آهنگسازی که برای حق خود می‌خواند

امیرحسین کرمی رادمردی

رشید رفیعی، یکی از جوانترین و موفق‌ترین آهنگسازان موسیقی پاپ کشور ما است. بسیاری از خوانندگان با استفاده از کارها یا ایده‌های نوی او، در موسیقی به جایگاهی قابل توجه رسیده‌اند به تازگی مطلع شدیم که گویا قراردادی میان این هنرمند جوان و موسسه ترانه سمان به امضا رسیده که طی آن برای اولین بار، به صورت رسمی رشید، در کاستی با آهنگسازی خودش در نقش خواننده ظاهر می‌شود. ورود رشید به بازار خوانندگان پاپ بهانه‌ای شد برای مصاحبه‌ای که درپی می‌خوانید. عکس: سیدمهدی میرفخرایی

چطور وارد عرصه موسیقی شدید؟

من هم مثل بسیاری از دوستانم از کودکی شروع به یادگیری موسیقی کردم. در ابتدا با اصرار خانواده‌ ساز تار را به‌عنوان اولین ساز، انتخاب کردم، اما بعد از چند سال در حالی که ردیف مقدماتی را می‌گذراندم با اصرار و پافشاری زیاد، موسیقی ایرانی را ترک کردم و گیتار را شروع کردم. بعد از مدتی پیانو را هم در کنار گیتار آموزش دیدم، البته هر دو کلاسیک. در خانواده من کسی برای موسیقی پاپ ارزشی قائل نبود، حتی اجازه شنیدن موسیقی پاپ را هم نداشتم. سنم که بیشتر شد، کلاس‌های سلفژ و هارمونی را هم گذراندم و وارد جرگه آهنگسازان شدم. این اواخر مسافرت کوتاهی هم کردم که دوره فشرده موسیقی مدرن را در چند ماه پشت‌سر گذاشتم. خیلی سخت بود و در تمام این سال‌ها، خیلی زحمت کشیدم، اما حالا فکر می‌کنم که می‌توانم حرف بزنم.

شنیدیم که قصد ارائه آلبومی با صدای خودتان دارید، کم و بیش صدای شما در کاست‌ها و آهنگ‌های خوانندگان دیگر به صورت همراه شنیده می‌شد، چطور پس از این همه سکوت، حالا قصد خواندن دارید؟

من تمام کارهایم را اغلب با مشورت دیگران انجام می‌دهم که در این بین نظر برادر بزرگترم برای من بسیار مهم است. با آنکه مدت زیادی برای خواندن آمادگی دارم، اما ترجیح به صبر بیشتری کردم حالا بعد از اینکه آهنگ‌های زیادی از من توسط خوانندگان دیگر خوب یا بد اجرا شد، با حساسیت زیاد، کاستی برای خودم مهیا کردم که تقریبا اکثر آنها هم به مرحله میکس رسیده‌اند. امیدوارم مورد استقبال قرار گیرد.

اکنون که آلبومی را برای بازار موسیقی آماده کرده‌اید این بازار را چگونه می‌بینی؟

گفتنی‌ها را اساتید بزرگ و سایر دوستانم بارها گفته‌اند. من چیز جدیدی برای اضافه کردن به آنها ندارم. گویا بازار موسیقی را عده‌ای بدون تخصص و تجربه عملی اداره می‌کنند. البته ذات هنر، آزادی است اما به دلیل عدم ارائه موسیقی خوب از مراکز رسانه‌ای، سلیقه و گوش مردم بسیار ضعیف شده، کارهای شبیه یکدیگر، صداها از روی هم کپی شد. ورشکسته‌های موسیقی سنتی که حالا جایی در بازار انحصاری آن برای خود نمی‌بینند بلای جان موسیقی پاپ ایران هستند و هرکس ۳ ماه گیتار می‌زند، داعیه آهنگسازی دارد. استودیوهای بدون کیفیت و خانگی، کارهایی نازل با انواع ایرادهای صوتی را به بازار مجاز و غیرمجاز وارد می‌کند و مسوولان هم، به جای در اختیار گرفتن بازار و حمایت از موسیقی حرفه‌ای یا موزیسین‌های باتجربه، یکسره در حال بررسی هستند، سال‌ها است در حال بررسی هستند، نظارت‌ها را دقیق‌تر و سخت‌تر انجام می‌دهند اما نتیجه‌ای حاصل نمی‌شود.

فعالان موسیقی راهکارهای زیادی برای سر و سامان دادن به این آشفته بازار پیشنهاد داده‌اند ولی چرا هنوز تغییری در این بازار صورت نگرفته است؟

توجهی به پیشنهاد استادان نشده است. مسوولان به جای تشدید ممیزها، حمایت‌ از موسیقی خوب و ارزشی را، اجرا کنند، مانند تمام کشورهای دیگر. در اتریش یا فرانسه ارکسترهایی شکل می‌گیرد که به طور مرتب با حداقل ۷۰نوازنده مشغول تمرین و اجرای کنسرت هستند. البته آنجا هم استقبال شایانی از موسیقی هنری به عمل نمی‌آید، اما این گروه‌ها منحل نمی‌شوند چون دولت آنها را به شدت حمایت می‌کند. ما اینجا هنوز به این درجه از رشد فرهنگی در زمینه موسیقی نرسیده‌ایم، شاید هم اولویت بسط و گسترش هنر موسیقی نیست کارهایی در سطح پایین در جامعه تزریق می‌شود و حرکت درخور توجهی از طرف هیچ سازمانی برای حمایت از موسیقی حرفه‌ای دیده نمی‌شود و این تاسف‌آور است.

در کنار خط سیر طبیعی رسیدن موسیقی به دست شنونده، حالا یک مسیر انحرافی هم داریم به نام تکثیر و انتشار آزاد به نظر شما دلیل پیدایش این خط چیست؟

وزارت ارشاد بیشتر به دنبال ریشه فرهنگی در موسیقی است و هر چیزی که ایرانی‌تر باشد مقبول‌تر است. ما چیزی به نام موسیقی پاپ ایرانی را قبول نداریم. موسیقی پاپ شاخه‌ای از موسیقی جهانی است با تمام مشخصات علمی این نوع موسیقی، البته با قواعد خاص خود که به هر حال طالب نظم دقیق و منحصر به فردی است. ما در موسیقی پاپ چیزی به نام سری و کرن (بالا و پایین شدن پرده صدا) را قبول نداریم. پای

ربع پرده که به میان می‌آید، موسیقی دیگر پاپ نیست، سبک عجیب، اخته و بی‌ریشه است که هیچ طرفش به هیچ کجا وصل نیست. تحریر در موسیقی پاپ خنده‌دار است، خارج از ایران شما نمی‌توانید برخی موسیقی‌ها را بگذارید و بگویید که اینها خوانندگان موسیقی پاپ ما هستند. موسیقی پاپ یک موسیقی مشترک بین تمام ملل دنیا است. نه یک موسیقی ملی یا محلی. همه باید آن را درک کنند هر چند زبان و معنای اشعار را نفهمند. اجرای موسیقی پاپ نیازمند داشتن اطلاعات کافی از مباحث علمی و اجتماعی این نوع موسیقی است و زمانی که کمترین اثری از تخصص در کار آهنگساز یا خواننده دیده نشود، نتیجه همین می‌شود که می‌بینید. موسیقی عجیب و گاه خنده‌آوری که جز خودمان کسی آن را گوش نمی‌کند.

ارشاد به هیچ‌ سبک جدید و روزآمد مجوز انتشار نمی‌دهد، البته در دوره‌ای با اعمال نفوذ بعضی‌ها کار‌هایی مجوز گرفتند، اما با تغییر در مدیریت مرکز موسیقی مسائل تغییر کرد. برخورد‌ها بسیار بهتر شده و امور اداری سریع‌تر و منطقی‌تر حل و فصل می‌شود، اما نگاه به موسیقی پاپ با توجه به حساسیت شدید نسبت به تهاجم فرهنگی در تمام زمینه‌ها، نگاه دوستانه‌ای نیست.

به نظر شما شرایط برای موسیقی سنتی بهتر است؟

قابل مقایسه نیستند. موسیقی سنتی، جزو فرهنگ و تار و پود تک‌تک ایرانیان بوده و هست، اجرای آن کار بسیار مشکلی است و حق هم همین است که برای نگهداری و رشد آن توجه بیشتری بشود، اما وضعیت موسیقی سنتی هم تعریف چندانی ندارد، کار در‌خور‌توجهی سال‌ها است که ارائه نشده چون دولت حمایت خاص از این نوع موسیقی هم به عمل نمی‌آورد. کلا داستان موسیقی در ایران، قصه غم‌انگیزی‌ است.

خود شما چه سبک از موسیقی را می‌پسندید؟

من به عنوان یک آهنگساز ناچارم که همه جور موسیقی از جمله کلاسیک و سنتی را خوب گوش کنم، اما علاقه دارم در تمام زمینه‌ها و سبک‌های موسیقی که در یک بسته به اشتباه پاپ نامیده می‌شود، فعالیت کنم.

بار‌ها شنیده شد که آثار شما کپی‌برداری شده و بدون اجازه مورد استفاده قرار می‌گیرد؟

بدبختانه انگار این طرح ناخواسته یا خواسته، به صورت سازمان‌یافته ادامه دارد. بعد از اینکه استودیو‌های مختلف کار‌های مرا با نام خود برای جذب خوانندگان به مراجعان ارائه کردند، حالا نوبت این است که گاه و بی‌گاه قسمتی از موسیقی‌های خودم را روی تبلیغات اجناس و کالا‌ها ببینم. هیس را با صدای من تقریبا نصف جمعیت ایران از طریق اینترنت شنیده‌اند، بدون اینکه خودم را بشناسند و این اواخر با کمال تعجب آهنگی به اسم «نقشه‌های طلایی» را که در حالت مریضی به عنوان تست خوانده بودم، توسط آقای دیگر که به شکل ناشیانه‌ای از خوانندگان لس‌آنجلسی تقلید می‌کند در یک آلبوم با کیفیت صدایی پایین و حتی بدون بیس و تقریبا بدون نیمی از ساز‌ها، برایم آوردند. باور نمی‌کردم این کار که ارزش هنری بالایی هم نداشت، این‌طور قربانی شده باشد. از همین جا از تمام دوستان خواننده تقاضا می‌کنم که در صورت تمایل به اجرای کار‌های ساخته شده توسط من با مراجعه به دفتر ترانه سمان نسبت به خرید آهنگ و اجرای دقیق آن زیرنظر همکاران من در موسسه که اتفاقا همه از بهترین‌های موسیقی هستند، اصل جوانمرد‌ی را رعایت کنند، ضمن اینکه شکایتی از طریق وکلای شرکت نسبت به این‌گونه اعمال از چند شرکت تولید کالا و اشخاص حقیقی به مراجع مربوطه ارسال شده و در حال پیگیری است.