چرا خوبی‌ها را بد جلوه می‌دهیم؟

غلامرضا کیامهر

در اقتصاد و تجارت اصول کارها بر محور «سود» می‌چرخد و اصولا کسب و کار و تجارت بدون هدف سود معنا و مفهومی پیدا نمی‌کند. از نظر معنای ظاهری هم سودجویی فرآیندی در نقطه مقابل زیان‌جویی و زیان‌طلبی تلقی می‌شود که یکی بار مثبت و دیگری بار منفی دارد. اما متاسفانه مشاهده می‌شود که در ادبیات کلامی از مسوولان اجرایی ما عبارت سودجویی که مراد از آن چیزی جز تلاش برای به دست آوردن سود از راه کسب و کار نیست، به عنوان کاری زشت و مذموم معرفی می‌شود و تاسف‌انگیز‌تر آنکه همکاران ما در مطبوعات و سایر رسانه‌‌های همگانی هم همین ادبیات را بدون کم‌ترین هک و اصلاح در متن مصاحبه‌ها و گزارش‌های خبری خود به کار می‌برند. می‌توان گفت که یکی از علل کاربرد نادرست عبارت سودجویی ضعف لغوی نسبتا مشهودی است که در دانش زبان فارسی کاربران این عبارت دارد که ریشه این ضعف را هم باید در نواقص بی‌شمار آموزش زبان فارسی از دوره دبستان تا دبیرستان جست‌وجو کرد که اساس آن صرفا بر پایه فراگیری مقدار محفوظات با هدف اخذ نمره قبولی در امتحانات است که دامنه آن تا دوره تحصیلات دانشگاهی نیز گسترش پیدا می‌کند. متاسفانه تاکنون مشاهده نشده که فرهنگستان زبان و ادب فارسی که بعضا در معادل‌سازی برای پاره‌ای اسامی و واژه‌های خارجی تا حد تعصب‌ورزی از خود حساسیت نشان می‌دهد، به مسوولان و مقام‌هایی که در مصاحبه‌ها و سخنرانی‌ها از سودجویی به عنوان عملی زشت و ناپسند یاد می‌کنند در مورد کاربرد نادرست این عبارت تذکر دهند و معنای واقعی و درستی را که در زبان فارسی از این عبارت فعلی مستفاد می‌شود، برای مردم تشریح کنند.به احتمال قریب به یقین می‌توان گفت که در ذهن بعضی از مسوولان ما عبارت سودجویی با عبارت سوءاستفاده که در فرهنگ همه ملت‌ها عملی بدو مذموم تلقی می‌شود، اشتباه گرفته شده و تحت تاثیر همین برداشت نادرست آنها تصور می‌کنند که میان سودجویی و سوءاستفاده از نظر معنایی تفاوتی وجود ندارد. حال آنکه میان عبارت سودجویی که فرآیندی منطبق با فطرت بشری و لازمه اساسی هر نوع کسب و کار مشروع و قانونی است با سوءاستفاده به قول معروف تفاوت از عرش تا فرش وجود دارد.بد و مذموم جلوه دادن اعمال و افعال خوب و مفید در جامعه ما به واژه سودجویی محدود نمی‌شود. ما در ارتباط با واژه ثروت و سرمایه هم اغلب از همین طرز تفکر منفی پیروی می‌کنیم و بعضا می‌خوانیم و می‌شنویم که فلان مدیر و مقام مسوول صرف‌نظر از آنکه به دست آوردن ثروت یا سرمایه توسط افراد چه منشا و ماهیتی داشته یا آن ثروت و سرمایه چگونه و در چه راهی به مصرف می‌رسد، داشتن ثروت و سرمایه را در اذهان عمومی یک پدیده زشت و نامطبوع جلوه می‌دهند و به طور ضمنی و غیر مستقیم به جامعه القا می‌کنند که هر صاحب ثروت و سرمایه‌ای الزاما فردی است که ثروت و سرمایه را از راه خلاف و نامشروع به دست آورده است.بی‌تردید یکی از دلایل اصلی زیرزمینی شدن بسیاری از ثروت‌ها و سرمایه‌ها را باید در همین ذهنیت‌های نادرست جست‌وجو کرد که بعضی افراد از سر ناآگاهی یا با هدف بهره‌برداری‌های خاص به مردم القا می‌کنند و با این اقدام شرایطی را در جامعه به وجود می‌آورند که کم‌تر صاحب ثروت و سرمایه‌ای جرات می‌کند خود را ثروتمند یا سرمایه‌دار نشان دهد. در حالی که در جوامع پیشرفته درست عکس این وضعیت وجود دارد و صاحبان ثروت و سرمایه میزان سرمایه و ثروت خود را به عنوان سند افتخاری از کار و تلاش و خلاقیت فردی خود بعضا حتی بیشتر از میزان واقعی اعلام می‌کنند تا از این طریق در محیط‌های کسب وکار و بازار‌های سرمایه اعتبار بیشتری به دست آورند.این کاملا درست است که در جامعه امروز ایران به دلیل ضعف و منفذ‌های موجود در قوانین و نبود سیستم‌های نظارتی دقیق و نیرومند، در نزد بعضی از افراد سرمایه و ثروت‌های بادآورده و نامشروعی وجود دارد، اما چون در دین مبین اسلام همواره اصل برائت است تا زمانی که این قبیل صاحبان ثروت و سرمایه با نام و مشخصات شناسایی و از سوی مراجع رسمی به جامعه معرفی نشده‌اند، اخلاقا مجاز نیستیم حکم کلی کنیم و بگوییم که هرچه ثروت و سرمایه است از راه نادرست و نامشروع به دست می‌آید و نتیجه بگیریم که چون چنین است نباید در کشور ما افراد صاحب ثروت و سرمایه وجود داشته باشد.ممکن است القای چنین توهماتی به جامعه توده‌های مردم به ستوه آمده از فشار‌های اقتصادی و معیشتی را برای مدتی به وجد آورد، اما تاثیرات منفی بدجلوه دادن تمایلات یا اعمال منطقی و مشروعی که موجبات رونق کسب و کار و توسعه اقتصادی را در کشور فراهم می‌سازد، به صورت فرار یا زیرزمینی شدن سرمایه‌ها و رواج فرهنگ ریاکاری در لایه‌هایی از جامعه خود را نمایان می‌سازد و کل جامعه و کشور و بیشتر از همه قشر‌های مستضعف و آسیب‌پذیر جامعه که شدیدا به اشتغال و منبع تامین معیشت نیاز دارند،‌ از ترویج چنین فرهنگی آسیب می‌بینند.در مقابله و مبارزه با کاربرد نادرست و منفی اعمال و افعال و واژگان خوب و مثبت، همچون سودجویی و ثروت و سرمایه و زدودن سوء‌برداشت‌ها و سو‌ء‌تفاهم‌های مرتبط با آنها مطبوعات و دیگر رسانه‌های عمومی ما رسالتی مهم برعهده دارند، چه اصولا یکی از مهم‌ترین وظایف ملی رسانه‌های عمومی در هر جامعه فرهنگ‌سازی و تلاش در راه اصلاح فرهنگ گفتاری و کرداری و رفتاری مردم از هر قشر و طبقه است که کاربردهای نادرست برخی از مفاهیم مرتبط با مسائل اقتصادی و کسب‌و‌کار یکی از مظاهر آن است.باید به کمک رسانه‌های عمومی فضایی در جامعه ما به وجود آید که عامه مردم میان کسانی که عطش سیری‌ناپذیر ثروت‌اندوزی به هر شکل و به هر قیمتی را دارند، با کسانی‌که با هدف کمک به توسعه اقتصادی کشور، ایجاد ارزش افزوده و اشتغال مفید و شرافتمندانه برای مردم تولید ثروت می‌کنند، تمیز قایل شوند و شرایطی را به وجود آورند تا صاحبان این قبیل ثروت‌ها و سرمایه‌ها از سایه به روشنایی بیایند و با احساس افتخار در وطن و در میان هموطنان خود زندگی کنند.این همان راه و رسمی است که کشور هند با بیش از یک‌میلیارد جمعیت اکثرا گرسنه از دو دهه پیش، با عبور از اقتصاد بسته دولتی در پیش گرفت و با هموار ساختن محیط کسب‌وکار و فعالیت برای کارآفرینان و صاحبان ثروت و سرمایه دارد به یک کشور پیشرفته صنعتی در جهان مبدل می‌شود.اگر ما هم از شیوه کار هند پیروی کنیم، با پتانسیل‌های بزرگ و جمعیت اندکی که در مقایسه با هند داریم بسیار زودتر و آسان‌تر می‌توانیم به یک کشور پیشرفته با مردمانی اکثرا مرفه و بی‌نیاز از صدقات این یا آن بنگاه خیریه مبدل خواهیم شد.

Kiamehr@Hotmail.com