چالش‌های جدید سر راه یکپارچگی اروپا

شادی آذری - اسپانیا و ایتالیا تلاش‌های تازه‌ای را برای ادغام شرکت‌هایشان در ورای مرز بین این دو کشور در پیش گرفته‌اند. اما اگر اتحادیه اروپا نتواند موضع محکمی را اتخاذ کند، تحرکات بیشتری در حمایت از صنایع داخلی این کشورها شکل می‌گیرد.

تلقی افراد خوشبین از موج حمایت از صنایع داخلی که در اوایل سال جاری سرتاسر اروپا را فراگرفت، این بود که این موج نشانه‌ای از اوج‌گیری تجارت در سطح این قاره است. پس از یک دوران سخت، نوسازی موفقیت‌آمیز بسیاری از شرکت‌های این قاره سودهای فزاینده‌ای را عاید آنها کرد. همین امر موجب شد علاقه شدیدی برای ادغام این شرکت‌ها با شرکت‌های سایر کشورها به‌وجود آید. معدودی از معاملات بزرگتر شرکت‌ها در سطح اروپا هم اروپاییان کم علاقه به یکپارچگی را برآشفت. افراد خوشبین هم‌اکنون نیز امید دارند که جو تجارت بر جو سیاست فایق آید.

اما بدبینان می‌گویند به نظر می‌رسد موانعی که در این قاره، بر سر راه سرمایه‌های در جست‌وجوی استفاده مولد وجود داشته‌اند، هنوز هم بسیار پا برجا هستند. چهارم ماه اوت، دولت ایتالیا که به‌خاطر کنترل قوانین جاده‌ای‌اش مورد انتقاد قرار گرفته است، با خرید سهام شرکت آتوسترید که یک اپراتور اخذ عوارض جاده‌ای است، توسط شرکت اسپانیایی آبرتیس مخالفت کرد. مبلغ پیشنهادی آبرتیس برای این خرید ۳/۱۴میلیارد یورو معادل ۳/۱۸میلیارد دلار بود. دو شرکت آبرتیس و آتوسترید در ماه آوریل برنامه‌ای را برای ادغام با یکدیگر تنظیم کرده بودند. سیاستمداران و قانونگذاران ایتالیا به این نکته اشاره کرده‌اند که این معامله ۵/۱۲درصد از شرکت آتوسترید را عاید شرکت ای‌سی‌اس می‌کند که بزرگترین شرکت ساختمانی اسپانیا به شمار می‌رود، بنابر مصلحت، قوانین ایتالیا به شرکت‌های ساختمانی اجازه نمی‌دهد که شرکت‌های جاده‌سازی را به تملک خود درآورند. اما واضح است که دولت ایتالیا نسبت به اینکه یک شرکت اسپانیایی کنترل ۳۴۰۰ کیلومتر از جاده‌های ایتالیا را به دست گیرد، بی‌علاقگی نشان داده است.

در اواخر ماه جولای اخبار ناخوشایندی از اسپانیا رسید. اگرچه قانونگذاران بخش انرژی این کشور پذیرفتند که شرکت آلمانی «ایی آن» سهام شرکت اندسا، یعنی بزرگترین شرکت برق اسپانیا را خریداری کند، اما بر شرایط این پذیرش تاکید کردند. از جمله شرایط این بود که به دلایل «امنیتی» شرکت «ایی‌آن» باید با فروش یک سوم ایستگاه‌های برق اندسا موافقت کند. به نظر می‌رسد هدف از این شرط بیشتر بازداشتن «ایی آن» از چنین معامله‌ای بود تا یک معامله جایگزین که خوشایند دولت اسپانیا است، شکل گیرد. یعنی اندسا با شرکت نچرال گس که یک رقیب داخلی است، متحد و ادغام شود. هیچیک از این اخبار، برای آنهایی که دغدغه پیشرفت تجارت اروپای یکپارچه را دارند و می‌خواهند تفکرات ملی‌گرایانه کشورهای اروپایی کنار گذاشته شود، خوشایند نیست. فرانسه در این میان مظهر «ملی‌گرایی اقتصادی» به شمار می‌رود.

در سال جاری یک شرکت انرژی ایتالیایی به نام انل نسبت به خرید یکی از واحدهای شرکت فرانسوی سوئز ابراز تمایل کرد. دولت فرانسه که با نگرانی سعی دارد از هرگونه ورود شرکت‌های خارجی به بازارهای انرژی‌اش جلوگیری کند، برای مقابله تلاش کرد ادغام شرکت سوئز و شرکت دولتی گاز دفرانس را طرح‌ریزی کند. علاوه بر این پاسخ فرانسه به پیشنهاد شرکت میتال‌استیل برای خرید سهام شرکت اروپایی فولاد آرسلور که ۳۰۰۰۰ کارمند فرانسوی را در خود جای داده است، این بود که دفاع از منافع فرانسه برای این کشور مهم‌تر از ترویج یکپارچه‌سازی اروپا است، حتی اگر جریان‌های تجاری در جهت ایجاد فرصت‌هایی برای ظهور یک بازار واحد و یکپارچه باشد.

به نظر می‌رسد دولت‌های ایتالیا و اسپانیا به یک اندازه عزم آن را دارند که سرمایه‌گذاران خارجی را پشت مرزهایشان نگهدارند. اما طرفداران یکپارچه‌سازی اروپا باید به این نکته هم توجه داشته باشند که فرانسه نتوانسته است به طور کامل مرزهایش را ببندد. فرانسه انتقادات شدیدی را از سوی کمیسیون اروپا به خاطر ادغام شرکت‌های انرژی‌اش شنیده است. دولت‌های اروپایی براساس قوانین اتحادیه اروپا تنها در شرایط خاص می‌توانند از خرید سهام شرکت‌هایشان توسط شرکت‌های خارجی ممانعت به عمل آورند. از جمله آن شرایط خاص هم می‌توان به موارد مربوط به امنیت یا حفظ رقابت بین رسانه‌ها و ثبات سیستم‌های مالی اشاره کرد. ایتالیا نمی‌تواند هیچ یک از این شرایط را بهانه‌ای برای مسائل جاده‌ای خود بداند و این شرایط به مورد ایتالیا مربوط نمی‌شود. دغدغه‌های امنیتی اسپانیا نیز بهانه‌ای بیش نیست. گفته شده است که کمیسیون اروپا به دولت اسپانیا پنج روز مهلت داده است که موانع موجود را از میان بردارد. ممکن است اسپانیا به دنبال بهانه‌ای باشد. از سوی دیگر اتحادیه اروپا نیز به طور کلی به دنبال مجازات این کشورها نخواهد بود و تنها به تذاکرات شفاهی اکتفا می‌کند. فرآیندهای قانونی به صورت بالقوه طولانی مدت و نتایج آنها غیر قابل اعتماد هستند. اما اگر اتحادیه اروپا از ابزار قانونی برای مقابله با اسپانیا و ایتالیا استفاده نکند، ملی‌گرایان اقتصادی در همه نقاط اروپا تشویق می‌شوند دوباره راه را بر سرمایه‌گذاران خارجی سد کنند.