کاوه مدنی علیه روایتسازی جنجالی
دنیایاقتصاد: روز دوشنبه روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی به احتمال ارتباط ساخت دهها سد در مناطق مختلف ایران با برنامه ایران برای توسعه توان نظامی پرداخت. گزارشی که از همان ساعات نخست انتشار واکنشهای بسیاری را در داخل و خارج کشور در فضای مجازی، رسانهها و از سوی چهرههای مختلف سیاسی و اجتماعی برانگیخت. این گزارش درحالی منتشر شد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از همان روزهای نخست جنگ بارها ایران را به مورد هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی تهدید کرده است؛ تهدیدی که از دید کارشناسان با گزارش اخیر نیویورکتایمز میتواند این کشور را به عملی کردن ایدههایش برای نابودی زیرساختهای حیاتی ایران ترغیب کند.
نکته جالب و مورد توجه در این گزارش، ایرانی بودن یکی از نویسندگان گزارش به نام صنم ماحوزی است. همان موضوعی که بیش از پیش به واکنشها به گزارش مذکور منجر شده است. نیویورکتایمز در این گزارش از برخی ایرانیان دیگر که در حوزه آب کارشناس هستند نیز نظرخواهی کرده است که آنها نیز به نوعی نظریه نیویورکتایمز را تایید کردهاند. این روزنامه آمریکایی در گزارش خود که بهصورت مشترک از سوی صنم ماحوزی و اریکا سولومون نوشته شده، ادعا کرده است: «فعالان محیط زیست مدتهاست از گسترش چشمگیر سدها و طرحهای انتقال آب، از جمله خطوط لوله و تونلها، در سراسر ایران، بهویژه در مناطقی که ظاهرا نیازی به آنها ندارند، حیرتزدهاند. اما در پی حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات موشکی و نظامی ایران، برخی تحلیلگران متوجه شدهاند که بسیاری از این حملات در نزدیکی همان مناطق انجام شده است.» بنا بر ادعای این گزارش،این همزمانی برخی تحلیلگران را به این نتیجه رسانده است که شاید طرحهای آبی برای پشتیبانی از توسعه توان نظامی کشور اجرا شده باشند.»
واکنش برنده جایزه «آب استکهلم»
اما انتشار گزارش نیویورکتایمز طی روزهای گذشته با واکنش گسترده کارشناسان، تحلیلگران و کاربران شبکههای اجتماعی روبهرو شده است. شاخصترین چهرههای ایرانی در خارج از ایران که به گزارش نیویورکتایمز واکنش نشان داده، کاوه مدنی، فعال و پژوهشگر شناختهشده محیط زیست و رئیس موسسه آب، محیط زیست و بهداشت سازمان ملل متحد است که به تازگی برنده جایزه معتبر «آب استکهلم» در سال۲۰۲۶ شده است.
مدنی در شهریور۱۳۹۶، به دعوت رئیس وقت سازمان حفاظت محیط زیست ایران در دولت دوم حسن روحانی، به ایران آمد و برای دورهای معاون بینالملل، نوآوری و مشارکت فرهنگی - اجتماعی این سازمان شد؛ اما مدتی بعد ایران را بنا به دلایلی ترک کرد. او در واکنش به این گزارش در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «کمتر مزخرف بگوییم. حدس و گمان، مدرک نیست. نزدیکی جغرافیایی دو متغیر، دلیلی بر وجود رابطه علت و معلولی (بین آنها) نیست.» او افزود: «حتی کسانی که به ایران حمله کردند، چنین ادعاهایی درباره ارتباط سدها با موشکها مطرح نکردهاند.» مدنی همچنین گزارش نیویورکتایمز را «روایت تقلیلگرایانه و جنجالآفرین، مصداق روزنامهنگاری غیرمسوولانه» خواند و هشدار داد که این روایت «میتواند پیامدهای خطرناکی برای زیرساختهای غیرنظامی آب داشته باشد.»
کاوه مدنی، همچنین در مقالهای در «فوربس» با انتقاد از شیوه استدلال نیویورکتایمز هشدار داد که طرح چنین فرضیههایی در شرایط جنگی میتواند زیرساختهای حیاتی غیرنظامی را در معرض خطر قرار دهد. به گزارش یورونیوز، این پژوهشگر حوزه محیط زیست در ادامه مقالهاش در «فوربس» ضمن به چالش کشیدن گزارش نیویورکتایمز تصریح کرد که نزدیکی دو تاسیسات روی نقشه بهتنهایی هیچ رابطه علت و معلولی میان آنها را اثبات نمیکند. به نوشته مدنی، سدها، تونلهای انتقال آب و بسیاری از مراکز نظامی ایران در مناطق کوهستانی قرار دارند. مناطقی که ویژگیهای زمینشناسی، توپوگرافی و دسترسی به منابع آب، محل احداث تاسیسات مختلف را تحتتاثیر قرار میدهد. بنابراین مشاهده همپوشانی جغرافیایی میان این دو نوع تاسیسات لزوما پدیدهای غیرعادی نیست. مدنی تاکید میکند که بررسی علمی چنین فرضیهای نیازمند تحلیل آماری نظاممند، در نظر گرفتن عوامل جغرافیایی مشترک، بررسی اسناد تاریخی و ارزیابی توضیحهای جایگزین است. مدنی مینویسد که یک سد میتواند غیرضروری، مخرب محیط زیست و محصول تصمیمهای سیاسی یا اقتصادی نادرست باشد، بدون اینکه تاسیساتی نظامی محسوب شود.
درخواست حق پاسخگویی
به گزارش برترینها، کاوه مدنی دیروز نیز در توییتی با بیان اینکه نوشته من در فوربس در واکنش به روایت غیرعلمی، کوتهفکرانه و خطرناک نیویورکتایمز درباره ارتباط سدها و موشکها بود، نوشت: در ایمیلی به سردبیر بخش بینالملل نیویورکتایمز، ضمن ابراز نگرانی جدی از چارچوببندی این گزارش و پیامدهای احتمالی آن برای زیرساختهای غیرنظامی آب، خواستار فرصتی برای پاسخگویی در همان روزنامه شدم.
عقبنشینی نیویورکتایمز
موج و حجم گسترده واکنشها به گزارش مغرضانه نیویورکتایمز موجب شد تا صنم ماحوزی، یکی از نویسندگان این گزارش جنجالی در شبکه ایکس به ارائه توضیحاتی بپردازد. به گزارش فرارو، وی نوشت: «مقاله اخیر ما در نیویورکتایمز با حملات گستردهای روبهرو شده که به نظر میرسد بخشی از آنها ناشی از سوءبرداشت از پیام اصلی گزارش باشد. نه من و نه گزارش ما، حمله به سدها یا دیگر زیرساختها را تایید یا توجیه نمیکنیم. بهعنوان یک روزنامهنگار، از نقد دقیق و سازنده استقبال میکنم؛ اما امیدوارم برخی کاربران گزارش را منصفانه و بر اساس آنچه واقعا نوشته شده، نقد کنند.» این تنها ماحوزی نبود که مجبور به توضیح درمورد گزارش اخیر خود شد.
نیکول تایلر، سخنگوی این روزنامه آمریکایی نیز در بیانیهای اعلام کرد: «گزارش ما درباره سدهای ایران، بهدرستی به پژوهشها و تحلیلهای هفت کارشناس بینالمللی در حوزه محیطزیست و حضور نظامی در ایران استناد کرده است. خبرنگاران ما با ارائه این گزارش، درک عمیقتری از سرمایهگذاری ایران در زیرساختها و پیامدهای حملات آمریکا و اسرائیل برای غیرنظامیان در اختیار مخاطبان قرار دادند. جلوه دادن گزارشگری مستقل بهعنوان بهانهای برای توجیه خشونت، اقدامی خطرناک است.»
علاوه بر این دونفر، موج واکنشها یه گزارش این نشریه آمریکایی دیگر کارشناسان مورد استفاده در گزارش نیویورکتایمز را هم مجبور کرد تا از موضع خود عقبنشینی کرده و اعلام کنند «فرضیه مطرحشده مجوز حمله به زیرساختهای ایران نیست». مقامات ارشد ایران نیز به این گزارش واکنش نشان دادهاند. ازجمله محمد باقر قالیباف رئیس مجلس که روز سهشنبه در واکنش به گزارش نیویورکتایمز درباره کاربرد دوگانه سدها در ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: در حال زمینهچینی برای دور بعدی حملات به زیرساختهای غیرنظامی، «کارشناسان» آنها به نیویورکتایمز میگویند: «سدهای نزدیک به سایتهای موشکی ایران، کاربری دوگانه (نظامی-غیرنظامی) دارند.» قانون جدید: هر سد، بندر یا نیروگاهی که در نزدیکی یک پایگاه آمریکایی یا اسرائیلی قرار دارد، دارای کاربری دوگانه است. ما فقط منطق خودتان را به همان شکل و بدون دخل و تصرف بهکار میبریم.


