پرونده «فیرفورد» چه ابعادی دارد؟
دنیای اقتصاد: نخست‌وزیر بریتانیا روز دوشنبه مدعی شد که ایران تقریبا به‌طور قطع در طرح مشکوک علیه پایگاه هوایی فیرفورد دست داشته است؛ اتهامی که همزمان با احضار سفیر ایران و اعلام تحریم‌های جدید مطرح شد. تهران این ادعاها را بی‌اساس خوانده و ضمن رد هرگونه نقش در این ماجرا، لندن را به پیشبرد کارزار ایران‌ستیزی متهم کرده است.
ماجرا از ۲۷ سپتامبر آغاز شد؛ زمانی که پلیس بریتانیا از بازداشت پنج نفر در نزدیکی پایگاه هوایی سلطنتی فیرفورد در جنوب انگلستان خبر داد. در جریان تحقیقات، سه دستگاه ون مرتبط با این افراد توقیف شد و مقداری بنزین در آنها به دست آمد؛ با این حال، هیچ ماده منفجره‌ای کشف نشد. در ادامه، دو نفر دیگر نیز در همین ارتباط بازداشت شدند. با این وجود، هر هفت مظنون بدون آنکه اتهامی علیه آنها مطرح شود، با قرار وثیقه آزاد شدند. همچنین، اطلاعات روشنی درباره ماهیت تهدید ادعایی یا شواهد مرتبط با آن تا به این لحظه منتشر نشده است. اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، روز دوشنبه ۱۲ اکتبر در پارلمان این کشور مدعی شد که این طرح به احتمال بسیار زیاد در ایران هماهنگ شده و تقریبا به‌طور قطع از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هدایت شده است.
وی گفت که لندن چنین تهدیدهایی را در خاک خود تحمل نخواهد کرد و از اعمال تحریم‌های بیشتر علیه ایران و سپاه پاسداران خبر داد. اد میلیبند، وزیر امور خارجه بریتانیا، نیز اعلام کرد که سفیر ایران در لندن در ارتباط با این پرونده احضار شده است. پرونده فیرفورد همچنین با نگرانی‌های امنیتی ادعایی آمریکا گره خورده است. این پایگاه از مراکز مورد استفاده بمب‌افکن‌های آمریکایی در اروپا به شمار می‌رود و در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، برای پشتیبانی از عملیات هوایی به کار گرفته شد. بر اساس گزارش‌ها، آمریکا پس از این حادثه، بمب‌افکن‌های خود را از این پایگاه خارج کرد. دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده نیز پیش‌تر مدعی شده بود که تهدید امنیتی مرتبط با ایران واشنگتن را مجبور ساخت تا بمب‌افکن‌های راهبردی بی‌ـ۱ را از فیرفورد خارج کند؛ بااین‌حال، جزئیات عمومی روشنی از شواهد این تهدید ارائه نشده است.
در سطح دیپلماتیک نیز، ۲۹ کشور از جمله بریتانیا و ایالات متحده، با صدور بیانیه‌ای به اتهام‌زنی علیه ایران پرداختند. این کشورها در این بیانیه مشترک که به طرح ادعاهایی علیه ایران اختصاص داشت، آنچه را حملات و فعالیت‌های خشونت‌آمیز منتسب به ایران خواندند، محکوم کردند. چنین موضع‌گیری گسترده‌ای می‌تواند به عنوان تلاش برای فشار سیاسی بر تهران تفسیر شود.
در مقابل، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران انتساب حادثه به تهران را به‌شدت محکوم کرد و آن را توطئه‌ای زشت برای پیشبرد کارزار ایران‌ستیزی و فرار لندن از پاسخ‌گویی در قبال مشارکت در تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران دانست. تهران تاکید کرد که بریتانیا نمی‌تواند بدون ارائه شواهد و دلایل محکم، با تکیه بر عبارت‌هایی مانند «احتمال زیاد» و «تقریبا به‌طور قطع»، از مسوولیت سیاسی و حقوقی اتهامات خود شانه خالی کند. تهران همچنین این حادثه را عملیات پرچم دروغین دانست و اعلام کرد که مسوولیت پیامدهای این اتهام‌زنی را متوجه دولت بریتانیا و طراحان و مجریان می‌داند. تهران همچنین برای همکاری در تحقیقات این پرونده ابراز آمادگی کرد.
در شرایطی که هنوز اتهامی علیه مظنونان مطرح نشده، جزئیات روشنی از مدارکی که مبنای ادعاهای لندن است در دسترس عموم قرار نگرفته و ابعاد پرونده همچنان مبهم است، طرح ادعا از سوی نخست‌وزیر بریتانیا علیه ایران، آن هم در شرایط پر تنش منطقه‌ای و بین‌المللی قابل تامل است. با توجه به همزمانی این اتهام‌زنی و صدور بیانیه جمعی، با تنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، این فرضیه مطرح می‌شود که بریتانیا و ایالات متحده، می‌کوشند با استفاده از پرونده فیرفورد، فشارهای سیاسی را بر تهران افزایش دهند و همزمان زمینه شکل‌گیری اجماعی بین‌المللی علیه ایران را در صورت بروز هرگونه درگیری نظامی احتمالی در آینده فراهم کنند.
نکته اینجاست که تبدیل پرونده فیرفورد به مبنایی برای تشدید فشارهای سیاسی علیه ایران، بدون انتشار شواهد مستند، می‌تواند بر پیچیدگی روابط تهران و غرب بیفزاید و مسیرهای دیپلماتیک را بیش از پیش محدود کند. به‌ویژه آنکه همزمانی این اتهام‌ها با تحرکات امنیتی و موضع‌گیری مشترک چندکشور، این نگرانی را تقویت می‌کند که پرونده‌ای با ابعاد همچنان نامشخص، به ابزاری برای فضاسازی سیاسی تبدیل شود. در چنین شرایطی، انتشار شواهد قابل ارزیابی و انجام تحقیقاتی شفاف و مستقل، می‌تواند مانع از آن شود که اتهام‌های اثبات‌نشده به عاملی برای افزایش تنش و زمینه‌سازی سیاسی در آستانه احتمال دور تازه‌ای از تقابل نظامی تبدیل شوند.
