عراقچی در نشست «اکوساید» خواستار پاسخگویی بین‌المللی آمریکا و اسرائیل شد
هشدار تهران درباره پیامدهای زیست‌محیطی جنگ
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، روز یکشنبه در نشست بین‌المللی «اکوساید؛ جنایت جنگی خاموش» با اشاره به آثار گسترده و ماندگار جنگ بر محیط زیست، خواستار عبور جامعه جهانی از ابراز نگرانی‌های سیاسی به سمت مسوولیت‌پذیری و اقدام موثر بین‌المللی شد و محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی نیز حمله به مراکز هسته‌ای و صنعتی را مصداق جنایت جنگی دانست. همزمان، بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی، با تاکید بر پیگیری منافع ملی در دو مسیر دیپلماسی و مقاومت، تصریح کرد که ایران در هر شرایطی با اقتدار از منافع خود دفاع خواهد کرد. وزیر امور خارجه در این نشست اظهار کرد که مخاصمات مسلحانه تنها جان انسان‌ها و زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی را هدف قرار نمی‌دهند، بلکه منابع آب و خاک، هوا، جنگل‌ها، اراضی کشاورزی و زیستگاه‌های طبیعی نیز در معرض آسیب‌های جدی قرار می‌گیرند. به گفته وی، تخریب منابع حیاتی، نابودی پوشش گیاهی و انتشار آلاینده‌ها و مواد خطرناک می‌تواند سال‌ها و حتی دهه‌ها پس از پایان درگیری‌ها ادامه یابد و سلامت عمومی و زندگی نسل‌های آینده را تحت‌تاثیر قرار دهد.
عراقچی با اشاره به حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران گفت که هدف قرار دادن تاسیسات نفتی، پالایشگاهی و انرژی، خطرات جدی زیست‌محیطی ایجاد کرده است. وی تاکید کرد که پیامدهای این حملات صرفا به خسارات اقتصادی محدود نمی‌شود و آلودگی ناشی از آتش‌سوزی‌های نفتی می‌تواند از هوا به خاک و منابع آب منتقل شود و حتی زنجیره غذایی را تحت‌تاثیر قرار دهد. وزیر امور خارجه با تاکید بر ضرورت رعایت حقوق بین‌الملل بشردوستانه، اجرای اصول تمایز و تناسب و توجه به آثار مستقیم و بلندمدت اقدامات نظامی بر محیط‌زیست را ضروری دانست. وی همچنین خواستار مستندسازی مستقل خسارات، ارزیابی علمی پیامدهای زیست‌محیطی و فراهم کردن زمینه جبران خسارت شد. عراقچی با بیان اینکه هیچ دولت یا بازیگری نباید خود را فراتر از مسوولیت‌های بین‌المللی بداند، اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران از گفت‌وگوهای حقوقی و کارشناسی برای تقویت حمایت بین‌المللی از محیط‌زیست، از جمله بررسی شناسایی اکوساید به‌عنوان جرمی مستقل در عرصه بین‌المللی، حمایت می‌کند. وی تاکید کرد که جامعه جهانی نباید اجازه دهد عاملان تخریب گسترده محیط‌زیست از مسوولیت اقدامات خود فرار کنند.
ارقام و آثار
بررسی گزارش‌های منتشرشده تا ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که خسارت‌های زیست‌محیطی جنگ در ایران، از آلودگی هوا و آب تا تهدید اکوسیستم‌های دریایی، ابعادی فراتر از تخریب مستقیم زیرساخت‌ها دارد. بااین‌حال، هنوز برآورد جامع و مستقلی از مجموع خسارت‌های زیست‌محیطی ایران منتشر نشده است. بر اساس پژوهشی که در مه ۲۰۲۶ منتشر شد، حملات هفتم مارس به انبارهای سوخت و پالایشگاه تهران، حدود ۲۹ هزار و ۸۰۰ تن دی‌اکسید گوگرد وارد جو کرد؛ آلاینده‌ای که می‌تواند به سلامت تنفسی آسیب بزند و در تشکیل باران اسیدی نقش داشته باشد. همچنین، بررسی تصاویر ماهواره‌ای دانشگاه سازمان ملل نشان داد که در ۱۰ اوت، لکه نفتی با وسعت تقریبی ۱۰۰ کیلومتر مربع در آب‌های اطراف جزایر قشم و هنگام مشاهده شده است. این منطقه به‌دلیل وجود جنگل‌های حرا، زیستگاه‌های ساحلی و تنوع زیستی دریایی اهمیت ویژه‌ای دارد.
اهمیت این خسارت‌ها در ماندگاری آثار آن‌هاست: آلودگی نفتی می‌تواند جنگل‌های حرا و زیستگاه آبزیان را تخریب کند؛ آلاینده‌ها ممکن است وارد منابع آب و زنجیره غذایی شوند و آتش‌سوزی‌ها پوشش گیاهی و زیستگاه حیات‌وحش را از بین ببرند. این پیامدها برای ایران، که پیش از جنگ نیز با کم‌آبی، خشکسالی و تخریب تالاب‌ها مواجه بوده، تهدیدی مضاعف محسوب می‌شوند. از این‌رو، مستندسازی مستقل خسارت‌ها، پایش سلامت آب و خاک و اختصاص بودجه مشخص برای احیای محیط زیست باید بخشی از برنامه بازسازی پس از جنگ باشد.
مصداق جنایت جنگی
در ادامه این نشست، محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی، با اشاره به حملات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی به تاسیسات هسته‌ای و صنعتی ایران، این اقدامات را مصداق جنایت جنگی دانست و گفت مهاجمان بدون توجه به پیامدهای انسانی و زیست‌محیطی، مراکز حساس و زیرساخت‌های مرتبط با سلامت و امنیت غذایی مردم را هدف قرار داده‌اند. اسلامی با اشاره به حمله به مراکز پرتودهی، پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی اظهار کرد که در این حملات، تاسیسات دارای منابع رادیواکتیو و تجهیزات مبتنی بر فناوری هسته‌ای نیز هدف قرار گرفته‌اند. رئیس سازمان انرژی اتمی با تاکید بر اینکه حمله به این مراکز و نقاط حساس جز جنایت جنگی عنوان دیگری ندارد، نسبت به بی‌توجهی مهاجمان به جان انسان‌ها و پیامدهای احتمالی این اقدامات هشدار داد.
وی همچنین اظهارات برخی مقام‌های خارجی درباره احتمال حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران با سلاح‌های تاکتیکی یا حتی سلاح هسته‌ای را محکوم کرد و پرسید مردم ایران چه گناهی مرتکب شده‌اند که با چنین تهدیدهایی مواجه می‌شوند. اسلامی در بخش دیگری از سخنانش، حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران را در چارچوب استانداردهای دوگانه غرب ارزیابی کرد و با اشاره به نقش فناوری هسته‌ای در حوزه سلامت و محیط زیست، تاکید کرد که حملات و فشارها مانع ادامه برنامه‌های هسته‌ای ایران نخواهند شد. وی تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران با قدرت اجرای طرح دستیابی به ۲۰ هزار مگاوات برق هسته‌ای را ادامه خواهد داد و پروژه‌های ساخت‌وساز این صنعت حتی در دوران جنگ نیز متوقف نشده‌اند و متوقف نخواهند شد. در حاشیه این نشست، بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی نیز در پاسخ به پرسشی درباره تهدیدهای خارجی و مذاکرات ایران با آمریکا گفت که مقام‌های کشور پیش‌تر بر پیگیری همزمان مذاکره و مقاومت تاکید کرده‌اند و ایران در هر دو مسیر حرکت می‌کند.
