اظهارات ونس درباره ظرفیت غنی‌سازی ایران چه معنایی دارد؟
هستهای؛ گره کور تهران و واشنگتن
اظهارات اخیر مقام‌های ارشد دولت آمریکا، در کنار پیام‌های دیپلماتیک منتشر شده از سوی قطر و همچنین درخواست دبیرکل سازمان ملل در جریان سفر به اسلام‌آباد، تصویری دوگانه از وضعیت کنونی جنگ ایران و آمریکا ارائه می‌کند؛ واشنگتن از یک سو بر افزایش فشار اقتصادی و نظامی بر ایران تاکید می‌کند و از سوی دیگر کماکان از احتمال دست‌یابی به یک توافق برای پایان درگیری سخن می‌گوید. در شرایط کنونی دو طرف با اصل مذاکره مخالفتی ندارند، بلکه اختلافات بر سر میزان امتیازدهی و نحوه اجرای تعهدات متمرکز است. با گذشت چند ماه از آغاز جنگی که ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران به راه انداختند؛ وضعیت کماکان در شرایط نه جنگ و نه صلح قرار دارد و آینده آن نامعلوم است. جنگی که دونالد ترامپ با وعده پیروزی سریع بر ایران آغاز کرد، خیلی زود از کنترل خارج شد و اکنون چشم‌انداز روشنی برای پایان آن وجود ندارد. در همین حال همزمان با بالا گرفتن احتمال آغاز دور جدیدی از درگیری‌های نظامی، میانجی‌گران کماکان تلاش می‌کنند تا دو طرف را به سوی یک راهکار دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ سوق دهند؛ تلاشی که ثمربخش بودن آن با توجه به اختلافات ریشه‌دار و بدبینی میان طرفین بسیار مشکل به نظر می‌رسد.
در این فضا؛ جی‌دی ونس معاون رئیس‌جمهور آمریکا روز چهارشنبه به خبرگزاری رویترز گفت که پایان دادن به جنگ مستلزم آن است که ایران ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم خود را به‌صورت معناداری کاهش دهد. وی با بیان اینکه واشنگتن با وزیر امور خارجه و رئیس‌جمهور ایران در تماس است مدعی شد که مطمئن نیست که تهران در مذاکرات هستهای چگونه تصمیم می‌گیرد. معاون رئیس جمهور آمریکا همچنین مدعی شد که هدف نهایی جنگ علیه ایران جلوگیری از گسترش سلاح‌های هستهای در خاورمیانه است.
همزمان خبرنگار ارشد وال‌استریت ژورنال در توئیتی و در تفسیر صحبت‌های ونس نوشت: یک تغییر موضع قابل‌توجه دیگر در اینجا دیده می‌شود. ظرفیت غنی‌سازی ایران در حال حاضر صفر یا نزدیک به صفر است. اما ونس می‌گوید ایران می‌تواند در ظرفیت غنی‌سازی خود کاهش ایجاد کند. این به معنای بازسازی نوعی ظرفیت غنی‌سازی برای تولید اورانیوم با غنای پایین (LEU) خواهد بود. مشخص نیست این موضوع تحت چه شرایطی خواهد بود. اما چیزی که مشخص است این است که غنی‌سازی صفر در کار نخواهد بود. در طول دو سال گذشته موضوع غنی‌سازی صفر بارها از سوی ترامپ مطرح شده و بارها نیز از سوی ایران رد شده که نتیجه آن منجر به حمله به تاسیسات هستهای ایران و تهاجم نظامی گسترده در بخش‌های وسیعی از کشور بوده است.
به نظر می‌رسد که این اظهارات ونس بی‌ارتباط با مذاکرات جاری بر سر پرونده هستهای ایران نیست، اما باید دید این انعطاف در اظهارات ونس در میز مذاکره می‌تواند منجر به عقب‌نشینی واشنگتن از غنی‌سازی صفر و پذیرش غنی‌سازی حداقلی از سوی ایران باشد. موضوعی که در صورت تحقق می‌تواند گره کور پرونده هستهای را تا حدی باز کند. همزمان مارکو روبیو وزیر خارجه ایالات متحده نیز در جریان سفر به یونان با ادعای اینکه سطح صادرات نفت از تنگه هرمز به میزان پیش از جنگ رسیده گفت که توافقی از سوی آمریکا مورد پذیرش است که تضمین کند ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت. اظهارات ونس و روبیو نشان می‌دهد که کماکان موضوع هستهای اصلی‌ترین مشکل میان تهران و واشنگتن است.
ایران هرگونه مذاکرات بر سر این مساله در شرایط کنونی را رد می‌کند درحالی‌که آمریکا خواستار امتیازدهی از سوی تهران در رابطه با برنامه هستهای است. در همین رابطه رویترز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داد که درخواست‌ها و ایده‌های واشنگتن در مورد برنامه هستهای ایران با مطالبات تهران در تضاد است. با این حال و با وجود اختلاف‌نظر میان طرفین، پنجره دیپلماسی به طور کامل بسته نشده و تلاش‌های میانجی‌گران برای پایان دادن به درگیری ادامه دارد. ابراهیم الهاشمی، مدیر بخش رسانه و ارتباطات وزارت خارجه قطر نیز از ادامه تبادل پیام میان واشنگتن و تهران و همچنین تماس‌های دیپلماتیک و تلاش‌های میانجی‌گرانه خبر داد. اکنون پرسش اینجاست که تلاش میانجی‌گران می‌تواند ایران و آمریکا را از بن‌بست خارج کند یا شاهد دور دیگری از درگیری نظامی خواهیم بود.
