تماس چالشی ترامپ و نتانیاهو و ادعای توافق در هفته آینده واکاوی شد
مذاکرات در موقعیت خاکستری
مذاکرات و تبادل پیامها بین ایران و آمریکا پرتلاطمترین روزهای خود را سپری میکند؛ درحالیکه روز دوشنبه به دنبال افزایش تهاجم اسرائیل به جنوب لبنان و برخی حملات جزئی اما متقابل تهران و واشنگتن شاهد توقف گفتوگوها بین دو طرف بودیم، اما چند ساعت بعد همه چیز تغییر کرد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا بعد از آنکه از قصد ایران برای توقف مذاکرات به دلیل نقض آتشبس مطلع شد، یک تماس بسیار جدی و ظاهرا پر از خشم با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل داشت و او را به دلیل شدت حملات به لبنان که منجر به تحتتاثیر قرار گرفتن مذاکرات با ایران شده است، مورد انتقاد قرار داد.
در همین حال، روز گذشته محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در توئیتی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در گفتوگو با برادرم آقای نبیهبری، رئیس مجلس لبنان تاکید کردم که اگر جنایتهای رژیم صهیونیستی در لبنان ادامه پیدا کند نه تنها روند گفتوگوها را متوقف میکنیم بلکه در مقابل رژیم نیز خواهیم ایستاد. زندهباد مقاومت!»
همچنین روز گذشته یک منبع آگاه درباره آخرین وضعیت بررسی متن تفاهمنامه احتمالی ایران و آمریکا برای پایان جنگ گفت که متن نهایی ایران همچنان در حال گفتوگو در تهران است و هنوز پاسخی ارسال نشده است. وی افزود: «سابقه بدعهدی آمریکا و بدبینی تاریخی موجب شده است که ایران بسیار سختگیرانه به موضوع بنگرد.» این فرد نزدیک به هیات مذاکراتی ایران تصریح کرد که ایران مبتنی بر تجربیات قبلی، به دنبال کسب انتفاع واقعی است. این منبع آگاه ادامه داد که آمریکا از جنگ نگران است، ما از توافق نگرانیم؛ چون آمریکا هزینه زیادی برای جنگ کرده و توفیقی نداشته است. وی تاکید کرد: «ایران هم پیش از این با بدعهدی طرف مقابل مواجه شده است. بنابراین، مبنای ایران بازگشتپذیری و اقدامات ملموس اجرایی است.»
هجمه ترامپ علیه بیبی
اما در تماس تلفنی ترامپ و نتانیاهو چه گذشت؟ به گزارش اکسیوس، ترامپ در تماسی روز دوشنبه که پر از فحش بود، به دلیل تشدید تنش اسرائیل در لبنان، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل را مورد حمله لفظی شدید قرار داد. یکی از مقامات آمریکایی گفت ترامپ به نتانیاهو گفته که عملی کردن تهدیدهایش برای بمباران پایتخت لبنان، اسرائیل را بیش از پیش در سراسر جهان منزوی خواهد کرد. به نقل از دو منبع دیگر نیز ترامپ گفته که به نتانیاهو کمک کرده از زندان دور بماند؛ رئیسجمهور آمریکا در جریان محاکمه نتانیاهو به دلیل فساد، از او حمایتهایی کرد. خلاصه صحبتهای ترامپ با نتانیاهو را این مقام آمریکایی چنین بیان کرد: «تو دیوانهای. اگر من نبودم، الان زندان بودی. دارم نجاتت میدهم. الان همه از تو متنفرند. به خاطر این قضیه، همه از اسرائیل متنفرند.» منبع دوم که از تماس مطلع بود گفت ترامپ «عصبانی» بوده و یک جا خطاب به نتانیاهو فریاد زده: «چه غلطی داری میکنی؟» ترامپ و نتانیاهو تاکنون چندین تماس پرتنش داشتهاند، اما همچنان در مورد ایران و سایر مسائل هماهنگی نزدیک داشتهاند.
یکی از مقامات گفت این تماس یکی از بدترین تماسهای ترامپ با نتانیاهو از زمان بازگشت ترامپ به ریاستجمهوری بوده است. به نظر میرسد خشم ترامپ ناشی از این واقعیت بوده که تصمیم نتانیاهو برای تشدید تنش در لبنان، مذاکرات او با ایران را در آستانه فروپاشی قرار داده بود. پس از آن یک مقام اسرائیلی در گفتوگو با اَکسیوس ادعا کرد که اسرائیل دیگر برنامهای برای حمله به مواضع حزبالله در بیروت ندارد.
ترامپ نیز در پست تازه خود نوشت که با نتانیاهو گفتوگو کردم و از او خواستم دست به یک حمله بزرگ در بیروت نزند. او نیروهایش را برگرداند. ممنون بیبی! رئیسجمهور آمریکا ادامه داد: «همچنین با نمایندگانی از رهبران حزبالله صحبت کردم و آنها پذیرفتند که به سمت اسرائیل و سربازانش شلیک نکنند. به همین ترتیب، اسرائیل نیز پذیرفت که به سمت آنها شلیک نکند. ببینیم این وضعیت چقدر دوام میآورد، امیدوارم تا ابد باشد.»
خوشبینی ترامپ!
در تحولی دیگر، دونالد ترامپ در سخنانی ادعا کرد که یک توافق صلح با ایران میتواند «حتی از یک پیروزی نظامی هم بهتر باشد.» او گفت: «کار سادهای نیست. شما درباره یک کشور واقعا بزرگ صحبت میکنید، آنها یک کشور بسیار بزرگ هستند که میخواهند توافق کنند. خصومت فوقالعادهای وجود دارد، واقعا.»او ادامه داد: «بنابراین این کار برای آنها آسان نیست. در واقع از منظر ما هم آسان نیست. اما ما داریم آنچه را که نیاز داریم به دست میآوریم.» وی مدعی شد که فکر میکند توافق با ایران طی هفته آینده ممکن است حاصل شود.
علیهاشم، خبرنگار الجزیره نیز در این رابطه نوشت که اعلام آتشبس از سوی دونالد ترامپ، پس از تلاشهای فشرده ایران، میانجیگری فعال قطر و نقش کلیدی نبیه بری، رئیس مجلس لبنان، صورت گرفت. وی گفت که در این راستا، علی حسن خلیل، دستیار سیاسی نبیه بری، هماکنون برای پیگیری مشورتهای جاری در دوحه به سر میبرد.
نقش مستقیم آمریکا در مدیریت تجاوزات اسرائیل
اما گفتوگوی تلفنی ترامپ با نتانیاهو از یک جنبه متفاوت مورد توجه معاون وزیر خارجه کشورمان قرار گرفت و کاظم غریب آبادی در مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به تحولات اخیر در لبنان و ادامه تجاوزات رژیم صهیونیستی در منطقه نوشت: «تحولات فعلی لبنان، سوریه و قدس اشغالی، یک واقعیت را آشکارتر کرده است؛ بحران منطقه حاصل «تنشهای پراکنده» نیست؛ محصول جنایات و مصونیت رژیم صهیونیستی است که حاکمیت دولتها را نقض میکند، آتشبس را بیمعنا میسازد و به مقدسات فلسطینیها تعرض میکند.» غریب آبادی خاطرنشان کرد: «در این راستا، ادعای رئیسجمهور آمریکا درباره منصرف کردن نتانیاهو از حمله بزرگ به بیروت، بیش از آنکه نشانه صلحطلبی واشنگتن باشد، مؤید نقش مستقیم آمریکا در مدیریت تجاوزات رژیم صهیونیستی است.» معاون وزیر خارجه کشورمان تاکید کرد: «اگر تصمیم حمله به پایتخت یک دولت مستقل با یک تماس تغییر میکند، پرسش اصلی این است که چرا ماهها نقض آتشبس، تجاوز به لبنان، آوارگی مردم و تهدید حاکمیت این کشور با حمایت سیاسی و نظامی غرب ادامه یافت!»
نقطه آغاز تنشها
تنشهای نظامی در منطقه طی روزهای اخیر با سرنگونی یک پهپاد پیشرفته آمریکایی توسط ایران در خلیج فارس وارد مرحله جدیدی از اصطکاک مستقیم شده است که واکنش متقابل سنتکام و حملات موشکی و پهپادی به مراکز راداری و مخابراتی در قشم و سیریک را در پی داشت. اقدامی که تهران آن را واکنشی به ورود این پرنده به حریم هوایی و آبهای سرزمینی خود ارزیابی کرد. این تبادل آتش که با پاسخ سپاه پاسداران به پایگاه هوایی مبدأ عملیات همراه بود، دامنه ناامنی را تا آسمان کویت نیز گسترش داد، به طوری که ارتش این کشور ناچار به فعالسازی سامانههای پدافندی خود برای رهگیری پرتابهها شد. همزمان با این درگیریهای دریایی، تشدید حملات هوایی و زمینی اسرائیل به ضاحیه بیروت و جنوب لبنان، فضای دیپلماتیک را به شدت ملتهب کرده و با محکومیت تند قطر و هشدارهای صریح مقامات ایران روبهرو شده است. در این میان، محمدباقر قالیباف این اقدامات را نشانه عدم پایبندی آمریکا در روند آتشبس دانسته و با اشاره به اینکه هر انتخابی، هزینهای دارد و صورتحساب آن هم از راه میرسد، گفت: «همه چیز سر جای خودش قرار خواهد گرفت.» سید عباس عراقچی نیز با تعیین یک خط قرمز راهبردی، صراحتا اعلام کرده است که هرگونه توافق یا آتشبس میان تهران و واشنگتن تفکیکناپذیر بوده و نقض آن در جبهه لبنان به منزله فروپاشی کامل تفاهمات در تمامی جبههها تلقی میشود؛ موضعی که نشاندهنده پیوند عمیق معادلات میدانی خلیج فارس با سرنوشت جنگ در لبنان است. در یک نگاه کلی میتوان اینگونه نتیجهگیری کرد که واکنش صریح جمهوری اسلامی به نقض آتشبس توسط آمریکا و اسرائیل منجر به عقبنشینی ترامپ در این زمینه شد و او حتی از نتانیاهو نیز خواست که تنشها با حزبالله را کاهش دهد.
دستاورد جدید تهران
در این رابطه دنیس سیترونوویچ، رئیس سابق میز ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل در یادداشتی نوشت که رویدادهای روز دوشنبه دستاورد مهم دیگری برای ایران در تقابل منطقهای برجسته کرد مبنی بر اینکه تهران عملا موفق شده است جبهه لبنان را به عرصه گستردهتر تقابل ایران و اسرائیل پیوند بزند. وی افزود: سوال استراتژیک مرکزی دیگر این نیست که آیا لبنان میتواند از رابطه گستردهتر آمریکا و ایران جدا شود. ایران تا حد زیادی تضمین کرده است که نمیتواند. چالش واقعی اکنون این است که آیا واشنگتن میتواند همزمان توافق با تهران را دنبال کند و هم از تبدیل شدن لبنان به محرک بعدی تنش منطقهای جلوگیری کند.»
تعادل شکننده
اکنون مانند ۵۶روز گذشته از زمان آتشبس بین ایران و آمریکا هر دو گزینه نظامی و دیپلماتیک روی میز قرار دارند و این وضعیت نشاندهنده «تعادلی شکننده» است. این در حالی است که میز مذاکره با پیشنویسهای اصلاحشده ترامپ پر شده است و میز مذاکره اکنون به صحنه نبرد کلمات تبدیل شده است؛ جایی که پیشنویسهای اصلاحشده دونالد ترامپ، پاسخهای ارسالی تهران از طریق مجرای پاکستان را با چالشهای جدیدی روبهرو میکند.
در واقع هر بار که تهران متنی پیشنهادی را روانه واشنگتن میکند، با نسخهای بازگشتی مواجه میشود که امضای ترامپ و اصلاحات سختگیرانه او را بر پیشانی دارد. این چرخه مداوم «اصلاح بر اصلاح» نشاندهنده دو واقعیت متناقض است: از یک سو، اراده برای توافق وجود دارد؛ چرا که مذاکرات هنوز قطع نشده است. از سوی دیگر، فقدان اعتماد بنیادین باعث شده تا طرفین بر سر جزئیترین کلمات نیز به بنبست برسند. در نهایت، آنچه امروز شاهد آن هستیم، نه یک صلح پایدار است و نه یک جنگ تمامعیار؛ بلکه نوعی «دیپلماسی تحت فشار» است که در آن هر دو طرف از گزینه نظامی به عنوان اهرمی برای پیشبرد اهداف خود در پیشنویسهای کاغذی استفاده میکنند. سرنوشت این تقابل اکنون در گروی آن است که آیا این رفتوبرگشتهای دیپلماتیک از طریق پاکستان به «نقطه اشتراک» میرسد یا اینکه فرسودگی ناشی از این چانهزنیهای بیپایان، صبر راهبردی یکی از طرفین را لبریز کرده و ماشه گزینه نظامی را میچکاند. در این برزخ ۵۶ روزه، تنها یک چیز قطعی است: پایان این وضعیت خاکستری، یا یک توافق تاریخی خواهد بود یا یک رویارویی که جغرافیای منطقه را دگرگون خواهد کرد.
