در سایه اختلافات میان ایران و آمریکا، فرمانده ارتش پاکستان به تهران سفر کرد
گرهگشایی ژنرال از مذاکرات؟
معادله ایران و ایالات متحده به حساسترین گلوگاه تاریخی خود رسیده است، جایی که تبادل فشرده پیامها نشان از نزدیک شدن به یک ضربالاجل نهایی و سرنوشتساز دارد. درحالیکه تهران با دقت در حال بررسی آخرین پیشنهادهای دریافتی و ابعاد فنی و سیاسی آنهاست، بازیگران منطقهای و جهانی نظیر عربستان، قطر، مصر و چین با تمام توان دیپلماتیک خود وارد میدان شدهاند تا از طریق میانجیگری و ارائه راهکارهای میانه، مانع از فروپاشی کامل ساختار مذاکرات شوند. در همین چارچوب، روز گذشته ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در سفری رسمی وارد ایران شد و همزمان هیاتی مذاکرهکننده از قطر نیز با هماهنگی ایالات متحده و با هدف دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ به تهران سفر کرد.
این تکاپوی بینالمللی در شرایطی صورت میگیرد که سایه سنگین گزینههای نظامی همچنان روی میز باقی مانده و نوعی توازن دلهرهآور میان دیپلماسی و تقابل ایجاد کرده است؛ وضعیتی که نشان میدهد کوچکترین لغزش در این موازنه میتواند مسیر منطقه را از میز مذاکره به سمت رویارویی مستقیم تغییر دهد. اکنون چشمها به تصمیم نهایی دو طرف دوخته شده تا مشخص شود آیا ابتکارهای میانجیگرانه میتواند بر بنبست کنونی غلبه کند یا خیر. سفر روز گذشته ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان به تهران بار دیگر سناریوی احتمال دستیابی به توافق را پررنگتر کرد. عاصم منیر قرار بود روز پنجشنبه به تهران بیاید که این سفر انجام نشد. ظاهرا فرمانده ارتش پاکستان انجام این سفر را منوط به وجود نشانههایی از پیشرفت در تبادل پیامها کرده بود. انتشار خبر سفر عاصم منیر به تهران، سایتهای شرطبندی همچون پلی مارکت را بیش از ۱۰ درصد به سمت توافق تکان داد.
همچنین روز گذشته درحالیکه شبکه صهیونیستی کان به نقل از رسانههای عربی نوشت که سفر عاصم منیر به ایران به عنوان قویترین مرد پاکستان، باید نشانهای از پیشرفت در مذاکرات باشد، منبع نزدیک به مذاکرات ایران و آمریکا به «العربی الجدید» گفت که سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران به این معنا نیست که توافق در دسترس است. در ادامه این مطلب آمده است، گزارشها درباره وجود پیشنویس احتمالی توافق صحت ندارد و اینها صرفا گمانهزنیهای رسانهای است. به گزارش العربی الجدید، وزیر کشور پاکستان پیام جدیدی از آمریکا به ایران منتقل نکرده است و سفر مقامات پاکستانی به تهران در راستای تقویت میانجیگری اسلامآباد و نقش آن و تمایلش برای جلوگیری از تنشزایی است. همچنین بعد از اعلام این خبر، عصر روز گذشته خبرگزاری رویترز مدعی شد که یک منبع آگاه به این خبرگزاری گفته است که قطر با هماهنگی ایالات متحده، یک تیم مذاکرهکننده را به تهران اعزام کرده است تا به تامین توافقی برای پایان دادن به جنگ ایران کمک کند.
باید در نظر داشت که سفر منیر در حالی عصر روز جمعه صورت گرفت که سید محسن نقوی وزیر کشور پاکستان از روز چهارشنبه هفته گذشته در تهران به سر میبرد. العربیه نوشت که هدف ماموریت فعلی وزیر کشور پاکستان دستیابی به توافق بر سر چارچوب مذاکرات است. آخرین متن پیشنهادی واشنگتن روی میز تهران قرار دارد و برخی گمانهزنیها حاکی از نزدیک شدن دیدگاهها در این متن است. هرچند باقی ماندن اختلافات درباره غنیسازی اورانیوم و تنگه هرمز همچنان موانعی جدی بر سر راه مذاکرات هستند. در واقع میتوان گفت؛ پیشرفتهایی حاصل شده، اما اختلافات و شکافهای مهمی باقی مانده است. موضوع توافق کامل یا مرحلهای، اورانیوم، مدت زمان تعلیق، زمانبندی رفع تحریم، دامنه کاهش تحریمها و نحوه مدیریت تنگه همچنان محل اختلاف جدی است.
یک مقام ارشد ایرانی به الجزیره گفت که مذاکرهکنندگان بسیار به حصول توافق نزدیک شدهاند و در حال حاضر روی پیشنویس متن کار میکنند. همزمان، منبع دیگری به الجزیره گفت که برای قضاوت درباره دستیابی به یک توافق جدی و نهایی، هنوز خیلی زود است. یک منبع ارشد ایرانی نیز روز پنجشنبه به رویترز گفت که شکافها کاهش یافته اما هنوز به توافق نرسیدهایم. غنیسازی اورانیوم و تنگه هرمز از جمله نقاط اختلافی درباره توافق هستند. همزمان مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا با اشاره به پیشرفتهای حاصل در روند مذاکرات جاری با ایران، تاکید کرد که واشنگتن و جامعه بینالمللی عوارض عبور و مرور در تنگه هرمز را برنمیتابند.
پیشنویس احتمالی
برخی منابع عربی مفادی از توافق احتمالی بین ایران و آمریکا را منتشر کردهاند. درحالیکه العربیه روز پنجشنبه خبر جزئیات ادعایی پیشنویس توافق ایران و آمریکا را تکذیب کرد، روز گذشته بار دیگر آن را منتشر کرد. به گزارش «انتخاب»؛ روایت العربیه از جزئیات این پیشنویس توافق به شرح زیر است: پیشنویس توافق شامل توقف عملیات نظامی و توقف جنگ رسانهای، تعهد به عدم هدف قرار دادن زیرساختهای نظامی، غیرنظامی و اقتصادی، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی و عدم دخالت در امور داخلی، ایجاد سازوکار مشترک برای نظارت و حل اختلافات، آغاز مذاکرات درباره مسائل حلنشده ظرف ۷ روز و لغو تدریجی تحریمهای آمریکا در مقابل تعهد ایران به مفاد توافق است. توافق آمریکا و ایران بلافاصله پس از اعلام رسمی از سوی دو طرف اجرایی میشود. شبکه الحدث عربستان سعودی نیز مدعی شد که پیشنویس توافق احتمالی شامل توقف فوری، جامع و بیقید و شرط درگیریها در تمامی جبههها، پایان دادن به تمامی عملیاتهای نظامی و متوقف کردن جنگ رسانهای میان دو کشور و همچنین ایجاد یک سازوکار مشترک برای نظارت بر اجرای توافق و حلوفصل اختلافات احتمالی است.
نتانیاهو عصبانی است
در این بین وبسایت آکسیوس به نقل از سه منبع مدعی شد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز سهشنبه در یک تماس تلفنی پرتنش، در مورد تلاش جدیدی برای دستیابی به توافق با ایران گفتوگو کردند. یک منبع گفت که نتانیاهو پس از این تماس «بسیار عصبانی» بوده است. این منابع گفتند که یک تفاهمنامه صلح اصلاحشده توسط قطر و پاکستان، با مشارکت سایر میانجیگران منطقهای مانند عربستان سعودی، ترکیه و مصر، در تلاش برای کاهش شکافهای بین ایالات متحده و ایران تهیه شده است. این در حالی است که ترامپ بین صدور دستور حمله گسترده به ایران یا صرفا فشار برای دستیابی به توافق مردد است.
نتانیاهو به شدت نسبت به مذاکرات تردید دارد و میخواهد جنگ را از سر بگیرد تا قابلیتهای نظامی ایران را تضعیف کند. از سوی دیگر، ترامپ همچنان میگوید که معتقد است توافق امکانپذیر است، اما اگر توافقی حاصل نشود، آماده است تا جنگ را از سر بگیرد. او گفت: «تنها سوال این است: آیا ما برویم و آن را تمام کنیم، یا آنها سندی را امضا خواهند کرد؟ بیایید ببینیم چه میشود.» ترامپ همچنین افزود که نتانیاهو «هر کاری که من از او میخواهم در رابطه با ایران انجام خواهد داد.»
سه منبع گفتند که پاکستان و قطر، به همراه سایر میانجیگران از جمله عربستان سعودی، ترکیه و مصر، در روزهای اخیر برای اصلاح این پیشنهاد و پر کردن شکافها تلاش کردهاند. یک مقام عرب گفت که قطریها اوایل این هفته هیاتی را به تهران فرستادند تا با ایرانیها در مورد آخرین پیشنویس مذاکره کنند. وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که مذاکرات «بر اساس پیشنهاد ۱۴ مادهای ایران» ادامه دارد و وزیر کشور پاکستان برای کمک به میانجیگری در تهران حضور دارد که دومین سفر او در کمتر از یک هفته است.به گفته یک مقام عرب، هدف از این تلاشها، کسب تعهدات واضحتر از ایران در مورد گامهای مربوط به برنامه هستهای و جزئیات دقیقتر از ایالات متحده در مورد چگونگی آزادسازی تدریجی داراییهای مسدود شده ایران است. به گفته یک منبع آمریکایی آشنا با این تماس تلفنی، ترامپ به نتانیاهو گفته است که میانجیها در حال کار روی «متن توافق» هستند که ایالات متحده و ایران رسما برای پایان دادن به جنگ و آغاز یک دوره مذاکره ۳۰ روزه در مورد مسائلی مانند برنامه هستهای ایران و بازگشایی تنگه هرمز امضا خواهند کرد. دو منبع اسرائیلی گفتند که دو کشور در مورد نحوه ادامه اختلافنظر داشتند.
طرح ۵ مادهای پکن و اسلامآباد
همزمان طاهر اندرابی، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان روز جمعه از طرح ابتکاری پکن و اسلام آباد برای پایان جنگ در منطقه خبر داد. سخنگوی وزارت خارجه پاکستان گفت که چین از تلاشهای میانجیگری ما حمایت میکند و به طور مشترک یک ابتکار پنج مادهای را با ما ارائه داده است. اندرابی تاکید کرد که نخستوزیر پاکستان فردا در سفر خود به چین، ابتکار عمل مشترک برای پایان دادن به جنگ را مورد بحث قرار خواهد داد. او تاکید کرد که صلح بین ایالات متحده و ایران برای پاکستان از اهمیت بالایی برخوردار است.
موارد اصلی اختلاف
از سوی دیگر روز گذشته نورالدین الدغیر خبرنگار الجزیره در تهران گفت که خبرها در مورد چارچوب توافق بین تهران و واشنگتن، تا این لحظه صرفا حدس و گمان است. مذاکرات همچنان از طریق میانجی پاکستانی ادامه دارد و مسائل مهمی مانند تنگه هرمز، ذخایر اورانیوم با غنای بالا و تحریمها باعث اختلاف است. دیانا نروزی خبرنگار پولیتیکو نیز گفت که در مورد مذاکرات ایران، یک مقام ارشد کاخ سفید ادعا کرد که موارد اصلی اختلاف همچنان عبارتند از: ۱. نداشتن سلاح هستهای ۲. باز بودن تنگه هرمز.
دنیس راس دستیار سابق اوباما هم گفت که در صورت صحت، توافق پنجمادهای در حال شکلگیری میان آمریکا و ایران به شدت به نفع ایران است؛ ایران آتشبس در تمام جبههها، تعهد به خودداری از حمله به زیرساختها و لغو تدریجی تحریمها را به دست میآورد اما اشاره صریحی به برنامه هستهای آن در توافق نشده است. آنچه آمریکا به دست میآورد، باز بودن تنگه هرمز با مکانیسم نظارت مشترک است. همچنین علیهاشم، خبرنگار الجزیره در مورد ادعای روز پنجشنبه رویترز درباره ذخایر اورانیوم گزارش داد، یک مقام ارشد ایرانی به من گفته که ادعای صدور دستور جدید که بر اساس آن ذخایر اورانیوم غنی شده باید در داخل ایران باقی بماند حقیقت ندارد و گفت این گزارشها «تبلیغات دشمنان توافق» است. این مقام افزود: «هیچ فرمان جدیدی صادر نشده» و موضع تهران همواره ثابت بوده است. ایران خود مواد را کاهش غنا خواهد داد. این مقام تاکید کرد: «این موضوع در مرحله بعدی مذاکرات مطرح خواهد شد.»
پایبندی تهران و واشنگتن بر مواضع خود
خبرگزاری رویترز روز جمعه در گزارشی ادعا کرد که آمریکا و ایران روز پنجشنبه بر سر ذخایر اورانیوم تهران و کنترل تنگه هرمز بر سر مواضع متضاد خود پایبند ماندند. ترامپ در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «ما آن را به دست خواهیم آورد. ما به آن نیازی نداریم، ما آن را نمیخواهیم. احتمالا پس از اینکه آن را به دست آوریم، آن را نابود خواهیم کرد، اما اجازه نخواهیم داد که آنها این را داشته باشند.» سه منبع مطلع دیگر به خبرگزاری رویترز گفتند، درحالیکه به نظر میرسد مذاکرات برای پایاندادن به جنگ در ۶هفته گذشته و از زمان برقراری آتشبس شکننده بین دو کشور، پیشرفت کمی داشته است، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، احتمالا روز پنجشنبه برای مذاکرات بیشتر به تهران میرود. سید محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، روز چهارشنبه دومین سفر خود به تهران را در این هفته انجام داد و حامل پیامی از سوی واشنگتن بود و با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و همتای خود گفتوگو کرد.
فضاسازیهای رسانهای
از دیگر سو اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه که از طرف محمدباقر قالیباف، رئیس هیات مذاکرهکننده به عنوان سخنگوی این هیات انتخاب شد، شامگاه پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت در پاسخ به سوال خبرنگار ایرنا درباره «فضاسازیهای رسانهای راجع به مذاکرات خاتمه جنگ» تاکید کرد: «هیچیک از گمانهزنیهایی که در روزهای اخیر راجع به ابعاد مختلف مذاکرات مطرح شده قابل تایید نیست.»بقائی خاطرنشان کرد: «در این مرحله تمرکز مذاکرات بر خاتمه جنگ در همه جبههها به شمول لبنان است و ادعاهایی که درباره مباحث هستهای، از جمله موضوع مواد غنی شده یا بحث غنیسازی، در رسانهها مطرح شده، صرفا گمانهزنی رسانهای بوده و فاقد اعتبار است.» بقائی تاکید کرد که اطلاعرسانی دقیق راجع به جزئیات مذاکرات توسط مقامهای رسمی صلاحیتدار و سخنگوی هیات مذاکرهکننده صورت میگیرد.
