با سفر فرمانده ارتش پاکستان به واشنگتن تلاشها برای رسیدن به توافق ادامه دارد
دیپلماسی زیرسایه تنش هرمز
بهرغم تداوم آتشبس، فضا ملتهب و نگاههای نگران از شعلهور شدن دوباره جنگ و درگیری همچنان به صفحات نمایشگرها دوخته شده است. فرمانده ارتش پاکستان در واشنگتن است و اظهارات ضدونقیض رئیسجمهور آمریکا درباره توافق با ایران و وضعیت تنگه هرمز نیز به سردرگمی درباره آینده منطقه افزوده است. با این همه، چنین به نظر میرسد که دیپلماسی همچنان از نفس نیفتاده و همچنان میتوان به رسیدن به توافق امیدوار بود.
تکرار تناقضگویی ترامپ
همه چیز از عصر جمعه، ۱۷ آوریل شروع شد که رئیس دستگاه دیپلماسی ایران از بازگشایی تنگه هرمز در دوره باقیمانده از آتشبس میان ایران و آمریکا آنهم برای کشتیهای تجاری و البته با هماهنگی با ایران خبر داد. همانطور که انتظار میرفت، رئیسجمهور آمریکا سریعا به این اظهارات عراقچی واکنش نشان داد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، طی پیامی در شبکه تروثسوشال در واکنش به اظهارات وزیر امور خارجه ایران گفت: «ایران بهتازگی اعلام کرده است که تنگه ایران کاملا باز و آماده عبور کامل است. متشکرم!» ترامپ در ادامه در پیامی جداگانه ادعا کرد: «ایران موافقت کرده است که هرگز تنگه هرمز را دوباره نبندد. دیگر از این تنگه بهعنوان سلاحی علیه جهان استفاده نخواهد شد!»
بلافاصله آکسیوس نیز مدعی شد که واشنگتن در حال بررسی آزادسازی ۲۰میلیارد دلار از داراییهای ایران در ازای تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده این کشور است. آکسیوس همچنین نوشت ایران و آمریکا در حال بررسی یک یادداشت تفاهم سهصفحهای هستند که میتواند چارچوب اولیه توافقات احتمالی آینده را مشخص کند. البته این خبر نیز از چشم ترامپ دور نماند. وی در ادامه پیامهای مکرر و مخرب خود مدعی شد: «تمام اورانیوم غنیشده ایران را میگیریم و هیچ پولی به ایران نمیدهیم. این معامله به هیچ وجه به لبنان مرتبط نیست، اما ایالات متحده بهطور جداگانه با لبنان همکاری خواهد کرد.» رئیسجمهور آمریکا همچنین گفت که تا زمانی که توافق با ایران به طور صددرصد تکمیل شود، محاصره دریایی برقرار خواهد ماند.
واکنش ایران
در واکنش به اظهارات ترامپ، محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، بامداد شنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که عبور و مرور در تنگه هرمز بر اساس «مجوز ایران» انجام خواهد شد. وی در ادامه عنوان کرد که رئیسجمهور آمریکا در یک ساعت هفت ادعا مطرح کرد که همه آنها کذب است. رئیس مجلس شورای اسلامی تاکید کرد: «با این دروغگوییها در جنگ پیروز نشدند و حتما در مذاکره هم راه به جایی نخواهند برد.» وی همچنین با بیان اینکه «با ادامه محاصره، تنگه هرمز باز نخواهد ماند»، افزود: «عبور و مرور در تنگه هرمز بر اساس مسیر تعیینشده و با مجوز ایران انجام خواهد شد.»
قالیباف خاطرنشان کرد: «باز یا بسته بودن تنگه و مقررات حاکم بر آن را میدان مشخص میکند نه شبکههای اجتماعی.» رئیس مجلس شورای اسلامی در بخش دیگری از پیام خود نوشت: «جنگ رسانهای و مهندسی افکار عمومی بخش مهمی از جنگ است و ملت ایران تحتتاثیر این تردستیها قرار نمیگیرد.» این در حالی است که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، جمعه با رد ادعاهای ترامپ اظهار کرده بود که انتقال مواد غنیشده ایران به آمریکا هیچگاه بهعنوان یک گزینه مطرح نبوده است.
از سوی دیگر، معاون وزیر امور خارجه ایران در تاریخ ۲۸ فروردین عنوان کرد که تهران هرگونه آتشبس موقت را رد میکند و به دنبال پایان کامل جنگ در سراسر منطقه است. سعید خطیبزاده، معاون وزیر خارجه کشورمان، در حاشیه مجمع دیپلماسی آنتالیا در جمع خبرنگاران گفت هر آتشبسی باید تمام مناطق درگیری «از لبنان تا دریای سرخ» را شامل شود. وی افزود که چرخه درگیری «باید یک بار برای همیشه در همین جا پایان یابد». خطیبزاده در مورد آخرین وضعیت تنگه هرمز نیز گفت این آبراه از لحاظ تاریخی همواره باز بوده و خاطرنشان کرد که این تنگه در آبهای سرزمینی ایران قرار دارد؛ اما از دیرباز قابل تردد بوده است. خطیبزاده همچنین عنوان کرد که هیچ محاصرهای در آینده وجود نخواهد داشت و هیچکس نمیتواند اراده خود را به ایران دیکته کند.
تنش در تنگه هرمز
تمام این تحولات روز یکشنبه شکل و شمایل جدیتری به خود گرفت. سخنگوی قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا(ص) از بازگشت کنترل تنگه هرمز به حالت قبل در پی بدعهدیهای مکرر آمریکا خبر داد و تاکید کرد که تا زمانی که آمریکا به محدودیت تردد شناورها از مبدأ ایران به مقصد و از مقصد به مبدأ ایران پایان ندهد، وضعیت تنگه هرمز به شدت کنترل و به حالت قبلی باقی میماند. به گزارش «ایسنا» سرهنگ دوم پاسدار ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا(ص)، اظهار کرد: «جمهوری اسلامی ایران پیرو توافقات قبلی در مذاکرات صورتگرفته با حسن نیت با عبور تعداد محدودی از کشتیهای نفتکش و تجاری از تنگه هرمز بهصورت مدیریت شده موافقت کرد؛ ولی متاسفانه آمریکاییها با بدعهدیهای مکرر که در سابقه خود دارند همچنان به راهزنی و دزدی دریایی تحت عنوان به اصطلاح محاصره، ادامه میدهند به همین دلیل کنترل تنگه هرمز به حالت قبل برگشت و این تنگه راهبردی تحت مدیریت و کنترل شدید نیروهای مسلح قرار دارد.» وی تصریح کرد: «تا زمانی که آمریکا به محدودیت تردد شناورها از مبدأ ایران به مقصد و از مقصد به مبدأ ایران پایان ندهد، وضعیت تنگه هرمز به شدت کنترل و به حالت قبلی باقی میماند.»
از سوی دیگر، روز شنبه، دولت انگلیس از ایران خواست تنگه هرمز را بهطور کامل بازگشایی کند. بنا به گزارش الجزیره، «ایوت کوپر»، وزیر امور خارجه بریتانیا، از ایران خواست تا اجازه دهد کشتیرانی جهانی بهطور کامل از طریق تنگه هرمز از سر گرفته شود. وی در حاشیه مجمع دیپلماسی آنتالیا در ترکیه گفت: «ما در یک لحظه حساس دیپلماتیک هستیم و اکنون آتشبس برقرار است، اما هنوز عبور و مرور عادی از این تنگه نداریم.» وی افزود: «آتشبس باید به یک صلح پایدار تبدیل شود و از سرگیری کشتیرانی از طریق این آبراه برای اقتصاد جهانی ضروری است.» در ادامه روز، تنشها ابعاد دیگری به خود گرفت. والاستریت ژرونال در این رابطه مدعی شد که پس از بیانیه قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا ۲۰کشتی که برای عبور از تنگه هرمز صف کشیده بودند، بازگشتند. این رسانه به نقل مالکان کشتی و دلالان کشتیرانی مدعی شد: «حدود ۲۰کشتی که برای عبور از تنگه هرمز به سمت سلطنت عمان صف کشیده بودند، بازگشتند.» این در حالی است که تانکر ترکرز نیز مدعی شد که دو نفتکش هندی بهدلیل عدم توجه به هشدار نیروهای مسلح در تنگه هرمز هدف قرار گرفتند.
نشانههای پیشرفت دیپلماسی
بهرغم تمامی تحولات اخیر و ادامه اختلافها، چنین به نظر میرسد که عزم برای بهبود اوضاع و میدان دادن به دیپلماسی همچنان به قوت خود باقی است. شبکه ایبیسی نیوز به نقل از مسوولان آمریکایی و یک منبع مطلع گزارش داد که اصلیترین اختلاف طرفین به مدت زمان تعلیق غنیسازی اورانیوم از سوی ایران و همچنین شروط مرتبط با آن بازمیگردد. بر اساس این گزارش، هیاتهای مذاکرهکننده در حال بررسی چندین سازوکار برای مدیریت موضوع اورانیوم غنیشده هستند، اما بهدلیل ملاحظات فنی، کاهش کامل سطح غنیسازی در داخل ایران در حال حاضر گزینهای عملیاتی تلقی نمیشود. این منابع همچنین تاکید کردهاند که در مذاکرات جاری، موضوع برنامه موشکی ایران و همچنین حمایت از گروههای همپیمان منطقهای، در چارچوب پیشنویس تفاهم احتمالی مورد بحث قرار نگرفته است.
در همین حال، وبسایت آکسیوس نیز به نقل از منابع خود گزارش داد که اگرچه در روند گفتوگوها پیشرفتهایی حاصل شده، اما همچنان شکافهایی در برخی پروندههای اصلی میان دو طرف وجود دارد. آناتولی نیز گزارش داد که منابع دولتی پاکستان اعلام کردند که تیمهای ایرانی و آمریکایی احتمالا دور دوم مذاکرات را با حضور تیمهای فنی خود، روز دوشنبه در اسلامآباد پایتخت پاکستان برگزار خواهند کرد. در همین رابطه، محمد اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، روز شنبه، طی اظهاراتی در جلسه مجمع دیپلماسی آنتالیا گفت که موضوع تحریمها و مسدودیت داراییهای ایران در مذاکرات اسلامآباد حل و فصل شده است و اسلامآباد تلاش میکند اختلاف میان دیدگاههای آمریکا و ایران را در مذاکرات جاری میان آنها کاهش دهد. از سوی دیگر، یک منبع امنیتی پاکستانی در مصاحبه با شبکه تلویزیونی الجزیره گفت که عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور پس از بازگشت از سفر ۳روزه به ایران، برای پیگیری تلاشهای میانجیگرانه بین واشنگتن و تهران عازم آمریکا شده و با ترامپ دیدار میکند.
