در ژئوپلیتیک در حال تغییر قفقاز جنوبی صورت میگیرد؛
ایران و ارمنستان در جستوجوی مشارکت راهبردی
میزوریان در سخنان خود در دیدار با تختروانچی اظهار کرد: «ما بهطور طبیعی برای روابط خود با همسایه و دوستمان ایران اهمیت فراوانی قائل هستیم. اساسا این روابط برای ما دارای اهمیت راهبردی است. بیدلیل نیست که رئیسجمهور پزشکیان و نخستوزیر پاشینیان توافق کردهاند که امسال روابط ما رسما به سطح مشارکت راهبردی ارتقا یابد.» نخستوزیر ارمنستان پیشتر از توسعه پویای روابط ایروان با تهران تمجید کرده و گفته بود: «روابط ما با جمهوری اسلامی ایران در سطح بسیار بالایی است و ما همچنین تمایل داریم یک سند مشارکت استراتژیک با ایران امضا کنیم.»
تقویت روابط همسایگی
سفر تختروانچی به ارمنستان در چارچوب سیاست تقویت روابط همسایگی جمهوری اسلامی ایران و گسترش همکاریهای منطقهای و تنظیم نقشه راه همکاریهای ایران و ارمنستان در سال ۲۰۲۶ میلادی انجام شد. در جریان این سفر، تختروانچی نشست مشورتهای سیاسی را با واهان گوستانیان، معاون وزیر امور خارجه ارمنستان، برگزار کرد. طرفین در این دیدار ضمن بررسی آخرین تحولات روابط دوجانبه، بر عزم مقامات عالیرتبه دو کشور برای توسعه روابط در ابعاد گوناگون و ضرورت توسعه همکاریها در حوزههای سیاسی، اقتصادی و منطقهای تاکید کرده و نقشه راه روابط ایران و ارمنستان در سال ۲۰۲۶ را ترسیم نمودند. در این دیدارها موضوعات مرتبط با امنیت منطقه قفقاز جنوبی، صلح و ثبات پایدار، تداوم گفتوگوهای سازنده میان دو کشور و پروژههای همکاری مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت و دو طرف بر ادامه رایزنیهای نزدیک در سطوح مختلف تاکید کردند.
ارمنستان شریک استراتژیک ایران در قفقاز به شمار میرود و این کشور برای دسترسی به مسیرهای انرژی و تجارت به ایران اتکا دارد. هر چند گفته میشود که روابط بین دو طرف در دوران تحریم تقویت شده، اما اخیرا وزیر خارجه این کشور در گفتوگویی تصریح کرد: «تحریمهای بینالمللی وجود دارد که ما آنها را دور نزده و هرگز دور نخواهیم زد. امیدوارم این تحریمها برداشته شده و به ما امکان دهند تا پتانسیل روابط خود با ایران را به طور کامل محقق کنیم. فراتر از این محدودیتها، ما روابط اقتصادی بسیار فعالی با ایران داریم و این ادامه خواهد یافت.»
وجه پررنگ روابط اقتصادی ایران-ارمنستان
محسن پاکآیین، سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان، در گفتوگویی که با روزنامه «دنیای اقتصاد» داشت، به تشریح روابط دوجانبه تهران و ایروان به بهانه سفر تختروانچی به ارمنستان پرداخت. پاکآیین گفت: «ارمنستان یکی از دوستان نزدیک و همسایگان خوب ایران به شمار میرود که به دلیل علایق فرهنگی، عقبههای تاریخی و همچنین مشترکات متعدد در حوزه اقتصادی، دو کشور میتوانند شرکای خوبی برای هم باشند.» سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان با اشاره به اینکه سفر تختروانچی به ارمنستان در زمان مناسب انجام گرفت، افزود: «به طور طبیعی هدف اصلی این سفر، پیگیری تفاهماتی است که میان دو کشور در سفرهای قبلی منعقد شده است.»
وی با تاکید بر اینکه ایران با ارمنستان در چند حوزه میتواند همکاری کند که حوزه اول روابط دوجانبه است، تشریح کرد: «باید توجه داشت که ارمنستان بعد از جنگ قرهباغ به دنبال سازندگی رفته و توسعه عمرانی کشور در حوزه فنی-مهندسی و ساخت جاده و تونل پروژههایی به شمار میروند که در این کشور در حال اجرا هستند. این پروژه، مسیر مرز ایران از نوردوز به ایروان در مناطقی را که کوهستانی و صعبالعبور هستند با احداث تونل، پل و جاده هموارتر کرده است.» پاکآیین ادامه داد: «در حوزه اقتصادی نیز ارمنستان یکی از خریداران کالاهای ایران است و بخش حمل و نقل هم با توجه به اینکه راههای شرقی و غربی ارمنستان به سمت آذربایجان و ترکیه مسدود است، مرز ایران برای این کشور اهمیت بسیار زیادی دارد و لذا عبور از ایران و حرکت به سمت خلیجفارس و دریای عمان یا حرکت از سمت غرب به سوی ترکیه برای ایروان از اهمیت دوچندان برخوردار است.»
به گفته این کارشناس، در حوزه انرژی نیز بحث انتقال برق و گاز بین دو کشور مطرح است. پاکآیین با اشاره به اینکه در حوزه منطقهای، ایران در اتحادیه اوراسیا با ارمنستان همکاری میکند، افزود: «اکنون با توجه به لغو تعرفههای ترجیحی بین کشورهای عضو این اتحادیه، فضای بسیار مناسبی برای بخشهای خصوصی دو کشور و با هدف تعاملات تجاری و تقویت صادرات و واردات ایجاد شده است که این باعث شده حجم مناسبات تجاری فیمابین بهسرعت رشد کند.»
در نهایت یکی از موضوعات مهم بین ایران و ارمنستان بحث دالان زنگزور است که سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان در این خصوص توضیح داد: «ایران به دوستان ارمنی اعلام کرده که مخالف هرگونه حضور آمریکاییها در این منطقه که مرز ایران است، هستیم و معتقد هستیم که حضور آمریکا موجب ناامنی در این مسیر خواهد شد. دوستان ارمنی نیز این امر را پذیرفتهاند. البته از نگاه ایران، بحث آمدن آمریکا و شرکتهای آمریکایی مساله دوم است و مساله اول بحث توافق ارمنستان و آذربایجان برای احداث خط راه آهنی است که در دوره جنگ تخریب شده است.»
وی افزود: «مذاکرات این دو کشور در چارچوب مذاکرات صلح در حال پیگیری است. بعد از این اگر آذربایجان بپذیرد که راههای ارمنستان را به طرف شرق و غرب باز کند و ارمنستان هم با عبور آذربایجان از زنگزور و رسیدن به نخجوان موافقت کند، آن زمان این بحث که چه کسی این راهآهن را احداث خواهد کرد، مطرح میشود.» پاکآیین تشریح کرد: «در مجموع نیز به نظر میرسد که هیچ مانعی برای گسترش روابط ایران و ارمنستان وجود ندارد و نگاه سیاسی هر دو کشور این است که از تمام توان خود برای توسعه مناسبات استفاده کنند. آذربایجان نیز بعد از جنگ، روابط خوبی با ارمنستان دنبال میکند و دو طرف در حال مذاکره هستند. باکو از همکاریهای ایران و ارمنستان بهویژه در حوزه ترانزیت و باز شدن راههای مواصلاتی حمایت میکند.»
