بی‌حالی در اسکان

یوسف بهمن‌آبادی

طرح اسکان عشایر از دهه‌های پیش مورد توجه قرار گرفته است، اما این مساله همچنان با کندی پیش می‌رود. رییس سازمان امور عشایر ایران دلیل این امر را نبود عجله در استراتژی مسوولان و نبود سرعت در کار عشایر می‌داند.گفت‌وگوی دنیای اقتصاد با جهانشاه صدیق را بخوانید:

در حال حاضر، جمعیت انسانی و دامی عشایر ایران چه میزان است؟

در کشور افراد زیادی به دلیل وابستگی ایل‌ها و طوایف مختلف کشور خود را جزو جامعه عشایر ایران می‌دانند، اما واقعیت این است که جمعیت عشایر کوچ‌رو در کشور براساس سرشماری سال ۱۳۷۷، ۲۰۰هزار خانوار و حدود یک‌میلیون و ۳۵۰هزار نفر بوده است. سرشماری آتی عشایر در تیر ماه سال‌جاری انجام می‌شود. با توجه به رشد جمعیت و وابستگی عشایر به مرتع، به نظر نمی‌آید این جمعیت کاهش یافته باشد. بررسی‌های انجام شده نیزنشان می‌دهد، حدود ۲۳میلیون راس دام کوچک و حدود ۲۵میلیون واحد دامی در اختیار عشایر است که یک‌چهارم دام کشور را تشکیل می‌دهد.

آقای مهندس، درباره اقتصاد جامعه عشایر توضیح دهید؟

زندگی اقتصادی عشایر را دامداری، تشکیل می‌دهد. علاوه بر این اموری همچون صنایع دستی و بافندگی رونق خاص خود را دارد. طبق برآورد انجام شده سالانه حدود ۱۲۰۰میلیارد تومان گردش مالی در زندگی عشایر صورت می‌گیرد. با توجه به اینکه جامعه عشایر یک‌چهارم دام کشور را در اختیار دارند از این رو نقشی مهم در تولید گوشت و پروتئین کشور ایفا می‌کنند.

اسکان عشایر بر چه اساس صورت می‌گیرد؟

اسکان عشایر یک امر داوطلبانه است و هدف از این امر، استقرار عشایر در نقطه‌ای برای استمرار تولید، افزایش درآمد و تنوع در ایجاد شغل است. از این رو، اسکان عشایر تنها فراهم کردن سرپناه و ساختمان برای ایجاد سکونت نیست، چرا که این بخش از کار از سوی بنیاد مسکن انجام می‌شود. آنچه سازمان امور عشایر دنبال می‌کند این است که زمینه‌های تولید در یک نقطه‌ای فراهم شود و عشایر در آن استقرار پیدا کرده و کار تولیدی انجام دهند و دامداری به دامپروری تبدیل شود.

تاکنون چه تعداد جمعیت عشایر اسکان‌ یافته‌اند؟

این مساله از برنامه اول توسعه مورد توجه بوده است. طی این سال‌ها ۴۸هزار خانوار اسکان پیدا کرده‌اند که حدود ۲۵هزار خانوار از این میزان به صورت اسکان خودجوش بوده است.بخش دیگر خانوارهای اسکان‌یافته نیز توسط سازمان امور عشایر هدایت شده و زیرساخت‌هایی را فراهم کرده و تسهیلاتی را برای تداوم تولید و درآمد ارائه کرده است.در طول برنامه چهارم نیز اسکان ۲۰هزار خانوار در نظر گرفته شده است که تا پایان برنامه جمعیت اسکان‌یافته‌ها به ۶۰هزار خانوار می‌رسد البته ضروری هم نیست که در از بین بردن آن تلاش کنیم؛ چرا که زندگی به صورت کوچ‌رو، در عین اینکه مورد علاقه عشایر است موردنیاز کشور نیز هست، به این دلیل که آنها با این شیوه زندگی از بسیاری عرصه‌ها و مرزهای کشور پاسداری می‌کنند.

آیا اسکان عشایر لطمه‌ای بر اقتصاد کشور وارد نمی‌کند؟

وقتی امکان استقرار در یک عرصه‌ای وجود داشته باشد و با تضمین درآمد و شغل، عشایر به اسکان هدایت شوند، مراتعی که پیش از این تحت چرای دام‌ها بودند آزاد می‌شوند و در واقع کاهش فشار دام بر مرتع می‌تواند کمکی به روند توسعه اقتصاد باشد.در واقع اسکان عشایر هم به نفع اقتصاد جامعه عشایر و هم کمک به اقتصاد کشور است؛ چراکه به آزادسازی مراتع کمک خواهد کرد. اگرچه شرایط و الزامات اسکان فراهم است، اما تا زمانی که عشایر تمایلی به این امر نداشته باشند چنین کاری اتفاق نخواهد افتاد.

آیا تحقیقی شده تا مشخص کند چرا عشایر تمایلی به اسکان یافتن ندارند؟

تمایل عشایر به اسکان مورد نظر ما (با ایجاد شرایط لازم همچون افزایش بهداشت و درمان، آموزش،‌ استمرار تولید، اشتغال و تسطیح اراضی، فراهم کردن آب و ...) ‌وجود دارد. مساله مطرح شده این است که در استراتژی ما عجله‌ای صورت نمی‌گیرد و در همه مناطق امکانات لازم فراهم نیست. تلاش ما بر این است در جاهایی که از بیشترین امکانات برخوردار است عشایر را برای اسکان هدایت کنیم. در جاهایی هم که عشایر به صورت خودجوش اسکان پیدا کرده و می‌کنند امکانات لازم را برایشان فراهم می‌کنیم.

اما دلیل این که طرح اسکان با کندی پیش می‌رود این است که نه عجله‌ای از سوی ما وجود دارد و نه از سوی عشایر.