پایان زندان نزدیک است

یوسف بهمن‌آبادی

بررسی علل وقوع جرم در جامعه از سرقت یک کالای کم ارزش تا پدیده‌های خطرناکی همچون اسیدپاشی و انجام اقدامات موثر در جهت کاهش آنها بدون توجه به بسترهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و غیره امکان‌پذیر نیست.

چرا که به اعتقاد جرم‌شناسان، وقوع جرم ریشه در عوامل مختلف دارد و در نتیجه نمی‌توان انتظار داشت به‌صرف افزایش زندان‌ها، جرم در جامعه کاهش یابد. دکتر محمد سیف‌زاده، جرم‌شناس اعتقاد دارد به جای حبس‌زایی باید در مسیر حبس‌زدایی گام برداشت.

گفت‌و‌گوی دنیای اقتصاد را با وی بخوانید:

رواج پدیده‌های خطرناکی همچون اسیدپاشی در جامعه ناشی از چیست؟

وقتی جرمی اتفاق می‌افتد، برای روشن‌شدن آن عوامل مختلفی همچون اقتصادی، اجتماعی، خانوادگی، بیولوژیکی، محیط جغرافیایی و تاریخی را می‌توان مورد بررسی قرار داد. باتوجه به‌اینکه ریشه اغلب جرایم فقر است و در جامعه‌ای که درصد زیادی از مردم زیر خط فقر هستند و وجود آسیب‌های اجتماعی همچون طلاق و به‌تبع آن بچه‌های طلاق در شهرهای بزرگ که آماده‌ترین افراد برای ارتکاب جرم هستند با فراهم‌شدن شرایط تحریک‌پذیری این افراد افزایش می‌یابد. واقعیت این است که قوه‌قضائیه به‌عنوان یکی از نهادهای مهم در بررسی علل وقوع جرایم و پیشگیری از آنها، تقریبا اقدامی انجام نداده است. ۲۹ سال از تصویب قانون‌اساسی می‌گذرد و قوه قضائیه در این راه کوچکترین گامی برنداشته است. این روند موجب شده سن متوسط فحشا و اعتیاد بسیار کاهش یابد. در چنین وضعیت اسفباری فردی که در ارتکاب جرایم آمادگی دارد از منظر جامعه‌شناسی کیفری، روان‌شناسی کیفری و روان‌پزشکی کیفری فردی بیمار است که نیازمند درمان است و نه انسانی جنایت‌کار که در نتیجه از میان برداشته شود. چرا که چنین فردی به محض شکست عشقی یا احساسی دست به خشونت می‌زند و با پاشیدن اسید یا ارتکاب جرایم دیگر تلاش می‌کند آتش درونی خود را تا اندازه‌ای تسلی بخشد. از این‌رو چنین افراد بیماری به‌لحاظ روحی زمینه ارتکاب جرم را دارند. تعیین مجازات‌های سنگین آن‌چنان که در لایحه جدید مجازات اسلامی قوه‌قضائیه تصویب و تسلیم مجلس شده است هیچ اثری در کاهش یا از بین بردن جرم ندارد؛ چرا که باید علل ایجاد کننده جرم را از میان برداشت نه متهمانی را که از منظر علمی بیمار هستند.

راهکار اصلی برای کاهش این مساله چیست؟

رفع فقر، نابسامانی، اعتیاد، فحشا، تبعیض و از میان برداشتن مشکلات خانوادگی از جمله مواردی هستند که باید برای کاهش جرم توجه داشت. درنهایت باید با یک کار فرهنگی طولانی مدت از نظر خانوادگی و اجتماعی و یکسری پیگیری‌های علمی که در دنیا اجرا می‌شود نسبت به از میان برداشتن جرم اقدام کرد. امروزه در دنیا در مورد زندان تقریبا به این‌ نتیجه قطعی رسیده‌اند که این عامل نه تنها موجب کاهش جرم نشده بلکه کسانی که زندان را تجربه می‌کنند به برخی آموزش‌های سازمان یافته دست می‌زنند که خود موجب افزایش پدیده جرم می‌شود. از این‌رو، امروزه دوران حبس‌زدایی است. همچنین اعدام، حذف متهم است نه درمان وی باتوجه به این‌که اسلام معتقد به درمان مجرم است و به‌رغم این که این تفکر در مقدمه لایحه جدید قوه‌قضائیه آمده، اما در عمل، در جهت خلاف حرکت می‌کند و به‌جای عملی کردن حبس‌زدایی، حبس‌زایی را افزایش داده است و تا زمانی که دید مسوولان کشور حبس باشد بدون تردید نمی‌توان در جهت کاهش جرم اقدام کرد.