ناگفته‌ها در فرهنگ بیمه

دنیای اقتصاد- لیلا اکبرپور: «فرهنگ بیمه نداریم». این عبارتی است که اکثر مسوولان ذی‌ربط طی سالیان گذشته ابراز کرده‌اند. روزی در گفت‌وگو با یکی از پیشکسوتان صنعت بیمه گفتم: «قریب ۱۰ سال است خبرنگار حوزه بیمه هستم و طی این دوره بارها شنیدم فرهنگ بیمه نداریم.» او لبخند زد و گفت: «من اولین بار در سال ۱۳۴۰ یعنی بیش از۵۰ سال پیش در یک گردهمایی بیمه‌ای شنیدم که فرهنگ بیمه نداریم.» البته گفتن عدم فرهنگ بیمه شاید به سال‌های دورتر هم برسد. اما چرا فرهنگ بیمه نداریم؟ و چه کسانی براساس چه رفتاری اعلام می‌کنند: فرهنگ بیمه نداریم؟

یکی از پیشکسوتان صنعت بیمه کشور در این خصوص به «دنیای اقتصاد» گفت: «هیچگاه برای ایجاد فرهنگ درست بیمه ،کار زیربنایی نشده است.» از روزی که بیمه ایران درسال ۱۳۱۴ تاسیس شد هدف مسوولان ذی‌ربط کسب درآمد بیمه‌گری بوده و با فرهنگ بیمه کاری نداشته‌اند.

او یادآور شد: زمانی که قرار بود طرح بیمه‌های زندگی به بازار عرضه شود کارشناسان بیمه که عضو سندیکا بودند یک طرح فرهنگی را برای توسعه بیمه‌های عمربه بازار نوشتند که البته اجرای آن از تلویزیون ملی هزینه زیادی داشت.

وی ادامه داد: این امر موجب شد تا هزینه تبلیغات و اطلاع‌رسانی به شرط اینکه فقط بیمه عمر تبلیغ شود و نام شرکت‌ها عنوان نشود، توسط اعضای سندیکا پرداخت شود. اما درآن زمان بیمه ایران به‌عنوان بیمه دولتی و قدر بازار گفت: «خیر. اگر قرار است تبلیغی درخصوص بیمه عمر شود باید نام بیمه ایران ذکر شود.» این نگاه موجب شد یک طرح با آن همه مزایا اجرا نشود.

این کارشناس گفت: سنگ بنای بیمه‌گری در ایران با هدف سودآوری گذاشته شد و گفتن این جمله که «بیمه‌ها فقط به دنبال سودآوری هستند» دارای پشتوانه تاریخی است. صنعت بیمه همواره به دنبال پوشش ریسک‌هایی بود که سرمایه‌های دولت را تهدید می‌کرد و کمتر کسی به دنبال توسعه بیمه آن هم بیمه عمر بود.

وی گفت: تاکنون چه کارهایی در راستای اجرای برنامه‌های توسعه‌ای بلندمدت کشور در صنعت بیمه انجام شده است؟ بخش مشتری‌مداری خرد ضعیف‌ترین بخش شرکت‌های بیمه است.

او ادامه داد: طرح‌های پرداخت خسارت سریع و مشتری‌مداری شرکت‌های بیمه که تبلیغ می‌شود اقدامی درجهت جلب رضایت مشتریان خاص است که سهامداران شرکت‌ها هستند وگرنه مردم عادی هنوز برای گرفتن خسارت باید کفش آهنی بپوشند.

وی گفت: من از شما می‌پرسم صنعت بیمه تاکنون برای توسعه فرهنگ بیمه چه‌کار کرده است؟ هرزمان که صحبت از خواسته‌های مردم می‌شود می‌گویند: «فرهنگ بیمه نداریم و اطلاعات مردم از بیمه اندک است.» درحالی که این مردم خیلی خوب می‌دانند بابت چه کالایی چقدرپول خرج کنند. اما بیمه نمی‌خرند. در کجای دنیا دیده شده که برای فروش بیمه اجباری که مردم محکوم به خرید آن هستند، تخفیف بدهند؟

او یادآور شد: دیدگاه جامعه به صنعت بیمه منفی است و صنعت بیمه باید برای ترمیم آن خیلی هزینه کند، به‌خصوص با اتفاقی که برای یک شرکت بیمه خصوصی افتاد این نگاه بدبینانه خواهد شد و نیازمند یک برنامه جامع و درازمدت برای حفظ بازار و مشتریان است.

نقش ماندگار بیمه مرکزی

با پیروزی انقلاب و رفتن تعدادی از سهامداران بسیاری از شرکت‌های بیمه بلاتکلیف و به مردم بدهکار بودند که با ملی شدن صنعت بیمه از ادغام آنها چند شرکت بیمه کنونی تاسیس شد. سیدمحمد آسوده از کارشناسان بیمه و مالی است که از سال ۶۰ در صنعت بیمه فعالیت دارد. آسوده درخصوص اقدامات بیمه مرکزی در برخورد با بیمه‌های زیان‌ده به «دنیای اقتصاد» گفت: ازآن روزها نزدیک به ۴۰ سال می‌گذرد و همه چیز را کامل به خاطر ندارم اما یادم هست که قبل ازملی شدن صنعت بیمه سه شرکت بیمه امید، آریا و شرق جزو شرکت‌های بیمه‌ای زیان‌ده بودند و توان ایفای تعهدات خود را نداشتند. در آن زمان بیمه مرکزی با مصوبه مجمع عمومی خود ۲۰ میلیون تومان به این شرکت‌ها کمک کرد تا به فعالیت خود ادامه دهند.

وی در پاسخ به این پرسش که بیمه مرکزی پس از رفتن سهامداران بیمه‌های خصوصی از کشور چگونه از حقوق مردم دفاع کرد، توضیح داد: توجه داشته باشید که اقدامات صورت گرفته در سال‌های اولیه پیروزی انقلاب یک برنامه بلندمدت برای ساماندهی شرکت‌های بیمه به جای مانده بود و دولت به مردم چیزی پرداخت نکرد.

آسوده ادامه داد: به جز یک شرکت، سایر شرکت‌های بیمه ورشکست نبودند و سرمایه‌ها و دارایی‌هایی که داشتند کفاف حقوق مردم را می‌داد، درواقع فرار مالکان شرکت‌های بیمه فقط سرمایه‌ها را ازبین برد که متعلق به خود سهامداران می‌شد.

او در پاسخ به این پرسش که تکلیف سرمایه‌های خریداری شده بیمه‌های عمر چه شد، یادآور شد: درآن زمان بیمه‌های عمر توسعه قابل‌توجهی نداشت و تعداد بیمه‌گذاران عمرکم بود که سرمایه‌ها و ذخایر به جا مانده پاسخگو بود.

آسوده گفت: شرکت بیمه ایران - آمریکا بزرگ‌ترین بیمه‌گر بیمه عمر در کشور بود که نزد بیمه مرکزی اتکایی - اجباری داشت و سرمایه‌های بیمه‌گذاران عمر را پرداخت کرد.

وی ادامه داد: بیمه ایران - آمریکا سال ۵۴ تاسیس شد و سال ۵۷ انقلاب پیروز و درسال ۵۸ صنعت بیمه ملی شد بنابراین سه سال برای یک شرکت بیمه عمر زمان زیادی نیست و بیمه مرکزی توانست شرایط را مدیریت کند.

این کارشناس بیمه برای توسعه بیمــه‌های عمــر پیشنهاد کرد: صورت‌های سود و زیان بیمه‌های زندگی از غیرزندگی درشرکت‌های بیمه تفکیک شود.

آسوده به صراحت گفت: الان صورت‌های مالی شرکت‌های بیمه شفاف نیست و ممکن است که برای جبران زیان رشته‌های دیگر مانند شخص ثالث و درمان توسط ذخایر بیمه‌های عمر جبران ‌شود که کار درستی نیست.

وی نبود شرکت‌های بیمه عمرتخصصی در بازار را یکی از چالش‌های صنعت بیمه عنوان کرد و گفت: در دنیا شرکت‌های بیمه زندگی از غیرزندگی جدا هستند اما در کشور ما شرکت‌های بیمه در تمام زمینه‌های بیمه فعالیت دارند و بهره‌مندی از ذخایر حق بیمه‌ها با نوع نگرش مدیران تغییر می‌کند. آسوده نقش آکچوئرهادر توسعه بیمه‌های عمر را حیاتی دانست.

ب مثل بیمه

بیمه مرکزی با هدف توسعه فرهنگ بیمه، برنامه آموزشی ب مثل بیمه را در مقطع ابتدایی اجرا کرده است تا دانش‌آموزان با مفاهیم، خدمات و مزایای بیمه‌های بازرگانی آشنا شوند.

فاطمه نوری کارشناس دانشگاه علامه طباطبایی دراین خصوص به «دنیای اقتصاد» گفت: باید دید این اقدام بیمه مرکزی یک برنامه کوتاه‌مدت و مقطعی است یا برنامه‌ای بلندمدت و ادامه‌دار است؟

وی با بیان اینکه طرح آشنایی دانش‌آموزان ابتدایی با مفاهیم بیمه طرح خوبی است اما کافی نیست، ادامه داد: پشتیبانی طرح با چه نهادی است و چگونه اجرا می‌شود؟ آیا از ابزارهای تشویقی برای اجرای درست طرح استفاده می‌شود؟ بدون تردید توزیع کتاب به تنهایی نمی‌تواند فرهنگ بیمه ایجاد کند.

نوری در پاسخ به پرسش «دنیای اقتصاد» مبنی بر اینکه «آیا بیمه مرکزی برای توسعه فرهنگ بیمه گام اول را به درستی برداشته است؟» یادآور شد: زمانی می‌توان درخصوص اقدامی عبارت گام اول را به کاربرد که دارای یک برنامه بلندمدت باشد و تمام عوامل بسته فرهنگی به ترتیب از ابتدا تا انتها اجرا شود.

او از طرح کاد به‌عنوان طرحی ناموفق در دوره متوسطه یاد کرد و گفت: طرح کاد از اقداماتی بود که طی سال‌های گذشته در بخش آموزش کشور اجرا شد، اما رها شد و نیمه‌کاره ماند.

نوری با تاکید براینکه «برای توسعه فرهنگ بیمه در کشور حداقل دو نسل باید آموزش ببینند»، افزود: برنامه‌های نسل کنونی قطعا باید با برنامه‌های نسل پیشین متفاوت باشد، شما امروز کودکانی را می‌بینید که از گوشی‌های مدرن موبایل و تبلت استفاده می‌کنند و به اقراربسیاری از پدرومادرها تبحر استفاده از تبلت در کودکان بیش از والدین است. این یعنی اینکه در برنامه فرهنگی برای این نسل باید از ابزارهای نوین ارتباطی استفاده شود.

وی یادآور شد: زمانی حضور«آقای گاز و بابا برقی» در سیما برای خانواده‌ها جذابیت داشت و برروند استفاده درست از برق و گاز تاثیر مثبت خود را بر جای گذاشت. اما امروز با توسعه ابزارهای نوین ارتباط جمعی محل حضور بابا برقی‌ها تغییرکرده است.

نوری با بیان اینکه طرح ب مثل بیمه را می‌توان به‌صورت برنامه‌های نرم‌افزاری تهیه و در اختیار دانش‌آموزان قرارداد. گفت: برای اینکه بیمه ملکه ذهن کودکان شود باید آنها را با مسائل بیمه‌ای درگیر کرد، به‌عنوان مثال صنعت بیمه می‌تواند با طراحی بیمه‌نامه‌های کوتاه‌مدت برخی از وسایل دانش‌آموزان را بیمه کند و خرید بیمه‌نامه به صورت آسان توسط خود دانش‌آموزان انجام شود. وی ادامه داد: زمانی که کودکان اقدام به خرید بیمه‌نامه کرده و در مقابل خسارات کوچک وسایل خود را دریافت کنند خدمت بیمه را تا دوران پیری از یاد نمی‌برند.

نوری با بیان اینکه تمرکز بیمه مرکزی بر توسعه فرهنگ بیمه اقدام خوبی است و کشور نیازمند ترمیم فرهنگ کنونی بیمه است، خاطرنشان کرد: ایران دارای فرهنگ ضدبیمه‌ای است و این کار را برای بیمه مرکزی مشکل می‌کند.

او ادامه داد: فرهنگ غالب بیمه در جامعه عدم رضایت مردم از این خدمت است و تصور کنید کودکانی که درمدرسه آیین بیمه می‌آموزند درمنزل شاهد نقد والدینشان از بیمه هستند.

این کارشناس دانشگاه علامه طباطبایی گفت: بیمه مرکزی اگر بخواهد برنامه‌های فرهنگی‌اش نتایج خوبی داشته باشد باید با سایرشرکت‌های بیمه برای ترمیم اعتماد مردم تلاش کنند تا برنامه‌های توسعه‌ای با موفقیت اجرا

شوند.

نوری در خاتمه گفت: مسائل و اتفاقاتی که در سایر کشورها رخ می‌دهد همواره برای جوامع درحال توسعه به‌ویژه برای نسل جوان جالب است. آنها همیشه می‌خواهند بدانند در کشورهای توسعه یافته چه می‌شود و چگونه زندگی می‌کنند این موضوع می‌تواند بستر انتقال دانش و فرهنگ بیمه به کشور باشد، به طوری که کودکان بیاموزند داشتن یک بیمه عمر و پس‌انداز می‌تواند برای آنها یک زندگی خوب را به ارمغان بیاورد.