شرایط تولید آمار و گزارش

محمدصادق جنان‌صفت

ارائه گزارش فعالیت‌های اقتصادی کشور در ایران به دو دلیل عمده به دولت وابستگی شدید پیدا کرده است. یک: بیشترین فعالیت‌های اقتصادی در جامعه ایرانی توسط نهاد دولت و صدها موسسه و بنگاه و سازمان دولتی انجام می‌شود. بنابراین ارائه کارنامه فعالیت‌های اقتصادی جامع منوط به این است که آمار این موسسه‌ها و شرکت‌ها و سازمان‌ها ارائه شود. دومین دلیل وابستگی شدید ارائه گزارش اقتصادی به نهاد دولت این است که نهادهای اصلی تولید آمار مثل مرکز آمار ایران، بانک مرکزی و تا اندازه‌ای سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی (با وضعیت نامعلوم) از نهادهای زیرمجموعه دولت به حساب می‌آیند و در ایران سازمان و بنگاه آمارگیری غیردولتی وجود ندارد. به این ترتیب تا زمانی که دولت اقدام به ارائه کارنامه فعالیت‌های اقتصادی نکند، تهیه چنین گزارشی تقریبا ناممکن است. براساس سنت و عرف و قانون‌های معتبر، در حال حاضر گزارش‌های کلان اقتصادی توسط دو زیرمجموعه اصلی ارائه می‌شود. اما گزارش‌های میانی درباره موضوع هر فعالیت اقتصادی مثل بازرگانی خارجی، تولید صنعتی و معدنی، ساخت و توسعه راه، فرودگاه، بندر، فعالیت‌های بانکی و پولی، آمار مربوط به بازار کار و امور اجتماعی و... نیز توسط برخی از وزارتخانه‌ها تولید و عرضه می‌شود. البته دقت در گزارش‌های عملکرد توسط مراجع رسمی کلان مثل بانک مرکزی و مرکز آمار و همچنین وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها در همه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که این گزارش‌‌‌ها در بیشتر موارد معطوف به اطلاع رسانی از عملکردها باتوجه به اهداف مصوب است و به همین دلیل فاقد تحلیل‌های بنیادین است که البته خود تهیه‌کنندگان نیز چنین ادعایی ندارند.

اکنون و در آستانه ورود به سومین سال فعالیت‌های دولت عدالت محور احمدی‌نژاد گزارشی از عملکرد دستگاه‌ها و وزارتخانه‌ها تهیه و عرضه شده است که در صفحه‌های آتی آنها را خواهید خواند.

با توجه به اینکه ارائه گزارش عملکرد از سوی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و دستگاه‌های دولتی عموما با هدف اطلاع‌رسانی و جلب اعتماد عمومی به توانایی‌های دولت انجام می‌شود و با توجه به اینکه در ایران به آمارهای تولید شده از سوی دولت‌ها اعتماد عمیق وجود ندارد،‌ اکنون زمان آن فرا رسیده است که در سازمان تولید آمار ایران تغییراتی رخ دهد. جهت‌گیری این تغییرات باید پیمان سپاری تولید آمار به نهادهای غیر دولتی باشد. وقتی که تهیه‌کنندگان گزارش عملکرد دستگاه‌های دولتی از زیر مجموعه کارکنان هر سازمان نباشند به لحاظ جلب اعتماد عمومی شرایط روحی و روانی افکار عمومی در وضعیت مناسبی قرار می‌گیرد. این اتفاق در صورت اجرایی شدن می‌تواند تولید آمار را در شرایط رقابتی قرار داده و انحصار تولید و عرضه را در این بخش که به شدت انحصاری است را کاهش دهد. به این ترتیب و با پذیرش این فکر که تولید آمار باید از انحصار دولت خارج شود به مرور می‌توان اعتماد عمومی به آمارها را افزایش داد.