۹۰۰میلیارد متر مکعب گاز ترکمنستان برای چین

در سفر اخیر رییس‌جمهور ترکمنستان به چین، قرارداد انتقال گاز ترکمنستان به امضای شرکت‌های نفت و گاز دو کشور رسید. به این ترتیب، ترکمنستان متعهد شد که در سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۳۹ جمعا ۹۰۰میلیارد مترمکعب گاز به چین بفروشد. با امضای این پیمان، ترکمنستان بازار بزرگ تازه‌ای را برای گاز خود گشود و توانست از وابستگی خود به روسیه تا حد زیادی بکاهد. در همین حال، چین نیز که در سال‌های اخیر تلاش‌های گسترده‌ای را برای بهره‌برداری از ذخایر انرژی حوزه خزر آغاز کرده بود، در راه تحقق هدف خود گام مهمی برداشت.

در چارچوب پیمان جدید، حق بهره‌برداری از یکی از میدان‌های گاز ترکمنستان به چین سپرده شد. توافقنامه انتقال سالانه ۳۰میلیارد مترمکعب گاز، در بهار سال گذشته میلادی به امضای صفرمراد نیازف دیکتاتور پیشین ترکمنستان و هوجینتائو رییس‌جمهور چین رسید. اما نیازف در ماه دسامبر سال ۲۰۰۶ درگذشت.

انتقال گاز ترکمنستان به چین از سال ۲۰۰۹ میلادی آغاز خواهد شد و ۳۰ سال ادامه خواهد یافت. نیازف، قبلا توافق کرده بود که چینی‌ها یک میدان گاز را در ساحل منطقه واقع در دست راست رودخانه آمودریا مورد بهره‌برداری قرار دهند. اما در ماه مه امسال، شرکت ملی نفت چین و شرکت گاز ترکمنستان نتوانستند بر سر تعیین بهای گاز به توافق برسند.

در این مورد که آیا در جریان سفر رییس‌جمهور ترکمنستان به پکن بر سر این موضوع توافقی حاصل شده است یا نه، خبری منتشر نشد. روسای‌جمهور ترکمنستان، قزاقستان و روسیه در ماه مه امسال پیمانی را برای ایجاد یک خط لوله گاز امضا کردند که باید بخشی از گاز ترکمنستان را به روسیه منتقل کند.

امضای این پیمان، چینی‌ها را با این تردید روبه‌رو ساخت که ترکمنستان نتواند به تعهدات خود در زمینه تامین گاز آنها عمل کند. احتمالا دلیل سفر رییس‌جمهور ترکمنستان به پکن، برطرف ساختن همین تردید بود. به ویژه که اخیرا میان ایران و ترکیه نیز، قرارداد انتقال گاز ترکمنستان و ایران به اروپا امضا شد.

شرکت‌های آمریکایی و اروپایی، از مدت‌ها پیش می‌کوشیدند خط لوله تازه‌ای از طریق دریای خزر ایجاد کنند تا بتوانند بی‌نیاز از خاک روسیه گاز آسیای مرکزی و حوزه خزر را به بنادر اروپایی انتقال دهند. قرارداد ایجاد خط لوله میان ترکمنستان، قزاقستان و روسیه در واقع تلاشی برای خنثی کردن این طرح بود.

با توجه به مجموعه این تعهدات، اکنون در میان کارشناسان این تردید جدی‌تر شده است که ترکمنستان اصولا بتواند به تعهد خود در برابر چین عمل کند. رییس‌جمهور ترکمنستان در ماه مه امسال اعلام کرد که ایجاد یک خط لوله از میان دریای خزر را نیز غیرممکن نمی‌داند.

علاوه بر همه اینها، ترکمنستان متعهد شده است که از سال جاری به مدت سه سال و هر سال ۵۰میلیارد متر مکعب گاز به روسیه صادر کند. این کشور همچنین قراردادی برای صدور ۱۴میلیارد مترمکعب گاز در سال جاری به ایران امضا کرده است. نیاز داخلی ترکمنستان نیز سالانه حدود ۱۹میلیارد مترمکعب برآورد شده است.

مجموعه این ارقام، نشان می‌دهد که ترکمنستان باید هر سال ۸۰میلیارد مترمکعب گاز استخراج کند، در حالی که براساس گزارش شرکت انگلیسی بی پی این کشور در سال گذشته تنها حدود ۶۲میلیارد مترمکعب گاز تولید کرد.

ذخایر مطمئن گاز ترکمنستان ۲بیلیون و ۸۶۰میلیارد مترمکعب تخمین زده شده است. این، با ذخایر نروژ یا قزاقستان برابر است. کارشناسان معتقدند که ترکمنستان ضمنا می‌تواند حدود هفت و نیم میلیارد مترمکعب گاز هنوز کشف نشده داشته باشد. در این صورت، ترکمنستان پس از روسیه دارای بزرگترین منابع گاز در میان کشورهای اتحاد شوروی پیشین است.

عقد قرارداد سی ساله با چین، از وابستگی ترکمنستان به شرکت گازپروم روسیه می‌کاهد و به این کشور امکان می‌دهد که در تعیین نرخ گاز خود اختیار بیشتری داشته باشد. در حال حاضر، گاز ترکمنستان عمدتا از طریق روسیه صادر می‌شود.