مظلومیت معدن و معدنکاری در ایران

مهندس اردوبادی مدیرعامل شرکت خدمات آتشکاری (ناریه) نوین قله‌شکن که در زمینه‌های آتشباری و حفاری خدمات فنی و اجرایی ارائه می‌دهند به عنوان یک متخصص معدن که می‌توان گفت با غالب معادن ایران کار کرده است و تقریبا اطلاعات و تجربیاتی از تمام آنها در اختیار دارد با تاسف عنوان کرد، معدن و معدنکاری در ایران بسیار بسیار مظلوم واقع شده است. غلامرضا اردوبادی که فارغ‌التحصیل دانشگاه صنعتی‌ امیرکبیر در رشته استخراج معدن و فوق‌لیسانس مدیریت صنایع است با عنوان این مطلب که معدن زیربنای تمام صنایع است بی‌توجهی به این بخش را از دو جنبه مورد بررسی قرار داد. مشکل فقدان تشکل‌های معدنی تاکنون وجود داشته که اخیرا این تشکل‌ها با همدلی و هم‌اندیشی روند رو به رشدی را طی می‌کنند. من امیدوارم که اینها بتوانند برای اتخاذ تصمیمات مناسب در بخش معادن بسترسازی مطلوبی را فراهم آورند.

از جمله این تشکل‌ها انجمن مهندسی معدن ایران است که بنده عضو هیات‌مدیره این انجمن هستم. از دیگر تشکل‌های موثر در این بخش خانه معدن ایران و سازمان نظام مهندسی معدن را می‌توان نام برد. در این بین دکتر بصیری،(معاون معدنی وزارت صنایع شد) نیز تلاش‌های فراوانی برای کمک به حل مشکلات بخش معدن انجام داده‌اند.

از دید شما دکتر بصیری تا چه اندازه توانسته در این مسیر تاثیرگذار باشد؟

از دید من دکتر بصیری انسانی فعال و دلسوز است و کسی است که تمایل به کار دارد اما من به عنوان یک متخصص معدن انتقادی که به این قضیه دارم این است که سازمان نظام مهندسی یک NGO است، یک تشکل معدنی است، NGO باید فارغ از مدیریت دولتی باشد که بتواند در معدن واقع شود. انتقاد من این است که آقای دکتر بصیری یک مدیر دولتی است و معاونت صنایع و معادن را به عهده دارد البته در جایگاه خودش برای بخش معدن و پیشبرد فعالیت‌های معدنی بسیار فعال و دلسوز است. اما از نگاه بخش‌خصوصی این مقررات تشکیلات را دچار ضعف کرده است.

نظرتان در مورد آقای مهندس سجادی سخنگوی بخش معدن چیست؟

آقای مهندس سجادی فردی بسیار دلسوز هستند و تا به حال با این تشکل‌ها همراه بوده‌اند و در بخش معدن در حد وسع خودشان گام‌های بسیار مفیدی برداشته‌اند اما این گام‌ها تا چه حد به هدف رسیده باشند مساله‌ای جداگانه‌ای است.

در مورد آتشکاری و سیستم‌های حفاری و صنعت آن در ایران توضیح دهید؟

در مورد بحث آشکاری در ایران و مقایسه آن با دیگر کشورها من به عنوان یک متخصص بخش معدن باید اذعان کنم که کشور ما بسیار عقب است. البته دلایل مختلف دارد یکی از این دلایل، مواد انفجاری است که همواره زیر چترهای امنیتی قرار داشته و آن گونه که باید و شاید متخصصان در این زمینه وارد نشده‌اند و نظرات کارشناسی خود را ارائه نداده‌اند.

البته وجود این چتر الزامی است ولی نباید مانع تحقیق و توسعه در این راستا شود و دیگری بحث مونوپل بودن تولید محصولات است که در دست صنایع دفاع بوده که هم به علت مدیریت دولتی، آن گونه که باید پیش برود نرفته است و همین مونوپل بودن تولید، مشکلات زیادی را به وجود آورده یکی از این مشکلات است که ما در مورد این محصولات متناسب با رشد جهانی به روز نشده‌‌ایم. امروزه در دنیا دیگر از دینامیت‌های اخگر استفاده می‌شود و از امونایت استفاده نمی‌کنند اما ما در کشورمان هنوز دسترسی به امونایت داخلی خودمان را نداریم و اگر داشته باشیم کیفیتی مثل امونایت فرانسه را ندارد.

یا بر فرض مثال چاشنی‌های کپسول‌های الکتریکی که تولید می‌شوند واقعا از لحاظ ایمنی در سطح پایینی هستند. کشورهای دیگر دارند از سیستم نانل استفاده می‌کنند اما متاسفانه در کشور ما هنوز سیستم نانل جانیفتاده است.

واحد مهمات سازی، خود کپسول نانل را تولید می‌کند ولی تیوپ نانل را از خارج وارد می‌کنند و این دو هنوز پاسخگوی پروژه‌ها نبوده‌اند. در حا لی که عده‌ای جداگانه آن را وارد کرده‌اند و از آن در پروژه‌های خود استفاده کردند و در نهایت بسیار راضی بوده‌اند. نکته سوم این است که مونوپل بودن پاسخگوی نیاز پروژه‌های عمرانی در کشور نیست. موارد ناریه یکی از ارکان رشد توسعه در عمران کشور است و صنایع دفاع متناسب با این رشد نمی‌تواند خودش را برابری بدهد و همواره دچار کمبود است و این پروژه‌ها را دچار مشکل می‌کند به خصوص پروژه‌هایی که کارهای حفاری زیرزمینی انجام می‌دهند. مساله دیگر قیمت آنها است که همان قیمتی است که توسط وزارت اعلام شود و از این نظر پروژه‌های عمرانی به شدت دچار مشکل هستند رقابتی وجود ندارد اجباراً هر قیمتی که اعلام می‌شود می‌خرند و این به لحاظ اقتصادی در بخش معدن قیمت‌ پروژه‌های معدنی را به شدت بالا می‌برد و جایگاهی هم در سازمان برنامه و بودجه در فهرست مقادیر برای اینگونه پروژه‌ها دیده نشده است. به نظر من قیمت‌ها روی هیچ اصول خاصی تایید نمی‌شود و تعدیل‌هایی که در این مقادیر می‌آید نهایت ۴ تا ۵درصد است در حالی که قیمت آنفو ۲۰ تا ۳۰درصد افزایش پیدا می‌کند و این در کم‌فروشی پیمانکاران در کار دیده می‌شود یعنی از کیفیت کار در پروژه‌ها کاسته می‌شود.

شما دو نکته را در مورد آشکاری در ایران گفتید یکی تولید مواد ناریه که ما می‌‌توانیم از سیستم روز دنیا استفاده بکنیم که این مورد قیمت بود اما سیستم‌های آتشکاری در ایران برای اجرا در چه سطحی قرار دارند؟

سیستم‌های اجرا بستگی به همین سیستم‌های نوآوری دارد که در بخش مواد ناریه باید ایجاد شود چون سیستم‌های نوآوری‌ ایجاد نشده ما هنوز داریم با سیستم‌های خیلی قدیمی کار می‌کنیم و متاسفانه هیچگونه رشد و پیشرفتی در این زمینه صورت نگرفته است.

آیا به نظر شما این رشد باید از سمت دولت صورت بگیرد؟

خیر. این رشد باید از طریق بخش‌خصوصی صورت بگیرد. NGOها در تمام دنیا کارشان این است که بازوی اجرایی برای دولت باشند و در سیاست‌گذاری‌های دولت کمک موثری را ایفا ‌کنند. چرا که بخش‌خصوصی در پروژه‌های عمرانی عمدتا در خاکریز اول است و تمام مشکلات را با تمام وجودشان حس می‌کنند اما متاسفانه بخش دولتی این‌گونه نیست اما مشکلات خاص خودش را دارد. در حال حاضر یک گپ بزرگ بین بخش‌خصوصی و مدیران دولتی به وجود آمده است که همین مانع شده تا ما نتوانیم خودمان را با آخرین دستاوردهای دنیا تطبیق دهیم.

در بحث مواد ناریه و آتشکاری در دنیا کدام کشور اول است؟

در کشورهای اروپایی این روند طوری است که من گمان می‌کنم تا چند وقت دیگر به کل بحث ناریه را از سیستم‌های استخراج و پروژه‌های عمرانی به تدریج حذف کنند زیرا که ماشین‌آلاتی طراحی کرده‌اند که البته برای کشور جهان سومی مانند ما بسیار قیمت بالایی دارند و تا بخواهد به دست ما برسد گمان می‌کنم به ۲۰ سال زمان نیاز داشته باشد. تمام فعالیت دنیا به این سمت است که پروژه‌هایش را با کمترین هزینه، ریسک، خطرات و با ایمنی بالایی پیش ببرد و در نهایت قیمت‌های تمام شده‌اش را پایین بیاورد در نتیجه ماشین‌هایی را طراحی کرده‌اند که کارهای حفاری تونل را با آنها انجام می‌دهند و در حال حاضر سیستم‌هایی طراحی شده که حتی حفاری تونل‌های کوچک را هم انجام می‌دهند.

میزان رعایت ایمنی آتشکاری در ایران در چه سطحی قرار دارد؟

متاسفانه آن‌گونه که باید، بحث ایمنی مانند کشورهای اروپایی در کشور ما رعایت نمی‌شود چون ما آموزش مناسبی در این بخش نداریم. افرادی که در این زمینه فعالیت می‌کنند حداقل هر سه ماه یکبار باید آموزش ببینند و حوادثی که رخ می‌دهد علت‌یابی شود و به صورت علمی و تحلیلی به این افراد توضیح داده شود اما متاسفانه ما در این زمینه هم بسیار کمبود داریم.

انجمن تونل تاکنون چه فعالیت هایی را در صنعت آشکاری انجام داده است؟

شرکت ما عضو حقوقی انجمن تونل ایران است. این انجمن تشکل بسیار خوبی است و تازه شکل گرفته و سمینارها و کنفرانس‌های بسیار خوبی را ارائه می‌دهد که این فعالیت‌ها خودش تاثیر بسیار خوبی را در آموزش افراد داشته است.

انجمن صنفی آتشکاری تا چه اندازه باعث پیشرفت این بخش بوده است؟

تاحدودی گام‌هایی را برداشته اما آن‌گونه که باید نتوانسته تاثیری روی موادناریه و تغییر و تحول در مدیریت تولید مواد ناریه داشته باشد.

نظر شما در مورد اصل ۴۴ و واگذاری بخش‌های معدنی به بخش‌خصوصی چیست؟‌ و چه مقدار می‌تواند در پیشرفت بخش‌خصوصی تاثیرگذار باشد؟

متاسفانه بخش معدن بسیار مظلوم واقع شده و هیچ‌گونه اعتباری برای بحث R&D (تحقیق و توسعه) از سمت سیستم‌های دولتی پیش‌بینی نشده است و بخش معدن بسیار ضعیف است. کشورهای اروپایی به راحتی اندیس‌های معدنی ما را شناسایی می‌کنند، کارهای اکتشافی را انجام می‌دهند و پتانسیل‌هایی را که شناسایی شده معرفی می‌کنند. هزینه‌های اکتشاف هزینه‌های ریسک‌پذیری هستند و بخش‌خصوصی در این وادی کمتر وارد می‌شود و متاسفانه سیاست‌های دولتی ما در این زمینه بسیار ضعیف است و فقط به تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی مربوط شده و به کارهای اکتشافی منظم توجهی نشده است. چه ایرادی دارد که کشورهای خارجی با ما در این زمینه مشارکت داشته باشند. اما بحث اصل ۴۴ مخصوصا در زمینه معدن به نظر من یکی از ضروری‌ترین کارهایی است که باید انجام بگیرد و ما امیدوار هستیم اصل ۴۴ در این راستا خوب جا بیفتد. نباید همیشه به سرمایه‌ نگاه کرد بلکه باید به اندیشه و خلاقیت متخصصان توجه بیشتری کرد.

کنگره جهانی چقدر توانسته در بخش صنعت و معدن تاثیرگذار باشد؟

نقش کنگره جهانی بسیار موثر بوده و حداقل چیزی که داشته تبادل افکار و نظرات متخصصان و صاحبنظران سایر کشورها با متخصصان داخل کشور است. این اولین بهره‌وری این کنگره‌ها است اما اینکه تا چه حد بتواند در افکار مدیران دولت تاثیرگذار باشد بر می‌گردد به سیاست‌های جاری کشور و من فکر نمی‌کنم تاثیر چندانی گذاشته باشد.

در آخر اگر حرفی ناگفته باقی‌مانده است بفرمایید.

من به عنوان یک متخصص معدن به این تشکل‌ها خیلی علاقه‌مند هستم و شرکت نوین معدن سد که یکی از شرکت‌های ما است عضو حقوقی خانه معدن است و خودم سعی می‌کنم در تمام نشست‌ها و جلساتشان حضور داشته باشم. عضو هیات‌مدیره انجمن مهندسی معدن هستم و اواخر امسال یا اوایل سال آینده دومین کنفرانس مهندسان معدن را برگزار خواهیم کرد و اولین شماره نشریه مهندسان معدن که اولین نشریه تخصصی است منتشر شده است و ما درصدد چاپ سری دوم این نشریه هستیم. در زمینه موادناریه شرکت نوین قله‌شکن در حد خودش کارهای اصولی را انجام می‌دهد. سد و نیروگاه سیمره رااز سال ۷۸ در دست انجام داریم و این شرکت تمام کار‌های حفاری زیرزمینی و آتشکاری‌هایش را انجام داده است در سطح کشور پروژه‌هایی نظیر سد خدا آفرین که کارهای ناریه‌اش را ما انجام می‌دهیم، سد دامغان که کارش به اتمام رسیده است، تونل آب بر شهمیرزاد که آبرسانی از سمنان به شاهرود بود که به حمد و سپاس خدا کارش تمام شد و در پروژه‌های دیگر مثل خط لوله گاز و لرزه‌نگاری و اکتشافات نفت و گاز نیز فعالیت داشته‌ایم و امیدوار هستیم که مسوولان به مشکلات بخش ناریه بیشتر توجه کنند.