صنعت و معدن موتور پرتوان توسعه

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، صنعت کشور به دلایل شرایط ویژه انقلاب و بروز جنگ تحمیلی شاهد مشکلات زیادی بود، ولی به‌رغم تمام تنگناها، با تهیه و تدوین برنامه‌های توسعه و توجه برنامه‌ریزان و مدیران و کار و تلاش کارگران، سنگ‌بناهای توسعه صنعتی کشور در مدت بیش از دو دهه اخیر بنیانگذاری شده است. به گونه‌ای که امروز کشور ما از نظر تولید بسیاری از محصولات به ویژه در صنایع کانی غیرفلزی، غذایی و ساخت برخی تجهیزات به مرز خودکفایی و صادرات رسیده است. ظرفیت‌های ایجاد شده در این دوره افزایش قابل‌ملاحظه‌ای نسبت به قبل از انقلاب یافته است. بسیاری از سرمایه‌گذاری‌های انجام شده به مرحله تولید رسیده و زمینه اشتغال هزاران نفر را فراهم آورده است.

با رشد صنایع واسطه‌ای، وابستگی صنعت به منابع خارجی تاحد زیادی کاهش یافته و بذل توجه به طراحی و ساخت قطعات و اجزای ماشین‌آلات در کشور از یک‌سو و توجه به توسعه فعالیت‌های طراحی و مهندسی از سوی دیگر، موجب شده که امروزه اغلب طرح‌های صنعتی و زیربنایی چون پالایشگاه‌ها، صنایع شیمیایی، سیمان، نیروگاه‌ها و تاسیسات انتقال برق توسط کارشناسان و مهندسان ایرانی طراحی و توسط واحد‌های صنعتی داخلی تولید شود. در کنار همه این تحولات ساختاری، دگرگونی‌هایی نیز در محتوای حرکت صنعتی و معدنی کشور صورت گرفته که از روح انقلاب اسلامی ناشی می‌شود.
گزارش حاضر فراز‌هایی از عملکرد بخش صنعت و معدن را به مناسبت دومین سالگرد دهه مبارک فجر در دولت نهم به تصویر کشیده است. اهم دستاورد‌ها و فعالیت‌های بخش در قالب موارد ذیل در بازه زمانی اسفند ۱۳۸۴ لغایت بهمن ۱۳۸۵ ارائه شده است.

سرمایه‌گذاری
بررسی سرمایه‌گذاری طی دوره زمانی مورد بررسی بیانگر روند رو به رشد این شاخص مهم اقتصادی است به طوری که طی این مدت تعداد ۵۴۳۲۷فقره جواز تاسیس با پیش‌بینی سرمایه‌گذاری حدود ۱۲۷۱هزار میلیارد ریال و اشتغال ۱۴۴۶هزار نفر صادر شده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل از لحاظ تعداد ۳/۸۹درصد، از لحاظ سرمایه‌گذاری ۶/۳۹درصد و اشتغال ۷/۵۶درصد رشد را نشان می‌دهد.
تا پایان آذرماه ۱۳۸۵ حدود ۱۷هزار واحد صنعتی با پیشرفت فیزیکی ۲۰درصد و بیشتر توسط بخش‌خصوصی در حال ساخت‌وساز می‌باشند که با راه‌اندازی آنها بیش از ۶۰۷هزار نفر فرصت شغلی جدید ایجاد خواهد شد. تغییرات این طرح‌ها در دوره مورد بررسی بیانگر رشدی معادل ۱/۲۰درصد در تعداد، ۵/۲۸درصد در سرمایه و ۱/۱۴درصد در اشتغال می‌باشد. طی دوره مورد بررسی تعداد ۶۷۲۱ فقره پروانه بهره‌برداری با سرمایه ۳/۷۵۸۴۰میلیارد ریال و اشتغال ۱۳۰۶۷۷نفر در رشته‌های مختلف صنعتی صادر شده است که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل از لحاظ تعداد ۱/۱۵درصد، سرمایه‌گذاری ۸/۲۴درصد و اشتغال ۲/۲درصد رشد را نشان می‌دهد. در همین مدت به منظور بررسی و شناسایی معادن، تعداد ۱۵۲۹ فقره پروانه اکتشاف و ۵۲۳فقره گواهی کشف با تناژ ذخیره مندرج در گواهی کشف به میزان ۵/۲۲۹۵میلیون تن صادر گردیده، همچنین در زمینه بهره‌برداری از معادن تعداد ۶۱۱ فقره پروانه بهره‌برداری با ظرفیت استخراج ۸/۲۹میلیون تن و سرمایه بالغ‌بر ۴/۱۵۴۲میلیارد ریال و تعداد ۶۵۶فقره اجازه برداشت صادر گردیده است.

تدوین اسناد ملی توسعه بخش صنعت و معدن
الف- بازنگری و اصلاح سند راهبرد توسعه صنعتی کشور
به منظور بازنگری سند استراتژی توسعه صنعتی کشور جلسات هم‌اندیشی با حضور صاحبنظران جامعه علمی، صنعت، سیاسی و اقتصادی کشور تشکیل گردیده است و اهداف کمی زیر بخش‌های هر یک از رشته فعالیت‌های صنعتی اولویت‌دار با بهره‌گیری از راهبردهای سند چشم‌انداز ۲۰ساله کشور، سیاست‌های کلی قانون برنامه چهارم، ابلاغیه مقام معظم رهبری در رابطه با اصل ۴۴ قانون اساسی، سند توسعه بخش صنعت و نظرات صاحبنظران اقتصادی صنعت تدوین شده است.
ب- تدوین سند توسعه اشتغال بخش صنعت و معدن در برنامه چهارم توسعه
ج- بازبینی و انجام اصلاحات در سند ملی توسعه بخش صنعت و معدن و سند آمایش سرزمین.

توسعه اشتغال
فرصت‌های شغلی ایجادشده از محل طرح‌های راه‌اندازی شده تعداد ۱۷۶۳۹۱ نفر و برآورد اشتغال جدید ایجاد شده از محل پرداخت تسهیلات سرمایه در گردش به واحدهای دارای پروانه بهره‌برداری ۲۳۰۰۰نفر است. ضمنا از محل اعتبارت بنگاه‌های اقتصادی زودبازده تعداد ۶۲۳۷۹ نفر فرصت شغلی دوران بهره‌برداری ایجاد شده است.
فعالیت‌های ترویج کارآفرینی:
- مزیت‌های سرمایه‌گذاری در هر استان با توجه به آخرین وضعیت از تغییر و تحولات سرمایه‌گذاری در استان‌ها و قابلیت‌ها و امکانات آنها از طریق شبکه اطلاع‌رسانی وزارت صنایع و معادن اعلام شده است.
- تهیه عناوین طرح‌های نمونه (تیپ) صنایع کوچک و متوسط و انتشار آن از طریق پایگاه اطلاع‌رسانی مذکور (۵۴۰فقره).
- معرفی مهندسان مشاور سرمایه‌گذاری و کارآفرینی به منظور کمک و راهنمایی متقاضیان سرمایه‌گذاری در تهیه طرح‌های توجیه فنی اقتصادی از طریق پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت صنایع و معادن. حساب ذخیره ارزی طی دوره زمانی مورد گزارش از محل حساب ذخیره ارزی تعداد ۱۶۲ طرح به مبلغ ۱۶۰۰میلیون دلار مصوب شده است.
تسهیلات اعتباری طی دوره مورد گزارش ۱۴طرح به مبلغ ۴۶۳۴میلیون دلار مصوب و به بانک‌های عامل معرفی شده‌اند همچنین ۱۰طرح با مبلغ ۲۱۶۱میلیون دلار جهت صدور گواهی مسدودی ارزی به بانک مرکزی معرفی شده‌اند.
صادرات در دوره مورد بررسی ارزش صادرات کالاهای صنعتی و معدنی کشور به میزان ۲/۱۰۸۵۱میلیون دلار بوده که ۷۸درصد از کل صادرات غیرنفتی را شامل می‌گردد و نسبت به مدت مشابه سال قبل ۷۴درصد افزایش نشان می‌دهد.
مرکز صنایع نوین این مرکز با هدف توسعه صنایع پیشرفته در کشور و ایجاد فضای مناسب جهت رشد و پویایی بنگاه‌های اقتصادی در بخش غیردولتی از ابتدای برنامه سوم تشکیل و فعالیت‌هایی را در جهت تعیین چشم‌انداز و تدوین استراتژی و هوشمندسازی نظام توسعه نوین و کمک به ساماندهی، توانمندسازی و ارتقای قابلیت‌های فعالان در حوزه صنایع نوین انجام داده است.
طی دوره مورد بررسی عملکرد طرح ارتقا سطح فناوری صنایع الکترونیک و صنایع نوین به شرح جدول صفحه مقابل است که نسبت به مدت مشابه قبل از نظر مبلغ سرمایه گذاری ۱۶برابر است.

سازمان صنایع کوچک و شهرهای صنعتی ایران سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران با تاکید بر دو ماموریت اصلی خود در راستای برنامه‌ریزی، هماهنگی، هدایت و پشتیبانی از ایجاد و توسعه صنایع کوچک و شهرک‌ها و نواحی صنعتی کشور فعالیت می‌نماید:
الف - ایجاد و توسعه شهرک‌ها و نواحی صنعتی و آماده‌سازی و گسترش زیرساخت‌های صنعتی در آنها.
ب - توسعه صنایع کوچک با استفاده از ارائه خدمات مدیریتی، مهندسی، مالی، مشاوره‌ای و ... فعالیت‌های پژوهشی و خدمات مهندسی در دوره مورد بررسی اقدامات مهمی در جهت فعالیت‌های پژوهشی و خدمات مهندسی به شرح زیر انجام گرفته است:
الف- پژوهش و فناوری:
- انجام اقدامات لازم در خصوص ایجاد ساختارهای پژوهشی که علاوه‌بر بازنگری، تنظیم و تصویب دستورالعمل‌های مربوطه منجر به صدور ۴۹فقره جواز تاسیس مرکز پژوهش‌های صنعتی و معدنی، ۱۲فقره پروانه پژوهش، ۶۶فقره گواهی تحقیق و توسعه و ۲۰فقره پروانه تحقیق و توسعه گردیده است.

- تدوین و ارسال «لایحه حمایت از تحقیق و توسعه» جهت طی مراحل قانونی.
- تدوین و ارسال «لایحه تشکیل سازمان نظام مهندسی صنعت» جهت طی مراحل قانونی.
- بررسی و اقدام در خصوص ۲۶پروژه پژوهشی و ۱۷ پایان‌نامه کارشناسی ارشد و دکترا.
- توسعه فناوری‌های نوین در بخش صنعت و معدن از طریق همکاری با ستاد ویژه نانوفناوری و شورای‌ عالی زیست فناوری و انجام اقدامات لازم در خصوص ۷۰۰۰میلیون ریال اعتبار تخصیصی نانوفناوری و ۱۷۷۰میلیون ریال اعتبار تخصیصی زیست‌ فناوری.

ارائه تسهیلات به بخش‌خصوصی
در ده ماه سال ۱۳۸۵ در ارتباط با اعطای تسهیلات و کمک‌های مالی به بخش‌خصوصی و تعاونی در راستای کمک به افزایش توانمندی‌ مالی سرمایه‌گذاری در بخش معدن و صنایع معدنی، تعداد ۱۸۲ درخواست دریافت شد که ۸۸ فقره آن مصوب شده است.
میزان تسهیلات مصوب برای این درخواست‌ها مبلغ ۲۴۵میلیارد ریال می‌باشد که تاکنون میزان ۷۷میلیارد ریال آن پرداخت گردیده است و میزان تسهیلات پرداختی نسبت به کل سال ۱۳۸۴ افزایش ۷درصدی را نشان می‌دهد. همچنین با برنامه‌ریزی‌های به عمل آمده در این مدت ۱۴۶ دستگاه ماشین‌آلات جدید معدنی (لودر، بولدوزر، تحت نظارت حوزه معاونت معدنی وزارت صنایع و معادن با استفاده از یارانه پرداختی توسط دولت به کار گرفته شده است.
مصوبات استانی هیات‌ وزیران در حوزه صنعت و معدن
از جمله وظایف مهم دولت استفاده کارآمد از قابلیت‌ها و مزیت‌های کشور به منظور توزیع مناسب جمعیت و فعالیت‌ها در پهنه سرزمین است. چنانکه ریاست محترم جمهور نیز بر این مهم تاکید بسیار نهاده و اظهار داشته‌اند که «جهت‌گیری دولت کار زیربنایی به صورت عادلانه و در همه مناطق کشور است، چنانکه بودجه، تسهیلات بانکی، حساب ذخیره ارزی و... بین همه استان‌های کشور به نسبت متناسب توزیع تا در دورترین نقاط کشور اقتصاد فعال شود و مردم با نشاط و امیدوار باشند».
بهره‌گیری مناسب از موقعیت و توانمندی‌های فناوری، ایجاد فرصت‌های شغلی مناسب با قابلیت‌های هر منطقه، بهره‌گیری از منابع غنی نفت و گاز در توسعه فعالیت‌های مرتبط با صنایع انرژی‌بر، استخراج بهینه منابع غنی معدنی و فرآوری آن به منظور ایجاد ارزش افزوده بیشتر از جمله راهبرد‌های دولت محترم در حوزه صنعت و معدن است که تامین آن منوط به نگاهی عمیق و گسترده به جایگاه این بخش می‌باشد. امری که بخش مهمی از آن با حضور مسوولان و تصمیم‌گیران در مناطق مختلف کشور فراهم می‌شود.

دولت نهم با توجه به این امر در دوره مسوولیت خود با ابتکار سفر‌های استانی و حضور در استان‌های مختلف کشور و به خصوص مناطق محروم و کمتر توسعه‌یافته در بطن واقعیات قرار گرفته و با استفاده از نگاه کارشناسی تدارک شده از قبل و مشاهدات مجموعه هیات‌ محترم وزیران و همچنین نظرات مسوولان و کارشناسان استان‌ها، راهکار‌های قانونی لازم و خارج از بوروکراسی معمول اداری را جهت توسعه مناطق مختلف کشور در حوزه‌های مختلف و از جمله حوزه صنعت و معدن تدوین و تصویب نموده است.
جدول ذیل بیانگر این حرکت ارزشمند است:
بررسی درخواست‌های مردمی و پاسخگویی به شکایات
از اسفند ۸۴ لغایت بهمن ۱۳۸۵ تعداد ۵۲۴۱ شکایت و درخواست واصل، تعداد ۴۸۵۴ شکایت و درخواست اقدام شده و ۳۸۷ فقره در دست اقدام است.