یکی از ابعاد مهم در هر گونه اصلاحات، بعد روانشناختی است

ویتنام کشوری پرجمعیت و فقیر در جنوب شرق آسیا با گذشته زجرآوری که متحمل شده بود وداع می کند و به یک الگو برای سایر کشورهایی تبدیل می‌شود که می‌خواهند آینده کشورشان را به دست خویش بسازند. ویتنامی‌ها تاریخ را فراموش کرده‌اند (یا دست کم اینکه حوادث بد تاریخی را فراموش کرده اند) و در عوض به آینده فکر می‌کنند. اگر از یک ویتنامی بپرسید جوانان ویتنام در مورد گذشته چگونه فکر می‌کنند و امیدها و آرزوهایشان برای آینده چیست خواهد گفت «ما اهمیتی به گذشته نمی‌دهیم و فقط دوست داریم ثروتمند بشویم. ما به سختی کار می‌کنیم تا به ثروت و رفاه برسیم و اگر لازم باشد ذهنیت‌های خود را تغییر می‌دهیم.» با توجه به اینکه ۶۵‌درصد جمعیت این کشور زیر ۳۰ سال هستند و جنگ ویتنام را ندیده‌اند این عبارت کاملا مهمی است. اگر کسی از خیابان‌های هانوی پایتخت ویتنام عبور کند حس سرزندگی و نشاط و پویایی اقتصاد این کشور را متوجه می‌شود.

بانک جهانی و سایر نهادهای کمک‌کننده به کشورهای جهان سوم بتدریج یاد می‌گیرند که در جریان اصلاحات چه چیزهایی اثرگذار بوده و چه چیزهایی بی تاثیر است. یک پرسش این است که چرا توصیه‌های بانک در کشورهای با مهارت‌ها و تکنیک‌های یکسان به نتایج متفاوتی می‌انجامد؟

یکی از مسائل مهم به ذهنیت و نظام فکری مسوولان دولتی این کشورها بر می‌گردد. برخی از آنها تمایل به اصلاحات و علاقه به توسعه بخش خصوصی دارند در حالی که برخی دیگر ندارند. از این‌رو باید تاکید بیشتری به باور داشتن اصلاحات و تقلید از «رویکرد ویتنام» بشود. اما پیشتازان اصلاحات اقتصادی معمولا اقتصاددانان، حقوقدانان، بانکداران، سرمایه‌گذاران هستند و در بین آنها روانشناس وجود ندارد. گزارش های انجام کسب و کار بانک جهانی که چند سالی است تهیه می‌شود در ایجاد اثر روانی همسایگی موفق بوده است. چون هر سال به هر کشور یادآوری می‌کند که وضعیتش نسبت به فلان کشور همسایه بدتر شده است و آنها را به فکر فرو می‌برد. ویتنامی‌ها به خوبی فهمیده اند هر قدمی که برای بهبود محیط کسب و کار بردارند آنها را به ثروتمندتر شدن نزدیک می‌کند.

کشور ایران نیز دارای جمعیت جوانی بوده و گذشته‌ای پردردسر با برخی قدرت‌های جهانی داشته است. اما فعلا وجود ثروت نفت مانع از فقر شدید در این کشور شده است و ضرورت برای انجام اصلاحات و تغییر ذهنیت‌ها را کاهش داده است.