فروش اقساطی شناخته‌ترین عقد بانکداری بدون ربا است

مردم از قانون بانکداری بدون ربا می‌گویند

فاطمه بهادری - هشتم شهریور ماه ۱۳۶۲ قانون بانکداری سنتی به قانون بانکداری بدون ربا تغییر یافت تا سیستم بانکی کشور براساس قوانین اسلامی رفتار کند و به بیان بهتر بازار پول کشور دچار شبهه ربوی بودن نشود. اما بسیاری از مشتریان بانک‌ها عملیات بانکی را بدون ربا نمی‌دانند. رضاعلی‌نقیان تولیدکننده و فروشنده کفش به عنوان یکی از مشتریان باسابقه بانکی می‌گوید: بانکداری نسبت به گذشته تغییری نکرده است. همان‌گونه که در گذشته نرخ سود تسهیلات را می‌گرفتند در حال حاضر نیز این‌گونه است. وی جریمه بانک‌ها را یکی از نمودهای ربا می‌داند که بانک‌ها آن را دریافت می‌کنند.

وی با تاکید بر اینکه اگر سرمایه لازم را برای کسب و کار داشته باشیم دیگر به سراغ بانک‌ها نمی‌رفتیم، اظهار می‌دارد: مضاربه ۱۰میلیون تومانی داشته‌ایم که تمدید کردیم و کل آن را پرداخت می‌کردیم، حال که به خاطر کسادی بازار نیازمند تسهیلات بانک هستیم به ما پرداخت نمی‌کنند. این تولیدکننده ادامه داد: همین حالا نیازمند حمایت بانک هستم. بانک می‌تواند در قبال اخذ سند و جواز، تسهیلات مورد نیاز را به من ارائه دهد. در این صورت می‌توان قانون را بانکداری بدون ربا دانست.

وی معتقد است: اگر بانک نرخ سود سپرده‌گذاران را براساس شرع می‌پردازد نرخ سود تسهیلات را نگیرد و در قالب ارائه تسهیلات، سرمایه‌گذاری کند. یعنی سرمایه از بانک و کار از ما باشد.

این تولیدکننده با تاکید بر اینکه بانک درصورت سود و زیان تسهیلات گیرنده، از مشتری سود می‌گیرد، می‌گوید: برای اینکه بانک از مشتری حمایت کند، مشتری باید در هر شرایطی تسهیلات را بازپرداخت کند. بنابراین بانکداری گذشته صد درصد بهتر است.

وی اظهار می‌دارد: در حال حاضر بانک‌ها مردم را به بیکاری تشویق می‌کنند و برای مثال من به عنوان فروشنده می‌توانم با تبدیل اموالم به پول و سپرده‌گذاری آن در بانک، راحت‌تر به سود مورد نظر برسم و دغدغه گرفتن تسهیلات را نداشته باشم. همان‌گونه که بسیاری از همکاران صنف توصیه می‌کنند که چنین کاری را انجام دهم.

معضل عمده‌ای که این تولیدکننده به آن اشاره می‌کند از نظر بانک‌ها به عنوان وکیل مردم امری عادی است چرا که بانک‌ها وکیل مردم در حفظ پولشان هستند و باید نرخ سود مورد انتظار سپرده‌گذاران را به عنوان تامین‌کننده اصلی منابع بانک‌ها، بپردازند تا انگیزه‌ای برای سپرده‌گذاری مردم در بانک‌ها شود. اما تسهیلات گیرندگان نیز نیازمند منابعی هستند تا مشکلات مالی‌شان را حل کنند.

البته فروشنده فوق در تکمیل اظهاراتش در مورد اینکه بانک‌ها مردم را به بیکاری تشویق می‌کنند، می‌افزاید: سرمایه‌ام را در بانک‌های خصوصی سپرده‌گذاری می‌کنم تا از طریق کسب سود بدون ریسک، آینده زن و بچه‌ام نیز تامین باشد.

از نظر این فروشنده روندی که بانک‌ها در خدمات‌رسانی به مشتریان در پیش گرفته‌اند با روح بانکداری بدون ربا همخوانی ندارد.

وی از عقود بانکداری اسلامی بیش از همه با روش اقساطی آشنا است چرا که بیشتر از این عقد استفاده کرده است.

وی که برای دریافت وام به بانک مراجعه کرده، می‌گوید: بانک‌ها برای پرداخت تسهیلات به معدل توجه می‌کنند. اگر من معدل خوبی داشته باشم که دیگر نیازی به کمک بانک نبود تا سود اضافه‌ای در ازای دریافت تسهیلات پرداخت کنم.

گرچه مشتری فوق به عنوان یکی از هزاران نماینده تولیدکنندگان محسوب می‌شود، اما نیاز پولی برای سرمایه‌گذاری و تولید نباید تنها از طریق مراجعه به بانک‌ها حل شود، بلکه بازار‌های دیگری مانند بازار سرمایه این امکان را می‌دهد تا به قول خودش، سرمایه از سرمایه‌گذاران و کار از وی باشد. گرچه باید مدنظر قرار داد تا زمانی که این بازار‌ها گسترش نیابند و مردم نیز از نحوه کارکرد ابزار‌های مالی متناسب با اهدافشان مطلع نشوند، نمی‌توان کار بانک‌ها را توجیه و نظر مردم ر ا منصفانه دانست.

البته مفهوم بانک در حال حاضر تغییر یافته و هرکسی تحت هر شرایطی برای تامین نیاز‌های خود به بانک مراجعه می‌کند و در این راستا انتظاراتش تبدیل به وظایفی برای بانک می‌شود که در متن قانون نیامده است. گرچه نباید از نظر دور داشت که عملکرد بانک‌ها خود محل انتقاد‌های عادلانه است که باید براساس شرایط این موسسات سنجیده شود.

خانمی ۴۳ساله، خانه‌دار که برای انجام کار‌های بانکی شوهرش در سفر به سر می‌برد، در مورد بانکداری بدون‌ربا می‌گوید: کاهش نرخ سود تسهیلات باید به کاهش نرخ سود سپرده‌ها منجر شود، چرا که فکر می‌کنم اینها لازم و ملزوم هم هستند و کاهش نرخ هرکدام بر دیگری اثرگذار است.

وی در پاسخ به این سوال که چقدر از بانکداری بدون ربا اطلاع دارد، می‌افزاید: چون شوهرم مهندس عمران است و به شهرستان می‌رود و در عین حال مدیر ساختمان هم هستم، بنابراین همواره با بانک سر و کار دارم، اما اطلاع چندانی از آن ندارم.

این خانم در مورد تفاوت بانکداری فعلی با گذشته تاکید می‌کند: شنیده‌ام که در گذشته برخی بانک‌ها پیش از انقلاب وجهی در قبال گرفتن و نگه‌داشتن پول مردم دریافت می‌کردند.

وی ادامه می‌دهد: به نظرم در هر کشوری که نرخ سود سپرده‌گذاری بالا باشد، ناامنی در اقتصاد نیز بالا است. به عنوان نمونه ترکیه سود کلانی برای سپرده‌ها می‌دهد و این از ناامنی سیستم اقتصادی است.

وی در توضیح ناامنی در اقتصاد اظهار می‌دارد: زمانی که اقتصاد و تورم، امنیت لازم را برای پول به ارمغان نمی‌آورند، بعد از دو سه سال ارزش پول پایین می‌آید و چون مردم نمی‌توانند ریسک کنند، به جای سرمایه‌گذاری، پول را در بانک می‌گذارند.

به عقیده وی، نرخ سودی که در بانک‌ها اعمال می‌شود مطابق با شرع است و تفاوتش با نزول در علی‌الحساب بودن نرخ سود بانکی است و بانک‌ها هر سال نرخ قطعی را محاسبه و به سپرده‌گذاران پرداخت می‌کنند لذا شبهه ربوی بودن ندارند.»

آقایی ۳۷ساله، واردکننده، یکی دیگر از مشتریان بانک است که در طول یک سالی که به صورت جدی از بانک خدمات دریافت می‌کند، واژه بانکداری بدون ربا را صحیح نمی‌داند. از نظر وی عملیات بانکی فعلی رباست چرا که در هر صورت تسهیلات گیرنده باید سود تسهیلات را پرداخت کند حتی اگر قادر به چنین کاری نباشد و نزول‌خوار هم همین عمل را انجام می‌دهد.

کارمند یکی از شرکت‌های زیرمجموعه ایران‌خودرو که ۳۱سال سن دارد و طی ۱۱سال تعاملی با بانک‌ها دارد، معتقد است بانک‌ها کاری غیر از نزول‌خواری انجام نمی‌دهند ولی نمی‌داند که چرا آن را نزول‌خواری می‌نامند و این را بانک.

وی می‌گوید: نزول‌خواران همچون بانک‌ها، مشکلات مالی را حل می‌کنند و تفاوتی بین این دو نیست.

وی با تاکید بر اینکه در حال حاضر نرخ سود بانک‌های خصوصی ۱۷درصد شده است، اظهار می‌دارد: بانک‌ها با استفاده از فرمول‌های خاصی، نرخ سود را به همان میزان قبل تهیه می‌کنند.

با محاسبات مدیر امور مالی شرکت ما، نرخ سودی که بانک‌ها دریافت می‌کنند ۲۲درصد می‌شود.

وی ادامه می‌دهد: بانک‌ها نرخ‌های سود مصوب را اعمال نمی‌کنند و نرخ سود تسهیلات را طوری محاسبه می‌کنند که ضرر نکنند.

این کارمند با بیان اینکه بانک‌ها به جای کسب سود در قالب سرمایه‌گذاری، فقط می‌خواهند به مردم پول بدهند و خود را به دردسر نمی‌اندازند، اظهار می‌دارد: اگر بانک‌ها سرمایه‌گذاری کنند به سود بیشتری دست می‌یابند که کاهش نرخ سود را برایشان آسان‌تر و قابل قبول‌تر می‌کند.

خانمی ۳۰ساله در خصوص بانکداری بدون ربا می‌گوید: فکر می‌کنم چون از پول من استفاده می‌شود، عملیات بانک‌ها از لحاظ عرف و شرع بهتر است تا اینکه پول در دست یک غریبه بیفتد و بخواهد از آن استفاده کند.

وی در ادامه از مشکل کمبود منابع بانک‌ها می‌گوید و اینکه اگر بانک‌ها بتوانند به مردم پول را با نرخ سود کمتری بدهند، بهتر است.