تولید ملی یعنی اقتدار ملی، افتخار ملی، استاندارد ملی

کیفیت و استاندارد باید سنگ زیر بنای تولید ملی باشد

دکتر توفیق چهره‌ای نام آشنا در مسائل مربوط به آموزش، تحقیقات و استاندارد کشور است. وی سالیان سال مسئولیت معاونت مهندسی و نوآوری، معاونت تحقیقات و آموزش وزارت صنایع و معادن را عهده دار بوده و بنیان گذار دانشگاه جامع علمی کاربردی بوده و مدت ۸ سال ریاست این دانشگاه را به عهده داشته‌ است. علاوه بر این مسئولیت اداره سازمان استاندارد ایران در دو دوره به عهده وی بوده است که به اعتقاد خیلی‌ها گام‌های موثری در جهت توسعه استاندارد در زمان مسئولیت اش برداشته شده است. دکتر توفیق عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر بوده و هم اکنون ریاست پژوهشگاه مواد و انرژی برعهده ایشان است.

جناب آقای دکتر توفیق ممنون می‌شوم بطور مختصر تاریخچه تشکیل انجمن دارندگان نشان استاندارد ایران را ذکر بفرمائید و اینکه هدف از تشکیل این انجمن چه بوده است؟

انجمن دارندگان نشان استاندارد در تاریخ ۱۳۸۵/۳/۲۰ تحت شماره ۲۰۳ در اتاق بازرگانی صنایع و معادن ایران به عنوان یک انجمن تخصصی غیر سیاسی، غیر دولتی و غیر انتفاعی به ثبت رسیده است.

این انجمن با هدف ایجاد فضای تبادل نظر، هم اندیشی، هم رأئی به منظور توسعه فرهنگ استاندارد و استانداردسازی و نهایتاً رسیدن به کیفیت مطلوب برای ارائه کالاهای مصرفی سرمایه ای و خدمات به آحاد مردم کشور تشکیل یافته است.

به منظور رسیدن به اهداف فوق انجمن نسبت به تشکیل جلسات منظم و منسجم با صاحبان صنایع و متخصصان و صاحب نظران دانشگاهی و صنعتی اقدام نموده است که حاصل کار بصورت کارگاههای آموزشی، نشریات و مقالات در اختیار جامعه مد نظر قرار گرفته است.

به نظر شما نقش کیفیت در تولید چیست؟

مسئله کیفیت در تولید موضوعی نو و جدید نیست، از ابتدای تولید تاکنون کیفیت همواره بارزترین ویژگی تولید بوده است، چه تولیدات صنعتی، چه کشاورزی، چه دستی و سنتی

در رقابت بین بنگاه‌ها، کیفیت عامل ممیزه‌ای بوده و اقبال با بنگاهی است که کیفیت برتری داشته باشد. این رقابت در سطح کشورها نیز به همان شدت برقرار است.

به اعتقاد بعضی‌ها قیمت عامل موفقیت بنگاه‌ها بوده ولی تاریخ نشان داده برنده واقعی آنهایی هستند که کیفیت برتری دارند.

به نظر می‌رسد که به موضوع کیفیت در واحدهای کوچک و متوسط کمتر توجه می‌شود، به نظر شما علت آن چیست؟

متأسفانه تمایل عمومی در واحدهای صنعتی کوچک و متوسط کاهش قیمت تمام شده به ازای فدا کردن کیفیت است علت آن به چند موضوع بر می‌گردد. اول اینکه مدیران واحدهای کوچک اکثراً مالکان شرکت‌ها هستند و این مالکان بیشتر به جنبه‌های اقتصادی و سودآوری کوتاه مدت شرکت‌ می‌اندیشند تا اهداف بزرگ تر و بلندتر. در حالیکه اگر بین مالکیت و مدیریت فاصله بیفتد، مدیران به کیفیت در تولید توجه بیشتری خواهند داشت.

دوم اینکه مدیران اینگونه واحدها ضرورتی برای طی دوره‌های آموزشی حس نکرده و لذا آنچه را که آموخته اند به قیمت تجربه بوده است و لذا هیچ وقت با تکنیک و روش‌های بهبود کیفیت آشنا نشده و در بازار رقابت برای حفظ کیفیت به علت عدم آشنایی با این روش‌ها مجبور به تقبل هزینه‌های بیشتری هستند که این امر سبب افزایش قیمت تمام شده آنها شده و در بازی کیفیت در مقابل قیمت دوباره بازنده هستند.

عامل دیگری که می‌توان به آن اشاره کرد محدود بودن بازار واحدهای کوچک و متوسط است. این محدودیت بازار حساسیت مدیران آنها را نسبت به کیفیت و حفظ نام و یا برندسازی کاهش می‌دهند.

با این توضیحات که ارائه نمودید به نظر شما نقش دولت در این میان چیست؟

در چنین شرایطی نقش دولت‌ها و سازمانهای تدوین و اجرای استانداردها اساسی تر و تعیین کننده‌تر می‌شود.

باید استاندردهای قوی تری تدوین و جهت اجرا اعلام گردد. به نظر اینجانب اگر استانداردها ضعیف و بی کیفیت تدوین و اجرا شوند حاصل آن عدم توسعه کیفی صنعت و خدمات خواهد بود.

در شرایط خاص اقتصادی حاضر باید سیاست‌هایی اتخاذ گردد تا واحدهای تولیدی کوچک و متوسط کیفیت را به دیار فراموشی نسپرند، به گونه‌ای عمل نکنند که بخاطر کاهش قیمت یا صرفه جویی، استانداردها را زیر پا گذاشته و کالایی زیر استاندرد تولید و عرضه نمایند.

همه باید بدانیم که ارزان تولید کردن به معنای بی‌کیفیت تولید کردن نیست و باید بدانیم که کیفیت به معنی هدر کردن منابع و امکانات نیست.

به نظر اینجانب باید سازمان استاندارد ایران دامنه تبلیغات خود را وسیع تر نمود و به معرفی بیشتر استاندارد، مزایای استاندارد و کاربرد استاندارد بپردازد.

دولت همواره باید در قیمت گذاری هزینه‌های مربوط به استاندارد و استانداردسازی را ملاحظه نماید. از تبلیغ کالاهای خارج از استاندارد بصورت جدی ممانعت بعمل آورد و اجرای مصوبه‌های مرتبط با منع خرید و استفاده از کالاهای خارج از استاندارد توسط دستگاه‌های دولتی را جدی تر بگیرد.

امسال توسط مقام معظم رهبری سال تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی اعلام شده است به واقع مگر می‌توان تولید ملی داشت ولی بدون کیفیت، آیا می‌توان تصور نمود تولیدی را تولید ملی دانست و آن تولید منطبق با استانداردهای ملی نباشد؟

جنابعالی اشاره کردید به موضوع سال تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی، به نظر شما این موضوع چگونه با مسئله کیفیت مرتبط می‌شود؟

اینجانب خیلی نگران هستم که مبادا در سال تولید ملی، شرایط اقتصادی حال حاضر تأثیر منفی بر کیفیت و استانداردهای تولید بگذارد. واقعاً شرایط اقتصادی به گونه‌ای نیست که بتوان همه عوامل تولید را بکار گرفت و در مقابل آن کالایی بی کیفیت تولید نمود.

بدیهی است تولید کنندگان ایرانی نیز انتظار دارند که دولت در مقابل واردات کالاهای بی کیفیت وبدون استاندارد جدی ایستادگی کنند، این ظلم مضاعف به تولیدکنندگان ایرانی خواهد بود که ارز بجای تولید داخل در اختیار واردات قرار گیرد و در مقابل آن کالای بی کیفیت و بدون هیچ کنترلی وارد شود. اگر چنین اقدامی صورت پذیرد چگونه می‌توان انتظار کیفیت از تولیدات داخل داشت؟ تولید ملی یعنی اقتدار ملی، یعنی افتخار ملی، یعنی استاندارد ملی.

در خصوص حمایت از کار و سرمایه ایرانی جنابعالی چه نظر دارید؟

در باب حمایت از کار و سرمایه ایرانی که در فرمایشات مقام معظم رهبری آمده است من از زاویه تجربه و تخصص خود به موضوع نگاه می‌کنم و به اعتقاد اینجانب بزرگترین سرمایه ایرانی، دانش و علم ایرانی است.

اگر از دانش و فناوری ایرانی حمایت شود، به گونه ای که پایه‌های تولیدات صنعتی بر فناوری‌های تولید داخل نهاده شود بدون شک تغییرات اقتصادی ، ارزی، فناوری، سیاسی در دنیای خارج کمترین اثر را بر صنعت کشور خواهد داشت.

به اعتقاد اینجانب چنانچه از شرکت‌های دانش بنیان و فناوری‌های بومی شده بر پایه دانش، حمایت همه جاتبه بعمل آید و در فرآیند قیمت گذاری و ارزش گذاری، سهم دانش و فناوری پر رنگ تر شود و خرید و فروش دانش فنی امری رایج و معنادار گردد حاصل آن توسعه دانش و فناوری و نهایتاً اتکای صنایع به منابع دانشی و فناوری داخلی بوده که در این صورت توسعه پایدار دربخش صنعت و معدن کشور معنا پیدا می‌کند. به عبارت دیگر توسعه پایدار در بخش صنعت در گرو توسعه شرکت‌های دانش بنیان و فناوری‌های بومی است.

در زمان مدیریت جنابعالی در سازمان استاندارد ایران طرحی مطرح شد تحت عنوان "خوداظهاری". آیا در جریان چگونگی اجرای آن هستید و هنوز فکر می‌کنید اجرای آن طرح ضرورت دارد؟

بله معتقدم که آن طرح باید با جدیت دنبال شود، موضوع از این قرار بود که من معتقد بودم فقط با کنترل تعداد محدودی کالا تحت عنوان کالاهای مشمول استاندارد اجباری نمی‌توان کیفیت تولیدات داخل را بالا برد. بطور مثال یک لوازم خانگی مثلاً یخچال از تعداد زیاد قطعات و زیرمجموعه‌ها ساخته شده است که هر کدام از آنها باید مطابق با یک استاندارد تعریف شده باشند تا بتوان ادعا کرد محصول نهایی نیز استاندارد است.

برای کنترل تک‌تک این زیرمجموعه‌ها طبق روال معمول باید نمونه‌برداری کرد، تست کرد و....... که این فرایند از یک طرف زمان بر و طولانی است و از طرف دیگر نیاز به امکانات و آزمایشگاه‌های متعددی است که عملاً اجرای این امر را ناممکن می‌ساخت.

ایده ما براین بود که همه سازندگان، ریز و درشت، طی یک اظهارنامه رسمی مشخصات فنی کالای تولید شده خود را مبنی بر اینکه از چه استانداری برای ساخت قطعه یا زیرمجموعه استفاده کرده روش تست آنها چیست و ویژگی‌های کاربردی آن چیست و سایر مشخصات که در این مختصر نمی‌گنجد اعلام نمایند. و با این اظهار دیگر احتیاج به نمونه برداری و تست قبل از تولید توسط سازمان استاندارد نباشد، و سازمان استاندارد بتواند در وقت مقتضی از کلیه اجناس تولید شده از بازار نمونه برداری نموده و مطابقت کالاهای نمونه برداری شده را با اظهارات تولید کننده را تایید یا تکذیب نماید که در حالت دوم سازمان مجاز با برخورد قانونی با تولید کننده ذیربط بوده و مدعی خسارات وارد شده به مصرف کنندگان باشد.

آیا این طرح اکنون اجرا می‌شود؟

تصور می‌کنم تا حدودی اجرا می‌شود. یادم هست ما اعتبار اندکی برای خرید نمونه‌ها از بازار گرفتیم. شنیدیم که این اعتبار در سال‌های اخیر به میزان قابل قبولی از افزایش یافته است. هدف ما نهایتاً رتبه بندی شرکت‌ها و تولید کنندگان و واردکنندگان بود.به اعتقاد اینجانب اکثریت تولیدکنندگان و واردکنندگان معتبر حاضر به بدنام شدن نیستند حتماً می‌دانید که خوش نامی سرمایه اصلی تولید کنندگان و واردکنندگان معتبر می‌باشد و هر چه عمق این اعتبار بیشتر می‌شود احتمال بروز خطا از طرف آنان کمتر می‌شود.

به عنوان آخرین سئوال اگر مطلبی مدنظرتان هست اعلام فرمائید

خلاصه عرض کنم در سال تولید ملی باید توجه داشت که کیفیت و استاندارد باید سنگ زیر بنایی تولید ملی باشد و برای حمایت از آن باید بصورت جدی و مداوم، واردات کالاهای مشابه خارجی را که در همین سطح از کیفیت هستند ممنوع اعلام نموده و اگر قرار است برای تعادل بازار کالائی وارد شود دقت شود که کالای وارداتی از کیفیت بالاتری برخوردار باشد تا انگیزه تولید با کیفیت برتر در تولیدات ملی افزایش دهیم نه خدای نکرده کالای بی کیفیتی به عنوان تنظیم بازار وارد شود که نتیجه آن قطعاً بی انگیزگی تولیدکنندگان داخلی برای حفظ کیفیت خود و رعایت استانداردها خواهد بود.

در زمینه حمایت از کار و سرمایه ایرانی باید توان خود را درجه اول صرف سرمایه انسانی ایرانی بنمائیم.