گسست از گذشته

مجید یوسفی

نیویورک تایمز

«نیکلا سارکوزی» نامزد اصلی حزب دست راستی فرانسه، برای انتخابات ریاست جمهوری که در سال جاری میلادی برگزار می‌شود، در یکی دو سال اخیر با طرح «گسست از گذشته» راه خود را از ژاک شیراک، رییس جمهوری، جدا کرد. شیراک از مدت ها پیش می‌دانست که این سیاستمدار دست پرورده خود، دیگر تن به اطاعت نخواهد داد. رییس جمهوری فرانسه که در برابر این رقیب جوان و جسور به ظاهر در بن بست افتاده بود، تلاش کرد با به میدان آوردن مهره دیگری چون «آلیو ماری» وزیر دفاع، دو هدف را دنبال کند. هدف اول، قرار دادن یک رقیب جدی از جناح راست در مقابل سارکوزی در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه و هدف دوم شیراک، انحراف افکار عمومی ‌این کشور از خانم سگولن روایال نامزد جناح چپ بود.

ماه گذشته سارکوزی کتابی را با عنوان «شاهد» به بازار کتاب انگلیس عرضه داشته که توجه خوانندگان انگلیس را به شدت جلب کرده است.

از کتابی که در انگلستان و از سوی یک سیاستمدار فرانسوی و کاندیدای گلیست انتخابات ریاست جمهوری منتشر شده است چه انتظاری داریم؟ کنایه‌های عالمانه، نثری شاعرانه و به طور سرگرم‌کننده ایی فیلسوفانه درباره شکوه و سرزمین فرانسه؟ این آن کتاب نیست. اما از سوی دیگر نیکلا سارکوزی هم یک سیاستمدار فرانسوی معمولی نیست.

کتاب «شاهد» بیشتر از یک ترجمه انگلیسی از کتاب فرانسوی (temoignage) است. آن پرفروش‌ترین کتاب منتشر شده تابستان گذشته از سوی وزیر کشور فرانسه و رهبر کاندیدای جناح راست برای انتخابات ۶-۲۲ ماه مه فرانسه است. این کتاب نعل وارونه‌ای است بدین منظور که خوانندگان آمریکایی را اغفال کند. این کتاب رفتار سیاسی جسورانه‌ایی است با تعابیری از فرانسه با جزئیات اتوبیوگرافی از سارکوزی که برگرفته از کتاب پیشین او به نام «آزاد» است. یک تمایلی عمیق به آمریکا که نشان می‌دهد که کتاب «شاهد» جانبدارانه است. در ابتدای پیش درآمد کتاب، نیکلاس سارکوزی، آمریکا را دموکرات‌ترین کشور دنیا می‌نامد. او به طور متناوب یادآور می‌شود که «اگر مجبور به انتخاب یک کشور شوم من به آمریکا احساس نزدیکی بیشتری می‌کنم تا به دیگر کشورهای دیگر در دنیا». سیاست‌های پیدا و پنهان خارجی فرانسه از مارشال دوگل تا ژاک شیراک برای موفقیت و دستیابی به پست ریاست جمهوری همواره سیاست‌های ضد آمریکایی بود. به همین دلیل است که عبارات و سخنان سارکوزی برای آمریکایی‌ها هم آرام بخش و هم شوک‌آور است.

سارکوزی نه تنها از یک روابط تازه بین فرانسه و آمریکا سخن می‌گوید بلکه از فرانکو - آمریکن حمایت می‌کند. او همچنین با موضع قوی‌تری از برداشتی که از فرانسه دارد سخن می‌گوید. او به اسرائیل احساس نزدیک‌تری نسبت به پیشینیان خود دارد و از هر انتخابی که با جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران سر و کار دارد را مردود می‌داند. او اصرار دارد که در آینده جایگاه و اعتبار کمتری به چین و روسیه ببخشد. انتقادات سخاوتمندانه سارکوزی این روزها تنها به سیاست‌های خارجی فرانسه محدود نمی‌شود بلکه از فرهنگی که در فرانسه رایج شده است نگران است. جایی که مادیات بی‌ارزش و تلاش‌ها بی‌مزد شده است و موفقیت‌های مادی مورد مذمت قرار می‌گیرد. از نظر او ۲۵ سال گذشته کمتر ابتکار عملی مورد تشویق قرار ‌گرفته و به موفقیت رسیده است.

او می‌نویسد: پیامد اصلی جلوگیری از پرتحرک‌ترین بخش جامعه از دسترسی به ثروت به واقع باعث می‌شود که همه در فقر زندگی کنیم. برای زدودن فقر او معتقد به تجدیدنظر در بعضی از زمینه‌ها است: تسهیل در قانون کار، تغییرات بیشتر در مالیات‌ها، امتیازات ویژه بازنشستگی، خدمات شهری بیشتر و دانشگاه‌های مستقل‌تر به همراه فرصت‌های بیشتر برای اقلیت‌های نژادی.

از نظر سارکوزی شایسته سالاری، فضای باز بیشتر از یک سو، کنترل کمتر در داخل فرانسه باعث می‌شود که یک فرانسه قابل اعتماد و موفق‌تر به جهان معرفی بشود. او فقدان این مشخصه‌ها را دقیقا در این می‌داند که سال‌ها فرانسه در انزوا نگهداشته شده است. او می‌گوید: «این دقیقا بدین علت است که ما از اینکه مشکلات خود را در معرض عموم قرار دهیم اجتناب می‌کنیم به همین دلیل است که شعله‌های افتخارات ما در میان همگان در حال افول است و باز به همین سبب است که احترام به فرانسه در بین دیگر ملل دنیا کاهش یافته است.»

یکی از کنجکاوی‌ها و کاوشگری‌های کتاب این است سیاستمداری که به طور مطبوعی نامزد ریاست جمهوری شده است در انتقادها و تقبیح سیاست‌های نادرست فرانسه خود نیز دست داشته است، چون یکی از اعضای کابینه دولت شیراک از سال ۲۰۰۲ میلادی بوده است. او همچنان در یک مدت دوساله نیز به عنوان وزیر در ۹۵-۱۹۹۳ میلادی مشغول به کار بوده و نیز به عنوان یک مشاور شهرداری در ۱۹۷۷ میلادی انتخاب شده است. بدین ترتیب او سه دهه در سیاست‌های فرانسه نقش عمده داشته است.

اما اکنون زمان انتخابات در فرانسه است. آقای سارکوزی نیازمند آن است که به عنوان یک سیاستمدار سرزنده و درخشان ظاهر شود و بالاتر از همه متفاوت از ژاک ‌شیراک باشد. سیاست مردی که در ۱۲سال اخیر سکان ریاست جمهوری فرانسه را در دست داشته است.

در بخشی از کتاب، او در مواجهه با یک مشاور قدیمی ‌از خود واکنش سردی نشان داده وقتی که یادآور شد که او با ژاک‌شیراک تفاوت چندانی ندارد. چون این سیاست‌های شیراک نبود که مورد توجه همگان قرار گرفت بلکه شخصیت ویژه شیراک بود که مورد اقبال عموم قرار گرفت، او ژاک‌شیراک را مردی پرانرژی، سرسخت و نیرومند خواند.

همچنان که تا به امروز مشاهده کردیم و آنچنان که نویسنده خود یک نیمه‌شناختی از آن پیدا کرده، این ویژگی‌ها، از خصیصه‌های بارز ژاک‌شیراک است که با کسی جز سارکوزی آن را تقسیم نکرده است. مردی که دقیقا در لابه لای صفحات کتاب مشاهده می‌کنیم این است: پرانرژی، مقاوم و نیرومند در مواجهه با مشکلات. او همه‌جا با شور و شوق ظاهر می‌شود مردی عملگرا، شجاع و غیرایدئولوژیک.

این کتاب به جهت سبک شناختی یک کار درخشان نیست. جملاتش کوتاه و به جهت نثر اغلب صریح و روشن است. اما باید به فوریت آستین‌ها را بالا زد. آن هم بدین جهت که سارکوزی می‌گوید او مردی است که آماده شده فرانسه را به بالا بکشد. پرسش این است که آیا فرانسه آماده است که آقای سارکوزی آن را بالا بکشد.