کاهش تولید تنها راه جلوگیری از کاهش قیمت
علی غفوری-اکنون سال‌ها است که بازار خودروهای ایرانی دیگر شاهد نوسانات قیمت شدید نیست. دلیل امر نیز مشخص است بازار ایران از سال ۸۴ به وضعیت ثبات رسیده است. از سال ۱۳۷۲ تا کنون همه ساله تولید خودرو در ایران رو به افزایش بوده و در اکثر سال‌ها این رقم رشد حتی بیش از ۴۰درصد ثبت شده است.
علی غفوری-اکنون سال‌ها است که بازار خودروهای ایرانی دیگر شاهد نوسانات قیمت شدید نیست. دلیل امر نیز مشخص است بازار ایران از سال 84 به وضعیت ثبات رسیده است. از سال 1372 تا کنون همه ساله تولید خودرو در ایران رو به افزایش بوده و در اکثر سال‌ها این رقم رشد حتی بیش از 40درصد ثبت شده است.
این امر موجب شده تا شما در طی ۴سال اخیر به اندازه ۴دهه گذشته خودرو در ایران تولید شود. اما با این همه هنوز بازار خودروی ایران یک بازار کاملا رقابتی و آزاد نیست. دلیل این امر نیز مشخص است. ۲خودروسازی ایران‌خودرو و سایپا (که مالکیت پارس خودرو را نیز در اختیار دارد) ۹۸درصد بازار تولید خودروی کشور و ۹۵درصد بازار عرضه کشور را در اختیار خود دارند.
(۳درصد این بازار در اختیار واردات و ۲درصد در اختیار خودروسازان بخش‌خصوصی است.)
اما با این وصف بازار خودروی کشور در سال ۸۵ چگونه بوده است؟
آیا قیمتی ثابت مانده و یا رو به افزایش می‌باشد؟ گزارشی که در ادامه می‌خوانید به دنبال پاسخ به سوال است.
ثبات نسبی قیمتی در طول سال
بررسی قیمت خودروهای تولید داخل در ۴ مقطع زمانی فروردین، تیر، آذر و اسفند نشان می‌دهد که بازار خودروی ایران امسال را تقریبا با کمترین نوسان پشت سر گذاشت.
همانطور که در جدول قیمتی نیز مشاهده می‌شود مثلا قیمت پژو آر.دی در تمام سال قیمتی در حدود ۷/۶میلیون تومان تا ۶میلیون و ۷۵۰هزار تومان داشته است و یا پراید بین ۹/۶میلیون تا ۱/۷میلیون تومان در نوسان بوده است.
سپند PK و پژو پارس نیز در این مدت تقریبا با قیمت ثابت ۵میلیون تومان به فروش می‌رسیدند. از آن طرف برخی خودروها نظیر پژو ۲۰۶، سمند، گل، هیوندای و رونا و وانت مزدا با افزایش قیمت‌های ۵۰۰هزار تومان تا ۵/۱میلیون تومان نیز مواجه شده‌اند که نوسان بالایی در سال با ثبات ۸۵ محسوب می‌شود.
البته در این بین برخی خودروها نیز با کاهش قیمت مواجه شده‌اند. وانت پیکان، پروتون، پراید ۱۴۱، پاجرو و ماتیز MWM با کاهش قیمت‌هایی بین ۵۰هزارتومان تا ۵/۳میلیون تومان مواجه شده‌اند که جدول قیمت‌ها این موضوع را به تشریح نشان می‌دهد.
تغییر قیمت خودروها در سال ۸۵ نسبت به سال ۸۴ در مجموع کمتر از ۵درصد بوده است که این امر نیز برای اکثر خودروها کمتر از حتی ۲درصد بوده است.
اسفند ماه افزایش قیمت‌ها
اسفند امسال اما قیمتی، رشد قابل توجهی داشت اگرچه در قیمت‌های ارسالی از سوی اتحادیه نمایشگاه‌داران خودروی تهران این افزایش مورد تایید نبود اما واقعیت این بود که این رشد قیمت‌ها اتفاق افتاد. این افزایش قیمت برای ۲۰۶ ، ۲۰۰هزار تومان، سمند ۴۰۰هزار تومان، پراید ۱۳۰هزار تومان و زانتیا بالای یک میلیون تومان بوده است. البته در بین خودروهای پر‌فروش، ریو در اسفند بالاترین رشد را تجربه کرد. این خودرو در ماه‌های پایانی سال ۸۰۰هزار تومان گران شد اگرچه این مساله چنانچه ذکر شد توسط اتحادیه نمایشگاه‌داران تایید نشد.
* اما دلیل افزایش قیمت‌ها چه بود؟
بی‌تردید تقاضای بالا برای سفرهای نوروزی دلیل اصلی افزایش قیمت خودروهای صفر کیلومتر در بازار است به‌ویژه آنکه ایرانی‌ها به‌دلیل ارزانی بنزین ترجیح می‌دهند سفرهای خود را با سواری شخصی انجام دهند اما نباید از یاد برد که کاهش تولید برخی خودروها در ماه‌های اخیر نیز در این مساله بی‌تاثیر نبود.
کاهش تولید برخی خودروها با چه هدفی صورت گرفته است؟
سال ۸۵ می‌توانست سال کاهش قیمت خودروها باشد، اما چرا چنین نشد؟ بررسی آمارهای تولید نشان می‌دهد که بسیاری از محصولات خودروسازان نه تنها از برنامه تولید عقب هستند بلکه از تولید سال قبل خود نیز کمتر هستند. همین امر سبب شده تا مثلا خودروهایی نظیر ۲۰۶، ۴۰۵ و سمند نه تنها کاهش قیمت نیابند بلکه با افزایش قیمت مواجه شوند.
در ۱۰ماه اول امسال تولید سمند فقط حدود ۵۹هزار دستگاه بوده حال آنکه طبق برنامه باید در ۱۰ماه اول امسال ۸۶هزار دستگاه سمند تولید مرشد، وضعیت ۲۰۶ نیز بهتر از سمند نبود از این خودرو در ۱۰ماه اول سال به جای ۹۳هزار دستگاه، تنها ۷/۶۴هزار دستگاه تولید شد طبیعی است که ۳۱درصد عقب بودن از برنامه می‌تواند سبب افزایش قیمت یک خودرو در بازار شود.
حتی پژوی ۴۰۵ نیز که قرار بود به تنهایی بار «فقدان پیکان» را بر دوش بکشد در ۱۰ ماه اول سال، حدود ۱۷درصد از برنامه عقب بود و به جای ۱۲۷هزار دستگاه تنها ۱۰۵هزار دستگاه از آن تولید شد.
البته این مساله تنها مربوط به ایران‌خودرو نبود. شرکت‌های کرمان خودرو، مدیران خودرو و بم نیز در سال‌جاری به مانند سال ۸۴ اصلا به تعهدات خود در تولید عمل نکردند.
تولید اندک فولکس گل، هیوندای ورونا، هیوندای آوانته و ماتیز MWM سبب شد تا قیمت این خودروها به صورت کاذب افزایش یابد. در حالی که خبرنگاران به یاد دارند در سال ۸۲ و ۸۳ قرار بود تولید این خودروها به صدها هزار دستگاه در سال برسد اکنون شاهد آن هستند که حتی ۱۰درصد آن اهداف نیز محقق نشده است.زاگرس خودرو خودروسازی بهمن نیز در تولید پروتون و مزدا سواری بسیار با کندی حرکت می‌کنند و همین امر سبب شده تا قیمت محصولات آن بی‌دلیل بالا باشد.
در بخش خودروهای لوکس نیز واردات سبب شده تا تولید خودروهایی مانند ماکسیما، رونیز، پاجرو، موسو و نیسان پیکاپ بسیار کم باشد.در مجموع به نظر می‌رسد خودروسازان قصد داشته‌اند تا با کاستن از تولیدات خود مانع کاهش قیمتی شوند.
تنها سایپا و پارس خودرو در تولید پراید و ریو بالاتر از ظرفیت فعال بوده و حتی از برنامه نیز جلوتر بوده‌اند و همین امر سبب شده تا گروه خودروسازی سایپا (که پارس خودرو را نیز در اختیار دارد) برای اولین‌بار در تاریخ خودروسازی در ۱۳ دهه اخیر، سهم خود از بازار را به بیشتر از ایران‌خودرو (حدود ۵۲درصد) برساند.
نگاهی به بازار خودروها برای سال آینده
پیش‌بینی بازار خودروی ایران برای سال ۸۶ چندان ساده نیست. مساله اصلی نیز این است که آیا مجددا شاهد کاهش تولید برخی خودروها خواهیم بود؟ آیا باز هم وعده ورود خودروی جدیدی را خواهیم شنید؟ آیا تندر۹۰ با ظرفیت کامل تولید خواهد شد؟ آیا تعرفه واردات خودرو ۹۰درصد خواهد بود یا کاهش خواهد یافت؟ بحث بنزین به کجا خواهد انجامید؟ آیا با تحریم اقتصادی مواجه می‌شوید؟ یا خودروسازان با تمام قوا تولید خواهند کرد و شرکت جدید ؟؟ رنو- پارس با نیرویی مضاعف شرایط رقابتی‌تری برای بازار ایران ایجاد می‌کند؟
پاسخ به تمام این سوالات بسیار مشکل است. اما در مجموع باید گفت، سال ۸۶ قطعا سال رقابتی‌تری از سال ۸۵ خواهد بود. دلیل آن نیز مشخص است اول آنکه تندر ۹۰ توسط یک کمپانی جدید در ایران تولید می‌شود که این کمپانی چندان به قواعد حاکم بر بازار خودروی ایران علاقه‌مند نیست و معتقد است اگر برای خودرویی بازار وجود دارد باید آن را با تمام قوا تولید کند. ورود ۱۰۰ یا ۱۵۰هزار تندر یا همان ال-۹۰ می‌تواند محاسبات بازار را کاملا برهم زند و گروه قیمتی ۸ تا ۱۱میلیون تومانی ایران را دچار دگرگونی کند. ورود این خودرو حتی پراید را نیز دچار مشکل می‌کند مضافا آنکه خودروهایی نظیر پژو آردی، ۲۰۶ و حتی سمند و جی‌ال‌ایکس رقیبی کاملا جدی پیدا می‌کنند.
نکته دوم بحث واردات است. سال ۸۵ احتمالا رقم واردات خودرو از مرز ۲۵هزار دستگاه می‌گذرد و این تصمیم می‌تواند حتی با تعرفه ۹۰درصد (که احتمال دارد مجلس در مذاکرات پایان سال بودجه حتی آن را کاهش دهد) برای سال ۸۶ افزایش یابد. چرا که شرکت‌های بزرگ خودروسازی تنها کافی است که در یک کشور «جای پا» پیدا کنند آن وقت به خوبی خواهند توانست تاکار خود را در آن بازارها گسترش دهند.
اما نکته سوم برنامه تولید خودروسازان داخلی است. آنها حتما رشد تولید در بسیاری از بخش‌ها خواهد داشت و این مساله نیز کاهش و یا حذف برخی تولیدات است.
اما این تمام نکته نیست. حداقل ۲۰مدل خودروی جدید در سال ۸۶ وارد بازار می‌شوند اگر چه ممکن است تیراژ این خودروها چندان بالا نباشد اما در هر حال تغییر‌دهنده فضای کنونی بازار است. سمندهای P۲، سورن، پردیس، کوپه، زوبین، چندین مدل خودروی جدید به روی پلت‌فرم ال-۹۰، سوزوکی گراندویتارا، تولید خودروی چینی، چری، پژو ۳۰۷، سیتروئن C۴، خودروی مشترک PF۲، مگان در دو مدل، مزدا ۳ و چندین مدل خودروی وعده داده شده توسط شرکت‌های خصوصی از جمله محصولات سال آینده خودروسازان هستند.
البته کسی مطمئن نیست تمامی این خودروها وارد بازار شوند و تیراژی انبوه پیدا کنند اما حتی اگر نیمی از این خودروها وارد بازار شده و به تولید انبوه برسد آنگاه باید گفت وضعیت مصرف‌کنندگان در سال ۸۶ بهتر و حاشیه سود تولیدکنندگان باز هم کمتر خواهد شد. در چنین شرایطی تولید هر محصولی باید با توجه به جمیع جهات از جمله بخش‌های کیفیت و تقاضا انجام شود در غیر این صورت در بازاری که ۵۰ یا ۶۰مدل سواری وجود دارد شانسی برای خودروی گران و بی‌کیفیت نیست.
