بنیاد تایمز: پاسخی به زلزله سال ۲۰۰۱ در هند

علیرضا امیدوار*
مرور اجمالی تجربه موفق یک سازمان داوطلبانه، در بازسازی مناطق زلزله‌زده
گروه تایمز هند یکی از قدیمی‌ترین و پیشروترین بنگاه‌های رسانه‌ای در کشور هند است.

«بنیاد تایمز» که توسط این گروه با هدف افزایش آگاهی جمعی در مورد تغییرات و چالش‌های اجتماعی تاسیس شده است به دنبال تغییرات اجتماعی از طریق تاثیر‌گذاری در خط‌مشی‌گذاری‌ها می‌باشد. بنیاد تایمز، به سایر سازمان‌های مردم‌نهادی که بر روی معضلات و چالش‌های اجتماعی کار می‌کنند، خدمات مشاوره‌ای مختلفی را به طور رایگان ارائه می‌دهد.
به علاوه، خود این بنیاد، هم اکنون در حوزه‌هایی از قبیل مدیریت بحران، آموزش و پرورش و آموزش حرفه‌ای، توانمندسازی زنان و محیط زیست فعالیت می‌کند. صندوق کمک تایمزِ هند، چند دهه است که در حوزه کمک به «مدیریت بحران» فعالیت دارد.
در واکنش به زلزله سال ۲۰۰۱ هند، «بنیاد تایمز» در ابتدا با کمک گرفتن از کارشناسان مختلف طرح توسعه پایدار ایالت زلزله‌زده «گجرات» را طراحی کرد و سپس برای اجرای این طرح، از مشارکت چند NGO فعال هندی هم کمک گرفت؛ NGOهایی که پیش‌تر از مشاوره‌های تخصصی بنیاد تایمز کمک می‌گرفتند.
تمرکز این طرح تنها بر ایجاد سرپناه برای بی‌خانمان‌ها نبود، بلکه توانمندسازی آنها در مسیر بازگشت و بهبود مورد توجه قرار گرفت. به گفته سخنگوی این بنیاد: «آنچه به عنوان یک طرح پایلوت شروع شده بود، به یک انجمن توسعه رفاهی تمام‌عیار تبدیل شد». بنیاد تایمز از طریق مشارکت دادن سایر سازمان‌های مردم نهاد و خود مردم زلزله‌زده توانست کار اسکان مجدد زلزله‌زدگان و بازسازی را به شرح جدول شماره یک به انجام برساند.
بنیاد تایمز علاوه بر NGOها، با معماران و مهندسان عمران و انجمن‌های حرفه‌ای مربوط به مهندسان، همکاری کرد. این افراد بعد از مشورت با روستاییان، به طراحی برنامه‌های ساخت و ساز پرداختند، مواد لازم را برای روستاییان فراهم کردند و دست آخر هم معماران محلی را برای کمک به ساخت اولیه خانه‌ها آموزش دادند و مردم محلی را برای مشارکت در ساخت خانه‌هایشان به کار گرفتند.
مدیران بنیاد تایمز، اعتقاد دارد این رویکرد، خوب عمل می‌کند؛ چرا که هم روستاییان قادر به همکاری هستند و هم اینکه به آنها کمک می‌شود برای مدتی هر چند محدود، شغلی به دست بیاورند. به کارگیری نیروی کار محلی، هزینه ساخت را کاهش می‌دهد و ساخت خانه‌های بیشتر را ممکن می‌سازد، ساخت و ساز سریع را ارتقا می‌دهد و چرخه‌ای را بنیان می‌نهد که اعتقاد دارد باید قربانیان بلایای طبیعی را در مسیر خوداتکایی قرار داد. همان‌طور که از جمله پیش‌رو پیداست، بنیاد تایمز بر این باور است که بلایای طبیعی، فرصت‌هایی برای توسعه هستند: «زمین‌لرزه ویرانگر، با کمک به روستاییان با نوید به زندگی بهتر، تا اندازه‌ای دین خود را ادا کرده است.»
از طرف دیگر، خانه‌ها جدا از اینکه این بار ضد زلزله ساخته می‌شدند، دارای فضای اضافه برای افزایش در آینده نیز بودند. هر جا که امکان داشت، زمین‌های بازی و مراکز تفریح نیز در طرح اولیه اسکان مجدد لحاظ می‌شدند. افزایش و توسعه موسساتی مثل مراکز بهداشت، بیمارستان‌ها، خوابگاه‌ها و دانشگاه‌ها و تقویت سازه‌های ضعیف از طریق مقاوم‌سازی نیز، از جمله مسائل‌ دیگری بود که در این فرآیند بازسازی مورد توجه قرار گرفت.
خلاصه آنکه فرآیند طراحی‌شده از سوی «بنیاد تایمز» برای بازسازی بخشی از ایالت زلزله‌زده گجرات هند در سال ۲۰۰۱، از جمله موفق‌ترین پروژه‌های داوطلبانه کمک به بازسازی مناطق زلزله‌زده محسوب می‌شود که در این یادداشت کوتاه ویژگی‌های اجمالی آن ذکر شد؛ اما مطالعه کامل آن می‌تواند درس‌های متعددی را برای کلیه سازمان‌های داوطلبانه و مردم‌نهاد به همراه داشته باشد.
* omidvar.alireza@gmail.com