به روی آینده کره زمین، اسلحه نکشیم

میثم هاشم‌خانی *
پرونده‌ای برای اولین معاهده بین‌المللی کنترل تولید و تجارت تسلیحات (ATT)

نزدیک به ۱۲ میلیارد فشنگ، در هر سال در جهان تولید می‌شود، یعنی بیشتر از فشنگ لازم برای کشتن همه ساکنان کره زمین. حجم تولید تفنگ، تانک، انواع موشک و سایر سلاح‌های سنگین و سبک هم، به اندازه‌ای است که معمولا تولید یک‌ساله هر یک از این اقلام، برای کشتن همه ساکنان زمین کفایت می‌کند. موتور محرکه اصلی سرمایه‌گذاری در تولید دیوانه‌وار این حجم بالای سلاح، فقط یک چیز است: شتاب بالای رشد بودجه نظامی دولت‌های مختلف.
به این ترتیب در شرایطی که بسیاری از دولت‌های جهان مکررا «کسری بودجه» و «خوردن کفگیر به ته دیگ» را به عنوان بهانه‌ای مناسب برای کاهش اختصاص بودجه به آموزش و نیز بهداشت و سلامت مورد استناد قرار می‌دهند، شاهد رشد سرسام‌آور بودجه‌های نظامی دولت‌های جهان هستیم که رشد دیوانه‌وار رقابت‌های تسلیحاتی و نظامی را به دنبال داشته است.
در سال ۲۰۱۱، مجموع بودجه نظامی رسمی دولت‌های جهان (بدون در نظر گرفتن بودجه‌های نظامی غیررسمی و بدون در نظر گرفتن دولت‌هایی که بودجه نظامی خود را به سازمان ملل متحد اعلام نمی‌کنند)، اندکی بیش از ۱۷۰۰ میلیارد دلار بوده است، یعنی بیش از دو برابر کل صادرات شرکت‌های ژاپنی در همین سال. بودجه‌ای که حدود پنج درصد آن کافی است تا بتوان همه کودکان و نوجوانان محروم از تحصیل در سراسر جهان را به مدرسه فرستاد.
همچنین با تقسیم این بودجه نظامی وحشتناک بر جمعیت حدودا هفت میلیارد نفری جهان، سرانه نظامی ۲۴۹ دلاری برای هر شهروند کره زمین به دست می‌آید، یعنی دولت‌های جهان به طور میانگین برای یک خانواده چهار نفری، سالانه حدود ۱۰۰۰ دلار بودجه نظامی صرف می‌کنند؛ رقمی به مراتب بیشتر از میانگین سرانه بودجه دولتی مربوط به آموزش و بهداشت در اکثر کشورهای دنیا .‌.‌.
اما بهانه دولت‌ها از صرف این بودجه‌های هنگفت نظامی چیست؟ چرا بسیاری از دولت‌ها حاضر نیستند بودجه‌های نظامی دیوانه‌وار خود را به نفع بودجه‌های آموزش و سلامت کاهش دهند؟ چرا بسیاری از دولت‌ها در شرایط رکود اقتصادی و کسری بودجه شدید هم، حتی حاضر به ثابت نگه داشتن بودجه نظامی خود نیستند؟
طبیعتا یکی از مهم‌ترین توجیه‌ها در این زمینه، به تلاش هر کشور برای عقب نیفتادن از سایر کشورها در حوزه نظامی و تسلیحاتی مربوط می‌شود. بنابراین انبوهی از سازمان‌های مردمی (NGOها) و فعالان صلح‌طلب، از چند سال پیش کوشیده‌اند سازمان ملل را تحت فشار قرار دهند تا با طراحی توافق‌نامه‌ای بین‌المللی، نرخ رشد تولید و تجارت سلاح را در همه کشورهای جهان محدود کند تا همه کشورها بتوانند با کمترین نگرانی از عقب‌افتادگی نظامی، بخشی از بودجه نظامی خود را کاهش دهند. نتایج این تلاش‌های مستمر، به برگزاری نخستین اجلاس بین‌المللی در حوزه کنترل تولید و تجارت تسلیحات منجر شد؛ اجلاسی که ۲۴ روز پیش با حضور ۱۵۰ کشور جهان در نیویورک آغاز شد و پس‌فردا به پایان می‌رسد. بدون تردید دستیابی این مذاکرات بین‌المللی به حداقلی از توافقات، خواهد توانست گامی کوچک ولی محکم در راستای دغدغه‌های صلح‌جویانه در جهان تلقی شود.
* m.hashemkhany@gmail.com