انقلاب IT در کنیا؛ به سبکی زنانه

نویسنده: لیندا گویه

مترجم: ملالی حبیبی*

منبع: فاینانس اند دولوپمنت**

قبل از ‌اینکه «ادنا ساکوا»، دختر ۲۲ ساله کنیایی به دفتر «آکراچیکس» در مرکز شهر نایروبی (پایتخت کنیا) قدم بگذارد، حتی کامپیوتر را لمس نکرده بود. عدم آشنایی او با تکنولوژی به‌این معنی بود که وقتی برای اولین بار علامت اختصاریIT به معنی فناوری اطلاعات را می‌شنید، کاملا گیج شده بود. به عنوان دختر جوانی که تازه مدرسه را تمام کرده بود و در محله‌ای شلوغ و کثیف در نایروبی زندگی می‌کرد، چشم‌انداز‌ آینده‌اش ناامیدکننده به نظر می‌رسید.

شانس زمانی به «ادنا» رو کرد که «آکراچیکس»، سازمان غیردولتی کوچک فعال در حوزه IT، وی را همراه با تعدادی دختر دیگر، برای شرکت در برنامه آموزشی ویژه‌ای که به منظور آماده‌سازی زنان جوان برای داشتن شغل در صنعت فناوری اطلاعات طراحی شده بود، انتخاب کرد.

آکراچیکس چگونه متولد شد؟

آکراچیکس با سرعتی خیره‌کننده به وجود آمد و توسعه یافت. در ابتدا، این پروژه توسط گروه کوچکی متشکل از ۱۲ زن که به صورت مرتب از طریق‌اینترنت با هم در تماس بودند، راه‌اندازی شد. هدف آنان، فراهم کردن آموزش‌های مرتبط با فناوری اطلاعات برای زنان و دختران و نیز رایزنی با شرکت‌‌های مختلف به منظور ‌ایجاد موقعیت‌های کارورزی برای فارغ‌التحصیلان این دوره‌های آموزشی بود. با گذشت یک سال و نیم از آغاز فعالیت، ‌این موسسه تبدیل به یک سازمان غیردولتی (NGO) فعال و خوشنام در کنیا شد. گروه هدف اصلی آکراچیکس، دختران باهوش خانواده‌های فقیری هستند که توانایی پرداخت هزینه‌های دانشگاه را ندارند. در اولین ماه‌های ظهور این NGO، وضعیت بودجه آن به قدری نامناسب بود که موسسان آن برای پرداخت پول اتوبوس دختران به منظور شرکت در کلاس، به جیب خود متوسل می‌شدند. همچنین در ابتدا و تا زمانی که یک سازمان غیر‌دولتی دیگر هزینه اجاره یک اتاق را پرداخت کرد، کلاس‌های آکراچیکس در اتوبوس برگزار می‌شد.

در سال‌های اخیر، در کنار دسترسی روز افزون به‌اینترنت، استفاده از تلفن همراه نیز به صورت چشمگیری در کنیا رشد داشته است. IMF انتظار دارد که اقتصاد کنیا امسال ۵ درصد رشد داشته باشد که بخشی از این رشد اقتصادی، به واسطه پیشرفت صنعت IT، رخ خواهد داد. بسیاری از جوانان کنیایی برای برخورداری از موقعیت‌های شغلی و تجاری، در‌این بخش خوش‌آتیه تجمع کرده‌اند، اما متاسفانه هنوز هم مردها در‌این حوزه حکم‌فرما هستند. آکراچیکس می‌کوشد تا سهم زنان و دختران خانواده‌های کم‌درآمد کنیایی در زمینه مشاغل مرتبط با IT را ارتقا دهد.

تلاش برای ایجاد توازن جنسیتی

در آغاز، «ادنا» به دلیل مشاهده نابرابری جنسیتی کاملا دلسرد شد. نگرش بعضی از همتایانش هیچ کمکی به وی نکرد. او روزهایی را به یاد می‌آورد که دوستانش می‌گفتند: «این کلاس‌ها خیلی سخت است. فقط برای پسران _ که باهوش‌تر از ما هستند_ ساخته شده است».

انگیزه اصلی پیدایش آکراچیکس ‌این بود که زنان حس می‌کردند در حوزه‌های مرتبط با فناوری اطلاعات به آنان طور دیگری نگاه می‌شود و مورد بی‌حرمتی واقع شده‌اند. در سال ۲۰۱۰، دوازده زن موسس آکراچیکس، شامل جودیت اُویگا، لیندا کامائو و ماری گیتینجی، متوجه شدند که تعداد زنان حتی در دوره‌های آموزشی کامپیوتر و اینترنت در نایروبی، به صورت وحشتناکی کم است. اُویگا می‌گوید: «در جمع خودمان گفتیم: خب، یک کاریش می‌کنیم».

آنها اسم آکراچیکس به معنی زنان با هوش را برگزیدند. دو هفته بعد یک وب سایت و یک وبلاگ داشتند. گروه کوچک خیلی سریع شناخته شد و با موجی از پروژه‌هایی که از طرف کار فرمایان تکنولوژی در خواست شده بود مواجه شدند. ‌این بازخورد مثبت، آنها را به سمت‌این باور کشاند که تمرکز خود را روی آن چیزی که معتقدند در دراز مدت راه‌حل بهتری برای‌این صنعت خواهد بود قرار دهند: فهماندن به دختران که صنعت IT، یک دنیای صرفا مردانه نیست.

هم اکنون در هر دوره، حدود ۳۰ دختر برای شرکت در کلاس‌های آموزشی آکراچیکس انتخاب می‌شوند و سپس برای مدت ۱۲ ماه تحت پوشش آموزش مهارت‌های کامپیوتری و اینترنتی قرار می‌گیرند؛ از آموزش‌های مربوط به نرم‌افزارهایMicrosoft Office گرفته، طراحی وب و نیز دروسی در زمینه بازاریابی اینترنتی. تا پایان دوره دختران توانایی آن را خواهند یافت که برای انجام شغل‌های متنوعی اعلام آمادگی کنند. بعضی‌ها هم حتی جلوتر رفته و دست به راه‌اندازی کسب و کاری برای خود می‌زنند.

طرح‌های متنوع و خلاقانه آکراچیکس

یکی دیگر از طرح‌های خلاقانه این موسسه، به طرحی با نام «موبایل مزرعه» مربوط می‌شود؛ طرحی ساخته‌شده توسط سوزان اُگویا و جمیله عباس، دو تن از موسسان آکراچیکس که عکس‌شان روی جلد مجله «فاینانس اند دولوپمنت» شماره دسامبر ۲۰۱۱ چاپ شد. در کشوری که بیش از ۹۰ درصد مردم کامپیوتر شخصی ندارند و از طریق موبایل‌هایشان به‌اینترنت متصل می‌شوند، ‌این طرح کشاورزان را قادر می‌سازد که قیمت‌های روز هر محصول را چک کنند، به خریداران مجازی دسترسی داشته باشند و با خریدارانی که از طریق اینترنت پیدا می‌کنند، وارد معامله شوند. همه‌اینها فقط با لمس یک گوشی موبایل.

اُویگا می‌گوید: «هدف ما گسترش یافتن در تمام آفریقا است؛ می‌خواهیم برای زنان آفریقایی انقلابی در زمینه تکنولوژی باشیم.‌ این بزرگ‌ترین رویای، است» دیگر پروژه آکراچیکس، طرحی به نام «گاراژ موبایل» است. اتوبوسی که مناطق مختلف کنیا را می‌گردد و به زنان و دختران آموزش‌های مربوط به بهره‌گیری از قابلیت‌های کامپیوتر و موبایل را آموزش می‌دهد تا فاصله بین زنان و مردان را در برخورداری از دانش IT از بین ببرد.

و اما دوباره به داستان «ادنا» برگردیم: او که هم‌اکنون با موفقیت دوره‌های آموزشی آکراچیکس را گذرانده، می‌گوید: «خدا خیرشان بدهد. اگر به خاطر آنها نبود، نمی‌دانم الان کجا بودم».‌این روزها ادنا در شرکت «فرانت لاین SMS» (معادل انگلیسی) با حقوق ۵۰ دلار در ماه، دوره کارورزی‌اش را می‌گذراند. اگرچه این دستمزد زیاد نیست، اما قدمی است در مسیری درست، برای دختری که تا یک سال قبل کامپیوتر را لمس نکرده بود.

* malaley.habibi@yahoo.com

** نشریه «فاینانس اند دولوپمنت»

(Finance & development)، توسط «بانک جهانی» منتشر شده و بر مسائل خاص کشورهای در حال توسعه متمرکز است.

متن انگلیسی مقاله فوق را، می‌توانید در سایت اینترنتی این نشریه مشاهده کنید:

https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/۲۰۱۱/۱۲/akirachix.htm