اولویت های نفت و گاز ایران برای حضور مقتدرانه در بازارهای جهانی انرژی

انرژی، یکی از مهم‌ترین پارامترهای حاکم بر معادلات بین المللی و منطقه ای است و نقش بسیار مهمی در ارتباطات بین دولت‌ها ایفا می کند.

نیاز دولت ها به انواع مختلف انرژی به ویژه منابع نفت و گاز برای رسیدن به اهداف توسعه ای و ایجاد نوعی برتری اقتصادی، نظامی و درنتیجه سیاسی موجب شده که مسائل حول موضوع انرژی، محور بسیاری از تعاملات و نیز منازعات بین‌المللی در یک قرن اخیر باشد.
احمد قلعه بانی؛ مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران، ایران را کشوری با پتانسیل بالا برای حضور در عرصه تصمیم گیری های بنیادین جهان انرژی می داند. وی در عین حال بر لزوم استحصال نفت و گاز در میادین مشترک با اولویت تولید صیانتی، توسعه اکتشاف به ویژه در مناطق مرزی، پژوهش و توسعه زیر ساخت ها در صنایع بالادستی نفت و گاز تاکید دارد.
آنچه در پی می آید دیدگاه های مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران درباره این صنعت مادر است.

چشم انداز آینده اقتصاد جهان ، نشانگر افزایش قابل توجه تقاضای انرژی و نقش مسلط نفت و گاز درمجموعه آن است. پیش بینی‌های به عمل آمده نشان میدهد که تقاضای نفت طی ۲۰ سال آینده، بیش از ۲ برابر ۲۰ سال گذشته افزایش پیدا خواهدکرد و گاز طبیعی به عنوان سوخت منتخب قرن حاضر از بیشترین رشد درمجموعه اقلام سبد انرژی برخوردار خواهد شد.
در این بین ایران با داشتن ۱۵۱میلیارد و ۳۱۰ میلیون بشکه ذخایر نفتی قابل استحصال و ۱ /۳۳ تریلیون مترمکعب ذخایر گازی، از نظر مجموع ذخایر هیدروکربوری جایگاه ممتازی بین دیگر کشورهای جهان دارد.
به دلیل همین موقعیت خاص ایران در عرصه بین الملل، اجرای الگوی مناسب توسعه اقتصادی کشور بر مبنای نفت از مدتی قبل آغاز شده و بر همین مبنا هم اکنون میزان هیدروکربور مایع و گاز قابل استحصال آن به ترتیب به ۱۵۱ میلیارد بشکه و ۳۳ تریلیون متر مکعب رسیده است.
در عین حال، نگاهی به مخزن ها و میدان‌های نفتی و گازی نشان می دهد برخی از آنها با کشورهای همسایه همچون عراق، کویت، عربستان، قطر، امارات و عمان مشترک هستند.
میدان گازی فوق عظیم پارس جنوبی با کشور قطر مشترک است؛ این میدان بزرگ‌ترین و مهمترین میدان مشترک ایران با کشورهای همسایه محسوب می شود.
همچنین میدان گازی آرش با کویت و میادین نفتی اسفندیار، فروزان، فرزاد (A) و فرزاد (B) با کشور عربستان سعودی مشترک هستند.
میادین نفتی بلال و رشادت بسیار نزدیک به خط مرزی قطر هستند؛ مخازن سلمان و نصرت نیز از مخازن مشترک ایران با امارات محسوب می شوند.
به دلیل همین اهمیت ها بود که با آغاز به کار دولت دهم، توسعه میادین مشترک نفتی و گازی نه تنها اولویت دارترین برنامه های توسعه ای صنعت نفت در برنامه پنجم توسعه شناخته شد، بلکه در صدر برنامه‌های توسعه‌ای سال جاری شرکت ملی نفت ایران نیز قرار گرفت؛ به طوری که در حال حاضر توسعه تمام میدان‌های مشترک و تعیین تکلیف آنها به سرعت در دست انجام است.
همچنین برای تسریع در توسعه این نوع میادین در برنامه پنجم توسعه معادل ۷۲ میلیارد دلار به توسعه این میدان ها اختصاص یافته است که به این منظور سالانه به حداقل ۲۰میلیارد دلار سرمایه گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت نیاز خواهد بود.
از این رقم ۱۳ میلیارد دلار در میادین نفتی و ۵۷ میلیارد دلار در میادین گازی و همچنین ۵ /۱ میلیارد دلار در میادین اکتشافی (ساختارهای مرزی) اختصاص داده می شود.
در عین حال تولید تمامی میادین مشترک نفتی تا پایان برنامه پنجم ۱۲۵ درصد و میادین گازی۲۰۰ درصد افزایش خواهد یافت. بدین منظور برنامه‌های توسعه آنها تدوین و قراردادهای مربوط به آن نیز منعقد شده است. برای مثال تولید میدان گازی پارس جنوبی به روزانه ۸۰۰ میلیون متر مکعب خواهد رسید.

تمرکز ۴۰ درصد از فعالیت‌های اکتشافی در مناطق مشترک
با توجه به اهمیت اکتشاف در بالندگی صنعت نفت، برنامه ریزی برای تمرکز ۴۰ درصد از فعالیت‌های اکتشافی شرکت ملی نفت ایران در مناطق مرزی و مشترک انجام شده و تمام مسائل مربوط به میادین مشترک، خارج از سیستم متداول اداری و با قید فوریت انجام و پیگیری می شوند.
فعالیت‌های اکتشافی در نواحی مشترک غرب، خلیج فارس و شمال شرق کشور شامل مطالعات و عملیات زمین شناسی، لرزه‌نگاری ۲ بعدی و ۳ بعدی، ثقل سنجی، مغناطیس سنجی، جاده‌سازی، حفاری و نهایتا تهیه مدل‌های استاتیک و دینامیک و براوردهای حجمی میادین با سرعت در حال انجام است.
مدیریت اکتشاف، پهنه کشور را به ۹۶ بلوک اکتشافی تقسیم کرده که تاکنون قرارداد ۱۵ بلوک منعقد شده است و با جدیت نیز پیگیری می شود. کشف میادین بند کرخه، آذر، فرزاد B و بینالود ماحصل همین فعالیت‌های اکتشافی است.
طی برنامه پنجساله چهارم توسعه، سالانه ۶ دکل به امر اکتشاف اختصاص می یافت که با تمهیدات اندیشیده شده، طی برنامه پنجم توسعه ۸ دکل در سال به فعالیت اکتشافی خواهند پرداخت و حدود ۴۰ درصد از فعالیت‌های اکتشافی در مناطق مرزی و مشترک متمرکز خواهد شد.
سرمایه گذاری ۱۲۵ میلیارد دلاری در برنامه پنجم توسعه
از میان ۵۰۰ میلیارد دلار سرمایه مورد نیاز صنعت نفت در افق ۱۴۰۴، سهم بخش بالادستی صنعت نفت در برنامه پنجم توسعه چیزی در حدود ۱۲۵ میلیارد دلار پیش‌بینی شده که قرار است از این میزان ۵۰ میلیارد دلار از محل منابع داخلی و ۷۵ میلیارد دلار نیز از محل منابع خارجی تامین شود.
از سوی دیگر قرار است بسیاری از پروژه‌های نفتی و گازی از طریق راه‌اندازی صندوق‌های انرژی تامین اعتبار شوند.
در همین راستا بانک های ملت و ملی با مشارکت شرکت های داخلی نسبت به راه‌اندازی انرژی‌فاندها اقدام کرده اند.
انتشار اوراق مشارکت ریالی در سال ۱۳۸۹ به میزان ۳ هزار میلیارد تومان تنها برای بخش بالادستی نمونه ای از این اقدامات است که قطعا در بودجه سال ۹۰ نیز تداوم خواهد داشت.
سرمایه گذاری ۵۴ میلیارد دلاری در نگین خلیج فارس
در سال ۱۳۸۹ و تا پایان اسفند ماه این سال حدود ۱۰.۷ میلیارد دلار برای توسعه ۱۴ فازباقی مانده پارس جنوبی جذب سرمایه داشته ایم و تا پایان سال ۱۳۹۳ که هر ۱۴ فاز به بهره برداری کامل خواهد رسید، به حدود ۶۰ میلیارد دلار اعتبار نیاز است.
در سال ۱۳۸۸ حدود ۶.۳ میلیارد دلار سرمایه برای توسعه فازهای پارس جنوبی جذب شده است که این رقم در مقایسه با میزان سرمایه جذب شده در سال ۱۳۸۹، نشان دهنده سرعت پیشرفت فازهای پارس جنوبی توسط نیروهای داخلی است.
ارزش میدان گازی پارس جنوبی ۲ /۱ برابر کل درامد صنعت نفت ایران در ۱۰۰ سال گذشته است.
در واقع اگر امروز به طور متوسط بهای هر بشکه نفت فروخته شده طی ۱۰۰ سال گذشته را ۵۰ دلار در نظر بگیریم، با توجه به حجم فروش نفت ایران طی این دوران، می توان گفت که با ارقام امروزی حدود ۳۶۰۰ میلیارد دلار از صنعت نفت درآمد بدست آمده است و این رقم در قیاس با مقدار ارزش تولیدات قابل استحصال از میدان گازی پارس جنوبی که پس از راه‌اندازی تمامی فازهای آن به دست خواهد آمد، گویای این واقعیت است که ارزش تولیدات قابل استحصال از میدان گازی پارس جنوبی، ۲ /۱ برابر درآمد نفت در صد سال گذشته است.

پارس جنوبی، پلی برای ورود ایران به بازارهای جهانی
میدان مشترک پارس جنوبی بزر گترین میدان گازی جهان است که بین ایران و قطر مشترک است.
توسعه ۸ فاز از این میدان قرار بود توسط شرکتهای بین المللی همچون توتال و شل انجام شود، اما تحریم‌های یک جانبه غربی‌ها و پایبند نبودن آنها به تعهداتشان باعث شد در حالی که آنها ناباورانه نظاره گر بودند، درتاریخ ۲۵ خرداد ماه سال گذشته، توسعه این میدان مشترک برای اولین بار با نگاه به امکانات ملی، به شرکت‌های داخلی سپرده شود.
به نظر می رسد اگر این فازها به شرکت‌های خارجی سپرده می شد شاهد توسعه این چنینی نبودیم. وقتی که پیمانکاران خارجی از توسعه پارس جنوبی و سایر پروژه‌های نفتی خارج شدند گفته می شد که ایرانی ها هیچگونه تجربه‌ای در اجرای پروژه‌های دریایی، خطوط لوله زیردریا و پروژه‌هایی از این دست ندارند، اما هم اکنون تمام این مراحل با موفقیت توسط شرکت‌های داخلی اجرا می شود.
هم اکنون مطالعه روی مخازن، حفاری، اجرای خط لوله زیر دریایی، طراحی و ساخت پالایشگاه ها بدون هیچگونه مشکلی در داخل کشور در حال انجام است که این امر را هم می توان از مزایای ورود شرکت‌های داخلی به پروژ ه‌های نفتی کشور دانست.
در واقع در سایه حمایت های همه جانبه دولت دهم، صنعت نفت کشور توانسته است پس از سال ها انتظار، قراردادهای طرح توسعه فازهای باقی مانده پارس جنوبی را با پیمانکاران ایرانی نهایی کند، به طوریکه امروز می توان ادعا کرد که هم اکنون اداره فازهای پارس جنوبی در دست غیور مردان ایرانی قرار دارد.
علاوه بر مزایای مستقیمی که در لزوم توسعه سریعتر پارس جنوبی عنوان شد به مزایای دیگری نظیر اشتغال زایی و توسعه منطقه ای می توان اشاره کرد.
استفاده از ظرفیت نیروهای داخلی در شرایطی که تحریم های خارجی مانع از ورود پیمانکاران غربی و استفاده از ظرفیت های بازار بین الملل شده است می تواند مانع از توقف پروژه های نفتی شود.
در این راستا بسیاری از شرکت های ایرانی نیز در امر اجرای پروژه ها فعال شده اند؛ پارس جنوبی که تا چندی قبل تنها پذیرای پیمانکاران خارجی بود این روزها تنها میزبان داخلی ها است و جز فاز ۱۱ همه فازها در اختیار پیمانکاران داخلی است.
با راه اندازی تمام فازهای پارس جنوبی چند اتفاق مهم می افتد؛ یکی این که دیگر تراز منفی گاز نخواهیم داشت.
اولویت مصرف گاز این میدان گازی تزریق به میادین نفتی است؛ در نظر داریم که تنها از این میدان روزانه ۲۰۰ میلیون مترمکعب گاز به میادین نفتی کشور تزریق کنیم.
همچنین تا پایان برنامه پنجم حجم صادرات گاز کشور به ۲۰۰ میلیون متر مکعب در روز خواهد رسید؛ بر این اساس ما آمادگی داریم که برای تجارت گاز قراردادهای بلند مدت منعقد کنیم.
در مجموع برای استفاده از گاز در کشور ظرفیت های بی شماری وجود دارد که استفاده از آن به عنوان خوراک پتروشیمی ها از این جمله است. این در حالی است که هم‌اکنون تولید و فرآورش گاز کشور به روزانه ۶۵۰ میلیون متر مکعب رسیده است.

تزریق ۲۵۰ میلیون متر مکعب گاز به میادین نفتی
بر اساس هدف گذاری اولیه برای تزریق گاز به میادین نفتی رقمی حدود ۲۵۰ میلیون متر مکعب در روز در نظر گرفته شده است که البته این حجم افزایش خواهد یافت.
در مجموع طی یک سال اخیر موفق به افزایش حجم تزریق گاز شده ایم. در این مدت تزریق گاز به صورت امتزاجی به یکی از میادین نفتی کشور با نام دارخوین را آغاز کردیم. همچنین از فازهای ۶، ۷ و ۸پارس جنوبی به میدان آغاجاری گاز تزریق کردیم.
هم اکنون روزانه حدود ۲۰ میلیون متر مکعب گاز به میدان آغاجاری تزریق می شود که در آینده و با رسیدن به هدف‌گذاری انجام شده به ۵۶ میلیون متر مکعب خواهد رسید.
براساس برنامه تزریق گاز به این میدان، حجم ذخایر میدان آغاجاری حدود ۵ میلیارد بشکه به ذخایر قبلی اضافه می شود.
شرکت ملی نفت ایران تزریق گاز را با هدف حفظ یا افزایش توان مخازن، جلوگیری از کاهش فشار و هرز رفت نفت، بالا آمدن سطح تماس آب و نفت و نهایتاً افزایش ضریب بازیافت و استفاده بهینه از مخازن، طبق برنامه پنج ساله پنجم توسعه کشور برنامه ریزی کرده است. حجم گاز تزریقی بر اساس نرخ تولید، خصوصیات سنگ و سیال مخزن و حجم ذخیره قابل استحصال اولیه و ثانویه متغیر است.
طبق برنامه در مجموع ۳۴ پروژه تزریق گاز در مناطق نفت خیز به اجرا در می‌آید که ۱۸ پروژه مربوط به مناطق نفت خیز جنوب، هفت پروژه مربوط به مناطق مرکزی و بقیه مربوط به سایر مناطق است.
همچنین طرح توسعه فازهای ۶،۷، ۸ و احداث خطوط لوله سراسری پنجم و ششم برای تزریق گاز به میادین نفتی در نظر گرفته شده است.
دو طرح تزریق آب هم برای میادین رسالت و رشادت به اجرا در خواهد آمد.

اولویت های مهم پژوهشی در بخش بالا دست صنعت نفت
با توجه به اجرای برنامه پنجم توسعه و افزایش یک میلیون بشکه ای تولید نفت خام و همچنین افزایش تولید گاز طبیعی به یک میلیارد متر مکعب، ساخت تجهیزات صنایع بالادستی نفت و گاز از اولویت و اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
بر این اساس ساخت تجهیزات اولین دکل حفاری با برند ملی و صادراتی در بخش خشکی و دریایی، ساخت لوله مغزی سیار درون چاهی، ساخت ادوات خدمات جنبی حفاری، دستیابی به تکنولوژی ازدیاد برداشت و افزایش تولید از مخازن و میادین هیدروکربوری و اجرای طرح های بهینه تولید ثانویه نفت و گاز به ویژه در میدان مشترک پارس جنوبی در اولویت برنامه های پژوهشی وزارت نفت در بخش بالادستی قرار دارد.

۵۰۰ هزار قلم کالای پرمصرف نفتی امسال « ایران‌کد» می‌گیرند
در حال حاضر حدود ۷۰ درصد کالاهای مورد نیاز صنعت نفت توسط سازندگان و تولید کنندگان داخلی تأمین می‌شود و پیش بینی می‌شود تا پایان برنامه پنجم توسعه حدود ۹۰ درصد کالاهای پرمصرف در صنعت نفت بومی‌سازی شود.
در همین راستا طرح کد گذاری، طبقه‌بندی کالا و تجهیزات صنعت نفت مطابق با سیستم کدینگ ملی در سطح شرکت ملی نفت و شرکت‌های تابع آغاز شده است و پیش‌بینی می‌شود تا نیمه اول سال ۱۳۹۰ بیش از ۵۰۰ هزار قلم انواع کالاهای پرمصرف صنایع نفت، گاز و پتروشیمی کد ملی دریافت کنند.
کد گذاری کالاهای نفتی به عنوان تعریف یک زبان مشترک میان تولید کنندگان و مصرف کنندگان کالا در صنعت نفت به شمار می رود و بهره برداری از این طرح کاهش ریسک مصرف کنندگان کالاهای ساخت داخل، استاندارد کردن تجهیزات و پشتیبانی از سازندگان داخلی را در پی خواهد داشت.
بر اساس برنامه زمان بندی تا دو سال آینده ۱۰۰ درصد کالاهای مورد نیاز طرح‌های صنعت نفت بر روی سامانه الکترونیکی کالا قرار خواهند گرفت و با راه‌اندازی کامل این سامانه، خرید خارج از این شبکه برای شرکت‌های تابع وزارت نفت ممنوع خواهد شد.
شرکت ملی نفت ایران در یک نگاه
اهداف و راهبردهای کلان شرکت ملی نفت ایران را در یک نگاه می توان به صورت زیر خلاصه کرد:
دستیابی به منابع مالی و تمهیدات اعتباری داخلی و خارجی به ویژه بانک ها و موسسات مالی وملی ایرانی، افزایش بهره‌وری منابع انسانی، افزایش سطح انگیزش، رضایت مندی و تعهد سازمانی و رفتار مدنی کارکنان، ارتقاء کیفیت تامین و توانمندسازی منابع انسانی با محوریت مدیریت شایستگی‌ها، ارتقاء ظرفیت ساختاری وفرایندی شرکت، توسعه وتقویت تفکر ونگاه بنگاه داری درشرکت، حفظ و ارتقاء سلامت جسمی وروانی کارکنان وخانواده آنان، توسعه و ارتقاء سطح تکریم ارباب رجوع و مشتری محوری و پاسخگویی اجتماعی، توسعه سرمایه انسانی دانش پایه و متخصص، توسعه و تقویت فرهنگ و هویت سازمانی شرکت، توسعه کارآفرینی سازمانی، توسعه و ارتقاء استانداردهای ملی و انطباق نظام ارزیابی کیفیت با استانداردهای بین‌المللی، ایجاد و گسترش محیط رقابتی از طریق پیگیری خصوصی سازی درراستای افزایش کارایی و رقابت‌پذیری و گسترش مالکیت عمومی درجهت سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی وبرون سپاری، گسترش نقش ایران در بازارهای جهانی از طریق افزایش تعاملات بین المللی، تمرکز فعالیت‌های به روی توسعه میادین ومخازن نفت وگاز مشترک مخصوصا میدان گازی پارس جنوبی به منظور تامین تقاضای روبه رشد گاز طبیعی درارتباط با مصارف خانگی و صنایع، تزریق به میادین نفتی، صادرات، خوراک پالایشگاه‌ها و پتروشیمی، بهینه سازی مصرف انرژی درجهت توسعه پایدار و عدالت محوری با عنایت به قانون هدفمند کردن یارانه ها، تقویت بنیان مهندسی و ساخت داخل و بیشینه سازی سهم منابع داخلی اعم از طراحی، مهندسی، اجرا و ساخت، مدیریت و نظارت و تامین مالی و سرمایه‌گذاری وتوجه ویژه به جایگاه مدیرت بحران وپدافند غیر عامل درکنارHSE درجهت افزایش بهره وری، رشد وبالندگی نیروی انسانی با بکارگیری استانداردهای ملی وبین المللی روزآمد درراستای توسعه پایدار از جمله اهداف وسیاست‌های کلانی هستند که تحقق آن جز با همکاری همکاران محترم شرکت ملی نفت ایران میسر نخواهد بود.