خلاءهای قانونی برای جذب سرمایه گذاری در بافت های فرسوده

سید محمد پژمان شهردار شهر مقدس مشهد

طرح‌های شهری بعضا با نوع سرمایه و نوع علقه ‌های اجتماعی مردم سازگار نیست. در حقیقت الگوی سنتی زندگی در بافت‌های فرسوده و تراکم جمعیتی در یک پلاک، عدم برخورداری از کیفیت‌‌‌های لازم و ... موجب می‌شود که مردم در طرح‌های شهری مشارکت نکنند. برخی از ساکنین بافت‌های فرسوده در منازل خود با تراکم بالای جمعیت و دهها نارسایی مختلف اجتماعی و فرهنگی دست و پنجه نرم می‌کنند که امکان حضور در آپارتمان را برایشان بسیار سخت می‌کند. از این رو خبرنگار ما برای بررسی وضعیت بافت‌های فرسوده، نظر سید محمد پژمان، شهردار شهر مقدس مشهد ودیدگاه های وی را در زمینه سیاست‌ها، برنامه‌ها واقدامات صورت گرفته در حوزه نوسازی و همچنین نوع همراهی مردم در باز ‌سازی بافت‌های فرسوده را جویا شد. آنچه در پی می‌آید، ثمره این گفت وگو است.

ارزیابی شما از جایگاه مشارکت مردم در حوزه نوسازی بافت‌های فرسوده چیست؟

شاید بیان این مساله، نیازمند شرح فراوانی باشد، اما به طورخلاصه می‌توان جایگاه مشارکت در این حوزه را به این شرح توضیح داد که از آنجا که ذی‌نفعان اصلی نوسازی، ساکنان بافت‌های فرسوده هستند، لذا تمام اقدامات مشارکتی باید در راستای تامین نیازهای اساسی مردم جهت گیری وا جرا شود. توجه به عبارت مشارکت، همان اجرای طرح‌های گوناگون در این حوزه با سرعت بیشتر است. البته فرهنگ سازی در این حوزه، شرط پایداری فعالیت‌های انسانی است و فرهنگ مشارکت نتیجه فرهنگ سازی مناسب است. اما متاسفانه با توجه به مشکلات خاص بافت‌های فرسوده، از جمله ناپایداری و فرسودگی کالبدی، غیر کارشناسی بودن شبکه‌های دسترسی موجود و کمبود شدید خدمات در کنار مشکلات زیست محیطی و ضعف اقتصادی ساکنان و مالکان بافت‌های فرسوده و از همه مهم‌تر شبکه‌های زیرساختی مناسب موجب شده تا مشارکت درنوسازی بافت‌های فرسوده شهری به شدت ضعیف باشد و در نتیجه به کاهش شدید نقش مردم دراین مشارکت منجر شود. به عنوان مثال، ضعف اقتصادی مالکان و ساکنان و درنتیجه عدم ریسک‌پذیری آنان، نداشتن سرمایه کافی برای نوسازی، عدم توانایی در پرداخت اقساط تسهیلات و .... سبب شده تا نه تنها با مشارکت سازگاری نداشته باشند، بلکه نوع مشارکت در نوسازی بافت‌های فرسوده را به در اختیار قرار دادن املاک خود به سازمان‌ها و دستگاه‌های ذی‌ربط تعبیر نماید.

موارد فوق و دلایل مختلف دیگری همچون ورثه‌ای بودن پلاک‌ها، اوقافی بودن برخی از املاک و ریز دانه بودن این املاک، سبب شده تا شاهد عدم مشارکت مالکین در نوسازی بافت‌های فرسوده باشیم.

شهرداری مشهد برای جلب مشارکت مردم در این زمینه چه اقدماتی به عمل آورده است؟

از آنجا که مهم‌ترین بخش نوسازی بافت فرسوده شهر مقدس مشهد در بخش مرکزی و بافت پیرامون حرم مطهر امام رضا (ع) در مساحتی به وسعت ۳۶۰ هکتار در حال اجرا است، اقدامات مختلفی به لحاظ اولویت مشارکت مردمی در طرح و تسریع در اجرای نوسازی بافت فرسوده انجام شده است.

برخورداری از تسهیلات، تخفیفات و سایر حمایت‌های سازمان مجری طرح نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر امام رضا(ع)، مشارکت سهامدار پروژه و طرح مشارکت مردمی محور طبرسی و واگذاری بیش از ۲۰۰ واحد معوض نوساز به مالکین از دیگر اقدامات مهم سازمان مجری طرح بافت پیرامون حرم مطهر بوده است.

علاوه بر این به منظور بهره‌مندی مشارکت کنندگان در طرح و تسریع در اجرای تاسیسات زیربنایی و خدمات عمومی، نسبت به همکاری در انجام امور ثبتی و حقوقی، کمک‌های مدیریتی و دادن زیربنای تشویقی به مالکان اقدام گردیده است.

موانع عدم تحقق مشارکت در نوسازی بافت‌های فرسوده چیست؟

موانع عدم تحقق مشارکت در نوسازی بافت فرسوده دارای ابعاد متعددی است که تحقق مشارکت را سخت و بعضا غیرقابل اجرا می‌نماید. برخی از این موارد به شرح زیر است:

الف) موانع اجتماعی و عدم آگاهی از فرهنگ مشارکت همچون عدم آشنایی بسیاری از مردم با اصول اولیه مشارکت، عدم اعتماد و اطمینان مردم، وجود حلقه‌های اجتماعی و سنتی همچون سکونت در منازل مستقل، استفاده غیرمجاز برخی از مالکین از منازل مسکونی برای اقامت زائرین و مسافرین و دهها مورد دیگر

ب) عدم استفاده از تکنولوژی روز دنیا در صنعت ساخت و ساز در نوسازی مشارکتی توسط ساکنین و مالکین، عدم ‌آگاهی از صنعت ساختمان و تجهیزات آن، عدم ایمنی‌بخشی لازم و ظرفیت سازی.

این مساله در بخش مشارکت سرمایه‌گذاران در بافت‌های فرسوده شهری، جدی ‌تر است.

چرا که اولا کمبود شدید منابع مالی برای بازسازی، ایجاد زیرساخت‌ها و بازگشایی مسیرها، عدم حمایت لازم دستگاه‌‌های دولتی و نبود مدیریت واحد شهری، جدی‌ترین مانع تحقق مشارکت مردم به شمار می‌رود.

ج) طرح‌های شهری که بعضا با نوع سرمایه و نوع علقه‌های اجتماعی مردم سازگار نیست در حقیقت الگوی سنتی زندگی در بافت‌های فرسوده و تراکم جمعیتی زیاد در یک پلاک، عدم برخورداری از کیفیت‌‌‌های لازم ساختمانی و ... موجب می‌شود که مردم در طرح‌های شهری مشارکت نداشته باشند.

به عنوان مثال برخی از ساکنین بافت‌های فرسوده بعضا در منازل خود با تراکم بالای جمعیت و دهها نارسایی مختلف اجتماعی و فرهنگی زندگی می‌کنند که چنانچه بخواهند در آپارتمان امکان حضور پیدا کنند برایشان بسیار سخت می‌باشد.

د) عدم تامین منابع مالی، عدم حمایت‌های قانونی وجود خلاء‌های قانونی در راستای جلب و جذب سرمایه‌گذاری‌ها نیز از دیگر موانع اصلی در راه مشارکت کنندگان در نوسازی بافت‌های فرسوده است.

حمایت‌های ناچیز، وضعیت دستگاه‌های دولتی و بوروکراسی اداری در اعطای تسهیلات بانکی و ... موجب عدم تحقق مشارکت مردمی در نوسازی بافت فرسوده شهری می‌شود.

شهرداری مشهد از چه ابزارهایی برای تشویق حضور مردم استفاده کرده است؟

تعریف نحوه مشارکت ساکنین و مالکین، اعلام بسته‌های تشویقی و حمایت‌های لازم برای نوسازی با رعایت ضوابط و مقررات طرح نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر، اعطای تخفیف در صدور پروانه ساختمانی و ارائه تراکم تشویقی از جمله موارد حمایتی شهرداری مشهد برای ساکنان و مالکان بافت فرسوده پیرامون حرم مطهر رضوی است.

همچنین ایجاد زیرساخت‌های مناسب، تعریض معابر داخل بافت و آزاد سازی مسیرهای جدید، ایجاد مکان لازم تفریحی و خدماتی برای ساکنین و مالکین از دیگر اقدامات تشویقی برای مشارکت گروه‌های مختلف در طرح نوسازی و بهسازی پیرامون حرم مطهر است.