صادرات پایدار، چگونه؟

دکترسیدحمید حسینی

رشد مداوم صادرات کشور حاصل سیاست‌گذاری صحیح برنامه سوم توسعه و پیگیری آن در برنامه چهارم بوده است که کشور را قادر ساخته فراتر از اهداف برنامه چهارم عمل نماید و با وجود گلایه صادرکنندگان از فضای کسب‌وکار، نرخ ارز، تعاملات بین‌المللی و حتی تحریم‌های ظالمانه امیدوار هستیم که صادرات جایگاه خود را در فرآیند توسعه اقتصادی کشور کسب نموده و با رفع موانع چهارگانه فوق به توسعه پایدار از طریق صادرات دست یابیم. مع‌الوصف به رغم موفقیت‌های کسب شده در زمینه صادرات، هنوز بسیاری از کارشناسان اعتقاد دارند که بازارهای هدف صادراتی ایران قابل اعتماد نبوده و رشدمداوم صادرات کشور منوط به اقدامات زیر می‌باشد:

الف- برنامه پنجم توسعه: اکنون که مجلس در حال نهایی کردن برنامه پنجم توسعه است، در صورتی که مواد قانونی مربوط به صادرات را حداقل در مقیاس برنامه چهارم مدنظر قرار ندهد قطعا فضای قانونی و حقوق لازم جهت توسعه صادرات فراهم نخواهد شد.

ب- صندوق توسعه ملی: با تفکیک صندوق توسعه ملی از قانون برنامه پنجم توافق شده است که در هنگام تصویب اساسنامه صندوق توافق لازم بین دولت و مجلس به عمل آید، بنابراین ضروری است که دل‌نگرانی بخش خصوصی از مدیریت و منابع صندوق در نظر گرفته شده و منابع صندوق توسعه در راستای توسعه صادرات غیرنفتی کشور و تامین ارز مورد نیاز استفاده شود و این صندوق به سرنوشت حساب ذخیره ارزی دچار نگردد. توسعه صادرات بدون تولید صادرات محور امکان‌پذیر نیست، ضمن اینکه سرمایه‌گذاری صادراتی بدون تامین منابع امکان ندارد.

ج- استراتژی توسعه صادرات: با فرض اینکه برنامه پنجم اهتمام لازم جهت توسعه صادرات را در نظر گرفته و از محل منابع صندوق توسعه ملی نیز امکان سرمایه‌گذاری صادراتی فراهم گردد، لیکن بدون داشتن استراتژی توسعه مبتنی بر مزیت‌های نسبی و رقابتی کشور، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد. بسیاری از کارشناسان اعتقاد دارند با توجه به اینکه ایران صاحب دومین منابع گاز دنیا و صاحب ۶ درصد محصولات معدنی است، به هر حال قیمت تمام شده انرژی حتی با هدفمند‌سازی یارانه‌ها در ایران کمتر از رقبا است و باید استراتژی توسعه صنعتی و صادراتی کشور بر مبنای تلفیق انرژی و معدن صورت گیرد.

ما می‌توانیم با استفاده از این مزیت نسبی و رقابتی به «کارخانه‌ تولید خاورمیانه» تبدیل شده و ضمن کسب رتبه اول بزرگ‌ترین تولیدکننده محصولات پتروشیمی و نفتی، با استفاده از منابع عظیم معدنی کشور تولیدکننده و صادرکننده بزرگ سیمان، فولاد، مس، آلومینیوم، روی و سرب و شیشه و حتی برق باشیم. قطعا تدوین استراتژی مناسب می‌تواند استعدادهای نیروی انسانی کشور را نیز شکوفا کرده و موقعیت سوق الجیشی کشور نیز کمک می‌کند که به اهداف خود در چشم‌انداز دست یابیم.

این موضوع هم ناگفته نماند که حمایت آگاهانه از فرآیند صادرات کشور در جریان هدفمندسازی یارانه‌ها می‌تواند، دل‌نگرانی صادرکنندگان از افزایش هزینه‌های تولید و حمل و نقل را برطرف کند تا صادرکنندگان پرتلاش کشور در فضای سنگین بین‌المللی با امیدواری به فعالیت خود ادامه دهند و پرچم صادرات کشور را برافراشته نگه‌دارند.