فردای روشن مالیات

دکتر علی عسگری

مالیات به عنوان یکی از مهم ترین منابع درآمدی دولت‌ها، از اهمیت ویژه ای در کشورهای جهان برخوردار است. از این رو دولت ها از مالیات به عنوان یکی از ابزارهای مهم اقتصادی برای اعمال وظایف و نقش های حاکمیتی بهره می گیرند. سازمان امور مالیاتی کشور به عنوان متولی وصول درآمدهای مالیاتی ، از تشکیلات و ساختاری پیچیده، گسترده و فراگیر برخوردار است. این گستردگی تشکیلات و ساختار، به تبع محدودیت هایی را در دو بعد درون سازمانی و برون سازمانی به همراه می آورد که برای غلبه بر مشکلات نظام مالیاتی و تحقق اهداف مورد نظر سازمانی، به ناچار باید بر این محدودیت ها فایق آمد.

بررسی درآمدهای مالیاتی در چند سال اخیرنشان از تلاش مضاعف همکاران ما در وزارت امور اقتصادی و دارایی وسازمان امور مالیاتی کشور دارد.

در سال ۱۳۸۶ درآمدهای مالیاتی ایران بیش از ۱۴ هزار میلیارد تومان بوده است. در سال ۱۳۸۷ این رقم به حدود ۲۳ هزار میلیارد تومان رسیده و در سال جاری نیز حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی در بودجه پیش بینی شده که این روند افزایشی درآمدهای مالیاتی از رشد قابل توجهی برخوردار است.

هر چند در یک اقتصاد تورمی با تورم ۱۵ یا ۱۶ درصدی و در شرایطی که GDP کشور به موازات هزینه های جاری رشد می کند و رشد اقتصادی کشور نیز حول و حوش ۵ الی ۶ درصد بوده است. ۲۰ یا ۲۲ درصد افزایش درآمدهای مالیاتی طبیعی و قابل قبول است، اما چه بسا در برخی سال ها، رشد درآمدهای مالیاتی بیش از ۲۲ درصد بوده و نشان می دهد همکاران ما در نظام مالیاتی، تلاش مضاعفی داشته‌اند که این درآمدها را تحصیل کرده‌اند.

نسبت مالیات به هزینه های جاری دولت یکی دیگر از شاخص هایی است که در بررسی عملکرد اقتصاد کشورها، از درجه اهمیت بالایی برخوردار است. در سال های اخیر، این نسبت بین ۳۶ تا ۴۰ درصد بوده است. در همه دولت ها تلاش بر این بوده که این سهم در بودجه ی دولت افزایش پیدا کند، اما با وجود افزایش رشد درآمدهای مالیاتی در کشور، همواره هزینه های جاری و عمرانی دولت، افزایش فاحشی داشته و با وجود تلاش های بسیاری که برای افزایش درآمدهای دولت در بخش مالیات ها شده درآمدهای مالیاتی نتوانسته خود را به هزینه های جاری برساند و این نسبت را به صورت معناداری بهبود بخشد. بنابراین این نسبت به دست آمده به این معنا نیست که درآمدهای مالیاتی در کشورمان از رشد خوبی برخوردار نبوده است. شاخص دیگری که در اقتصاد مطرح است (نسبت مالیات به GDP) است که در اقتصاد ایران، این نسبت بین ۷ تا ۸ درصد است. این نسبت به هیچ وجه ایده آل نیست؛چرا که در کشورهای در حال توسعه، این نسبت بین ۱۵ تا ۲۰ درصد و در کشورهای توسعه یافته، بالای ۳۰ تا ۴۰ درصد است. بنابراین در اقتصاد ایران، ظرفیت های مالیاتی بیشتر از این ها است و باید تلاش مضاعفی کرد که این نسبت ارتقا یابد. اما آن چه مسلم است، این که اهمیت مالیات تنها از جهت وصول آن نیست، بلکه از جهت عدالت مالیاتی نیز هست که این امر نشان دهنده ی این است که باید به عدالت مالیاتی توجه ویژه ای داشت و مالیات حقه را اخذ کرد و حق و حقوق دیگران را هم از قبل مالیات پرداخت.

حضرت علی (ع) در عهدنامه خود به مالک اشتر بحث مالیات را مقدم بر جهاد، مقدم بر رسیدگی به امور مردم و مقدم بر آبادی شهرها و عمارت شهرها می شمارند و این امر بیانگر آن است که مالیات در اقتصاد کشورها بسیار مهم و اثر گذار است و اگر مالیات نباشد هیچ یک از این موارد محقق نمی شود و هر دولتی که بخواهد به اهدافش برسد. باید به مالیات توجه داشته باشد و حقوقی را از جامعه جمع آوری کرده و به مصرف حقه اش در جامعه برساند. این موارد، نشانه ی آن است که مالیات از جایگاه خاصی در جامعه برخوردار است.