بازار بورس و فرابورس سوپاپ اطمینانی برای جلوگیری از بحران های اقتصادی

ایمان حجتی- با نفوذ بحران جهانی اقتصاد به کشورهای مختلف و حاکم شدن رکود بر اقتصاد کشورها، صنایع و بخش های مختلف اقتصادی کشورها با مشکلات مختلفی از جمله کمبود سرمایه و نقدینگی مواجه شدند. در گفتگوی تفصیلی با "مهندس محسن پورسینا" رییس سازمان صنایع و معادن استان اصفهان به بررسی شرایط رکودی پس از بحران جهانی اقتصاد و تاثیر آن بر صنایع کشور و راه حل های جذب سرمایه در این شرایط رکودی پرداختیم.

به اعتقاد شما در صورت بوجود آمدن موج جدید بحران اقتصادی آیا باید شاهد تاثیرات آن بر اوضاع اقتصادی کشور و متاثر شدن صنایع داخلی از اوضاع جدید بود؟

با توجه به متصل بودن اقتصادها به یکدیگر، طبیعی است که اگر موج جدیدی از بحران اقتصادی در دنیا حاکم شود، کشور ما را نیز تحت تاثیر خود قرار می دهد. ولی در خصوص متاثر شدن صنایع داخلی باید گفت این مساله بستگی به میزان گره خوردن این صنایع با اقتصاد جهانی در تامین مواد اولیه، ماشین آلات و غیره دارد. البته ممکن است این وضع آنقدرها نیز برای ما تازگی نداشته باشد چون ما اوضاع مشابه را با توجه به تحریم های ایران تجربه کرده ایم. بنابراین راه کارهای مقابله با تحریم نیز در ایران به خوبی طراحی شده و تحریم تاثیر چندانی در تامین مایحتاج صنایع نداشته است ولی قطعاً وقتی چنین اتفاقاتی رخ می دهد، صنایع ما احتیاجات خود را گران تر تامین می کنند و باعث می شود قیمت تمام شده محصول بالاتر رود و اگر بازار رقابت محصول ما شدید باشد، طبیعی است که این مسائل در حفظ قدرت رقابت تاثیرگذار است.

در صورت بروز بحران های اقتصادی، صنایع چه استراتژی هایی را می توانند در مقابل آن اتخاذ کنند. در بحران های اخیر، صنایع مهم جهان و مدیران بزرگ چه راهکارهایی را برای در امان ماندن از آن انتخاب کردند؟

در شرایط رکودی چون بازار فروش محدود می شود، باید تولید را محدود کنیم و عرضه به بازار را کم کنیم تا بتوانیم بازار محدود شده را مدیریت کنیم. در کشور ما چون تبادلات خارجی گسترده وجود ندارد و عمده چرخه تکمیل محصول در داخل کشور است، مهمترین راهکار برای کنترل و جلوگیری از ایجاد بحران در صنایع تولیدی کاهش قیمت تمام شده محصول است. قیمت تمام شده نهاده های اصلی مثل مواد اولیه، انرژی و نیروی انسانی دارد. مواد اولیه ممکن است در اختیار ما نباشد و باید از کانال های دیگر تامین شود. ولی در زمینه مصرف انرژی که در بحث هدفمند سازی یارانه ها نیز مطرح است، باید گفت صنایع ما چون قیمت واقعی انرژی را پرداخت نمی کنند شاید رفتار اسراف کارانه ای در مصرف برق، آب و سوخت داشته باشند و در برخی صنایع تکنولوژی های قدیمی و بعضاً غیر استاندارد را به کار گرفته ایم که مصرف زیادی را تحمیل می کنند. این مساله باعث می شود قیمت تمام شده بالاتر رود و که گران شدن این نهاده ها و پرداخت یارانه هدفمند باعث می شود مدیریت واحدهای صنعتی سعی کنند حساسیت بیشتری نسبت به مصارف داشته باشند. امیدوارم تحت این اجبار شاهد کاهش مصرف باشیم و صنایع مختلف به سمت بهینه سازی برود و نقطه مطلوب تعریف کرده و به سمت آن حرکت کند و طی سه سال خودش را به نرمال جهانی برساند. این بحث اتفاق خوبی است که در حال رخ دادن است که البته باید مدیریت شود. مهم تر از همه، آن چه دنیا بر روی آن سرمایه گذاری کرده مساله بهره وری نیروی انسانی است. در کشورهای پیشرفته و توسعه یافته، بیش از ۵۰ درصد از رشد اقتصاد را به توسعه بهره وری نیروی انسانی نسبت می دهند.

فرار سرمایه و احتیاط سرمایه گذاران و بانک ها در مواقع بحران از مشکلاتی است که صنایع را با مشکل کمبود نقدینگی مواجه می کند. صنایع در مقابل این مشکل از چه راهکارهایی می توانند استفاده کند؟

بازار سرمایه به شدت ترسو است و اگر عوامل ناامنی در بازار سرمایه باشد به شدت با فرار سرمایه مواجه می شویم. هم اکنون از نقطه ای که در جذب منابع سرمایه ای اعم از ایرانی، ایرانی خارج از کشور و خارجی ترسیم می کنیم، فاصله زیادی داریم و تاکنون موفقیت های چشمگیری بدست نیاورده ایم. البته در مواقعی که دولت خودش طرف این سرمایه گذاری هاست، طبیعی است تمایل بیشتری به سرمایه گذاری وجود دارد چون در قراردادهای رسمی دولتی طرف خارجی تضمین های لازم را می گیرد و دولت پشتوانه و تضمین های لازم را می دهد. بنابراین توفیق ما در سرمایه گذاری خارجی عمدتاً به مواردی برمی گردد که توسط دولت جمهوری اسلامی تضمین می شود. ولی در بخش خصوصی، ما تعداد کمی مثال های موفق در سرمایه گذاری خارجی داشته ایم. چون نهاد تضمین شده ای که یک به تعاملات و قواعد بین اللمل اعتقاد داشت باشد و هر فردی که تمایل به سرمایه گذاری دارد به این نهاد مراجعه کند نداریم. این مساله یکی از عوامل کمبود امنیت سرمایه گذاری در کشور است.

در ایران راهکارهای مقابله با کمبود سرمایه و نقدینگی چیست؟

اقدامی که در این زمینه در ایران تازگی دارد ولی در دنیا دارای قدمت است، استفاده از پتانسل های بورس است. بورس ایران به لحاظ کارآمدی نسبت به بورس های دنیا هنوز آن چنان به شرایط مطلوب نرسیده ولی استقبال خوبی از سوی مردم از بورس صورت گرفت و پس از یک رشد بادکنکی در سال های آغازین فعالیت بورس، شاهد کمی افول و رکود در قیمت سهام بودیم. خوشبختانه طی شش ماه گذشته شاهد سرزندگی جدیدی در بورس بودیم و اکنون شاخص کل عدد قابل قبول و نسبتاً مناسبی است.

یکی دیگر از راه هایی که در دنیا برای مقابله با کمبود سرمایه استفاده می شود انتشار اوراق قرضه است که ما در ایران از این روش کمتر استفاده می کنیم البته در قانون بودجه امسال بخشی از هزینه های تامین مالی پروژه های بزرگ از این طریق در نظر گفته شده است.

با توجه به اینکه شما در حوزه بازار سرمایه و سهام از تجربیات متعددی بهره برده اید، فرابورس را دارای چه مزیت هایی برای صنایع استان می بینید. آیا می توان به این بازار جدید اعتماد کرد؟

به نظر من بازار بورس، فرابورس و اوراق قرضه اگر به شکل کارآمد درآیند، می توانند سوپاپ اطمینانی برای جلوگیری از بحران های اقتصادی باشند و در مواقع بحرانی با حضور موثر این سه قسمت کم تر شاهد نفوذ بحران خواهیم بود.

البته آن چه می توان به عنوان نقطه منفی در فعالیت این سه بخش در کشور نام برد این است که ما ایرانیان با پیشینه فکری معمولاً علاقه مند به شراکت نیستیم و فعالان اقتصادی زیر بار شراکت نمی روند، مگر این که مجبور به این کار شوند. به همین دلیل با تعداد زیاد شرکت های کوچک مواجه هستیم. در دنیا تجربه کار تعاونی و تشکیل شرکت های بزرگ از اتحاد شرکت های کوچک تر و برند سازی به شدت جواب داده است.

به نظر من لازم حرکت به سمت کارهای مشترک که کارهای مشابه را از بین می برد شرکت های کوچک را تبدیل به یک برند کرده و توسعه می دهد به شدت سودده و اقتصادی است. در ایران تعداد زیادی از صنایع کار مشابه می کنند، اما اصرار دارند نام های غیر مشابه داشته باشند که این مساله برای مصرف کنده باعث سردرگمی می شود و خیلی از این شرکت ها هم در این فضا حذف می شوند. اعتقاد من این است که اگر بتوانیم در کار تعاونی و گروهی را نهادینه کنیم و سرمایه های کوچک را به هم گره بزنیم و استفاده از برند داشته باشیم، می توانیم از مجموعه این ها استفاده کنیم.