پترو صنعت صبا؛ تجلی نوآوری و خودکفایی ملی

کشور ایران به دلیل بهره‌مندی از پتانسیل‌ها و ذخایر عظیم انرژی، امروزه در جایگاهی قرار دارد که می‌تواند با بهره‌وری بهینه از تمامی ‌استعدادهای ذاتی، اقدامات چشمگیری را در جهت خودکفایی و استقلال تعریف و اجرایی کند، چرا که نیروهای متخصص کشور به خصوص در عرصه‌های صنعتی ثابت کرده‌اند که .... در صورت حمایت قادر هستند بسیاری از چالش‌ها و مشکلات پیش‌روی ایران و اقتصاد را با اتکا به توانمندی‌ها و استعدادهای بومی‌ کشور و استفاده از تجارب دیگر کشورها در عرصه‌های مختلف مرتفع کنند. صنعت نفت به عنوان یکی از کلیدی‌ترین صنایع کشور، قبل از انقلاب تقریبا به طور کامل وابسته به خارج بوده و باوجود اینکه بعد از انقلاب، قدم‌های مثبت و بزرگی در خصوص خودکفایی کشور در این بخش برداشته شده است، ولی هنوز زمینه بسیار زیادی برای فعالیت متخصصین و نوآوری در آن وجود دارد.

تلاش برای خود کفایی

متاسفانه کشور ایران به‌رغم داشتن ذخایر بزرگ نفتی و گازی در حال حاضر بخش عمده‌ای از بنزین مصرفی خود را وارد می‌کند. در حال حاضر احداث پالایشگاه‌های جدید و بهینه‌سازی و افزایش تولید پالایشگاه‌های موجود کشور در دستور کار شرکت ملی نفت ایران قرار دارد. بدیهی است در این راستا نه تنها به خودکفایی کشور در تولید محصولات مختلف نفتی باید توجه شود، بلکه باید طوری برنامه‌ریزی کرد که بتوانیم یکی از صادرکنندگان مطرح محصولات پایین دستی نفتی در دنیا باشیم و در این راستا مسوولان تصمیم‌گیر در عرصه سوختی کشور باید به این نکته توجه داشته باشند که رقابت در صنعت امروز جهان بسیار تنگاتنگ و تداعی‌گر آینده کشورها است. بنابراین مسوولان اجرایی قبل از هر اقدام و تصویب طرحی، ضمن تعریف زیرساخت‌های لازم در جهت محقق کردن پروژه‌های کلان اقتصادی، بهتر است برنامه‌های خود را با اولویت بخشیدن به طرح‌های زود بازده با تأکید بر مشخصه‌های رقابتی تعریف و اجرایی کنند و از نوآوری‌ها و روش‌های نوین در جهت افزایش تولید و تولید محصولات با کیفیت بالاتر و منطبق بر ضوابط زیست‌محیطی، استفاده کنند.

بهرمندی از دانش بومی

شرکت پترو صنعت صبا با استفاده از دانش بومی‌ توانسته است مکمل بالابرنده اکتان بنزین الکلی تولید نماید که نه تنها می‌تواند به عنوان مناسبترین جایگزین MTBE برای افزایش اکتان بنزین‌های پایه در پالایشگاه‌های کشور مورد استفاده قرار گیرد، بلکه می‌تواند با اختلاط با برش‌های کم اکتان نفتی، محصولی با اکتان ۹۵ تولید نماید. بدیهی است با این روش حجم بنزین تولیدی افزایش و هزینه آن کاهش خواهد یافت.

معرفی OM

مکمل تولیدی شرکت پترو صنعت صبا با نام OM به شرکت ملی نفت ایران ومصرف‌کنندگان خارجی معرفی و در پالایشگاه اصفهان که یکی از بزرگ‌ترین و مجهزترین پالایشگاه‌های کشور می‌باشد مصرف و تاکنون بیش از یکصد و پنجاه میلیون لیتر بنزین با این مکمل در آن پالایشگاه تولید شده است. پالایشگاه اصفهان نه‌تنها یکی از مجهزترین پالایشگاه‌های کشور بوده، بلکه از نظر دانش فنی نیز پرسنل آن پالایشگاه در بالاترین سطح علمی ‌و فنی قرار دارند. خوشبختانه مکمل OM تولیدی شرکت پترو صنعت صبا به طور کامل مورد تایید پالایشگاه اصفهان قرار گرفته و براساس آخرین گزارش آن پالایشگاه، با استفاده از حدود ۳۲۰ تن مکمل OM امکان افزایش تولید بنزین به مقدار روزانه ۵/۲ میلیون لیتر در آن پالایشگاه وجود دارد. مکمل OM شرکت پترو صنعت صبا توسط شرکت Petro Lab آلمان مورد تایید قرار گرفته و بنزین تولیدی با این مکمل قابل استفاده در موتور خودروهای معمولی می‌باشد. شرکت Petro Lab یکی از معتبرترین شرکت‌ها در زمینه تست و تایید محصولات پتروشیمی‌ می‌باشد.

تست‌های موتوری انجام شده در شرکت ایران خودرو، سایپا و کنترل کیفیت و استاندارد ایران روی خودروهای داخلی روا، پراید و پژو ۲۰۶ نشانگر این است که بنزین حاوی مکمل OM دارای عملکرد بسیار بهتری در خودرو بوده و ضمن افزایش جزیی در توان سرچرخ و کاهش مصرف سوخت، باعث کاهش قابل ملاحظه گازهای آلاینده خروجی از اگزوز (CO و CO۲) می‌شود به طوری‌که گاز CO خروجی از اگزوز پژو ۲۰۶ حدود ۴۱ درصد کاهش می‌یابد.

متانول ماده اولیه اصلی تولید OM است که مستقیما از گاز طبیعی به دست می‌آید. لذا با توجه به اینکه مکمل OM به نسبت ۱۰ تا ۵۰ درصد به بنزین‌های پایه اضافه می‌شود، تقریبا به همان نسبت در تولید بنزین نهایی از محصولات گاز طبیعی استفاده شده و ضمن کاهش هزینه تولید بنزین موجب کاهش استفاده مستقیم از نفت‌خام در تولید بنزین و در نهایت افزایش تولید بنزین خواهد شد.

محدودیت برای استفاده از MTBE

به دلیل ممنوعیت استفاده از MTBE در تولید بنزین از سال ۲۰۱۱، روشها و مواد مختلفی برای بالا بردن عدد اکتان بنزین در پالایشگاه‌های دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این راستا استفاده از الکل‌ها مورد توجه بیشتری واقع شده و در کشورهای بزرگی مثل آمریکا و چین تا ۸۵ درصد متانول به بنزین مصرفی اضافه می‌شود. علت اصلی این امر در کاهش هزینه تولید بنزین و علی‌الخصوص کاهش آلایندگی محیط‌زیست می‌باشد.

استفاده از متانول به طور مستقیم در بنزین پایه مشکلات و محدودیت‌هایی را در پی دارد یکی از این محدودیت‌ها پایین‌تر بودن انرژی متانول نسبت به بنزین طبیعی بوده و به همین دلیل وقتی بیش از ۱۵ درصد متانول در بنزین استفاده می‌شود باک خودرو بزرگ‌تر شده و تغییری در انژکتور موتور می‌دهند تا حجم تزریق بنزین به داخل سیلندر افزایش یابد.

خوشبختانه این مشکل در مکمل OM به طور کامل برطرف شده و بر اساس آزمایشات متعدد موتوری انجام شده در شرکت‌های ایران خودرو، سایپا و کنترل کیفیت و استاندارد ایران، بنزین حاوی مکمل OM که حدودا حاوی ۵/۱۴ درصد مکمل OM بوده نه تنها موجب افزایش جزئی در توان سرچرخ شده، بلکه موجب کاهش مصرف بنزین نیز می‌شود. محدودیت دیگر استفاده از بنزین‌های الکلی در خودروها عبارت است از کنترل آب موجود در بنزین و شبکه پخش بنزین.

از آنجایی‌که مولکول الکل‌ها قطبی هستند، لذا در صورت وجود آب غیر مجاز در شبکه پخش بنزین، بخشی از الکل‌ها از مولکول‌های بنزین جدا و به مولکول‌های آب متصل و پدیده دوفازی به وجود می‌آید. به همین دلیل آب غیرمجاز موجود در بنزین و شبکه توزیع در هنگام استفاده از بنزین‌های الکلی کنترل و محدود می‌گردد. با این همه شرکت پتروصنعت صبا توانسته است میزان مقاومت مکمل OM را در مقابل آب تقویت کرده و در صورتی‌که تا ppmا۲۰۰۰ آب به بنزین حاوی مکمل OM اضافه شود پدیده دوفازی در آن بنزین به وجود نمی‌آید و لازم به ذکر است که حداکثر آب مجاز موجود در بنزین طبق استاندارد NIOC معادل ppmا۱۰۰ می‌باشد یعنی بنزین حاوی مکمل OM تا ۲۰ برابر بیشتر در مقابل آب مقاوم می‌باشد.

اختراع مکمل بالابرنده اکران

شرکت پترو صنعت صبا به عنوان بخش کاملا خصوصی پس از سال‌ها تلاش موفق به اختراع مکمل بالابرنده اکتان بنزین الکلی OM گردید و پس از ثبت اختراع آن، کارخانه‌ای در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس (عسلویه) با سرمایه‌گذاری بیش از هزار میلیارد ریال، احداث و در حال حاضر ظرفیت تولید بیش از ۲ هزار تن در روز مکمل OM را دارد و درصدد است در طرح توسعه خود ظرفیت تولید، ذخیره‌سازی و صادرات مکمل OM را تا سقف ۱۴هزار تن در روز افزایش داده و در نهایت بنزین الکلی با ظرفیت حداقل ۱۰هزار تن در روز تولید کند.