آفرینشگری در صنعت مبل

دکتر شجاعی فرد رئیس دانشکده خودرو و رئیس پژوهشکده صنعت دانشگاه علم و صنعت ایران به عنوان محققی که ۳۳ سال است در دانشگاه خدمت می‌کنم، باید بگویم که چگونه می‌توانیم از دانشگاه برای ارتقا صنعت مبل استفاده بیشتری کنیم؟

یک فرق عمده در همه صنایع و آنچه که در دنیا اتفاق افتاده وجود دارد و آن فرق بین انسان و سایر موجودات است. من قصد داشتم در آغاز سخنانم، ابتدای سوره «اقراء» را قرائت کنم که دیدم خوشبختانه قاری محترم در ابتدای جلسه همین آیات را قرائت کردند. خداوند متعال می فرماید: «علم الانسان ما لم یعلم» ؛ یعنی چیزهایی من به او یاد دادم که نمی دانست وگرنه ما هم مثل زنبور عسل ۳۰۰۰ سال نه، ۱۰۰۰۰ سال نه، یک میلیون سال یک کندو می ساختیم با همان شرایط خودش و سیستم یک ذره هم عوض نمی شد. اگر قرار بود مثل موریانه کار کنیم، سال‌هاست یک مسیر و یک مجموعه خاص، یک کار واحد، بدون هیچ تغییر.

اما انسان در فرهنگ اسلامی خلیفه خداست و بعد فرموده است که: « و علم الآدم اسماء کلها»، همه اسماء را به او یاد دادیم، همه مفسرین می گویند «اسماء»تمام آن امکاناتی است که در طبیعت وجود دارد. هر کس به اندازه ظرفیت خودش می تواند از این اسماء بهره ببرد. یکی می‌شود انسان کامل و باید خلیفه خدا باشد. خلیفه خدا یعنی چه؟ عرب‌ها به گردی ته پا می گویند «خلف» ، اگر پایش را زمین بگذارد به او می گویند «خلیف»، اگر کسی پایش را بگذارد جای پای فرد قبلی به او می گویند «خلیفه». خوب حالا اگر ما پایمان را بگذاریم جای پای خداوند تا بشویم خلیفه باید چه کارهای انجام دهیم؟ می شود صنعت مبل ۳۰۰۰ سال تجربه داشته باشد و نوآوری در آن نباشد؟ «فاطر السموات و الارض» خلیفه اش باشیم. کسی که هر روز یک نوآوری در سیستم اش دارد، ما دم از خلافت او بزنیم اما هیچ حرفی جدید برای گفتن نداشته باشیم که روز به روز به وارداتمان اضافه شود و ما از واردات به عنوان یک تهدید یاد کنیم؟ این نشان می دهد ما خلیفگی خدا را دنبال نمی‌کنیم. آیا دیگرانی که در خارج برای ما تولید می کنند و ما وارد می کنیم آنها خلیفگی را دنبال می کنند؟ بله، حتماً خلیفگی خدا را دنبال می کنند. خدا با کسی خویش و قومی ندارد. در طبیعت یکسری قوانین ثابتی وجود دارد که خدا برای همه خلق کرده است. فرقی بین مومن و کافر و بقیه نیست. همه مثل هم هستند. فقط صنعت مبل نیست که بگوییم تغییرات جدی نبوده است. خیلی از صنایع تا چندین سال قبل هیچ پیشرفت جدی نداشته است. هنوز کشاورزی به جایی که باید برسد نرسیده اما مقایسه کنید صنعت مخابرات از یک پیکی که اول پیاده بود و بعد اسب سوار و بعد با وسایل دیگر جابه جا می شد و پیغام را می داد وحالا رشد این صنعت را مقایسه کنید با الان که با هر نقطه عالم که نه، بلکه با کرات دیگر می توانیم ارتباط برقرار کنیم.

اگر قرار بود متخصصین صنعت حمل و نقل می آمدند بمی گفتند: "که با الاغ که دیگر نمی‌توان کاری کرد و ما مجبوریم همین را تحمل کنیم"؛ ما حالا شاهد فضا پیما بودیم؟ هواپیما که جای خود دارد. آنچه که انسان را می تواند از بقیه موجودات عالم جدا کند دقیقاً همین مطلب است و آن مسئله علم است. علم که خدای متعال استثناً برای بشر قرار داده، یعنی این است که می تواند تحول ایجاد کند. این است که می تواند حرکت ایجاد کند. این است که می تواند نوآوری داشته باشد. اگر این علم بود همه این حرفا به دنبالش است.

اما عزیزان من بنده در مورد مبل و مبلمان و دکوراتور هیچ اطلاع و تخصصی ندارم. اما بعضی چیزها را در این حد که در خانه ام روی یک صندلی یا مبل بنشینم، یا یک دکوراتور را صدا کنم بگویم بیاید دانشکده ما را ، خانه ما را، اتاق ما را یک سیستمی برایش طراحی کن و بده ،می دانم.من متاسفم که عرض کنم هر چقدر که ما به یک طراح دکوراتور داخلی گفتیم که:"آقا بیا اینجا را طراحی کند" دست آخر خودمان حرف آخر را زدیم. اما در مورد مبل چندی پیش رفتیم یک دست مبل خریدیم، آوردیم گذاشتیم در خانه، بعد از ۳ ماه زیر مبل شروع شده به خاک آمدن، دیدیم که موریانه توی این را خورده و وقتی یک بچه روی مبل نشسته، مبل فرو شکسته. من در این حدها از مبل می دانم بیشتر نمی دانم.آن وقت این سئوال در ذهنم بزرگ شد که بر صنعتی که ۳۰۰۰ سال سابقه در ایران دارد ،چه رفته است؟ اگر شما بروید به تخت جمشید، چون من استان فارس هم هستم، می بینید بعضی چیزها مال ما بوده به اسم دیگران ثبت شده. بروید ببینید کنار آن مبلهایی که در تخت جمشید هستید، نقوش دیوارهای تخت جمشید است، توالت فرنگی است. یعنی افراد برای استفاده از سرویس بهداشتی روی مبل می نشستند. همین توالت فرنگی که از ما گرفتند و ما به اسم توالت فرنگی می-شناسیم. این توالت هایی که ما در ایران داریم توالت های عربی هستند. خوب چرا این صنعت به جایی برسد که الان واردات برای ما تهدید باشد. بنظر من تنها علتش این است که ما سنت خدای متعال را نادیده گرفته ایم. این سنت چیست؟ استفاده از علم. اگر جایی قرار باشد حرکتی داشته و ماندگار باشد،لازمه اش این است که به علم تکیه کند. می خواهید بگویید علم ممکن است در ایران نباشد، بنده بعنوان یک محقق خدمتتان عرض می کنم که هست. اما می گویند اختراع زاییده احتیاج است. اگر شما احتیاج داشتید و آمدید به بنده فرمودید: "آقا، من به این موارد نیاز دارم؛ بیایید کاری بکنید." من یادم است سال ۶۲ یکی از فرماندهان محترم سپاه بنده را دعوت کرد و به من گفت که دارند دزفول را موشک باران می کنند، ما می خواهیم یک موشکی داشته باشیم که بتواند موشکهای عراق را در هوا بزند. این حرف در سال ۶۲ که ما هیچ چیزی نداشتیم خیلی بزرگ بود. من به ایشان عرض کردم اگر ما بتوانیم یک موشک طراحی کنیم که فعلاً از اتاق شما بلند شود و به اتاق بغلی بخورد باید خدا را شکر کنیم. چون ما هیچ سابقه ای در این زمینه نداریم. اما عزیزان من الان موشکی که ۳۰۰۰ کیلومتر برد دارد، متجاور از ۳۵۰۰۰ قطعه دارد. مقایسه کنید با صنعت مبل. ۳۵۰۰۰ قطعه را ما در ایران ساخته و راه اندازی کرده ایم، استفاده کردیم و با خطای بسیار معقول مورد آزمایش قرار دادیم. این یعنی خواسته شد، توانسته شد اجرا شد و برای استفاده به دست مردم داده شد. اونوقت دیگر اگر ناوگان آمریکا در خلیج فارس آمد ما مجبور نیستیم بدنمان بلرزد. اگر مبل و چیزهای دیگر از چین وارد شد فکر کنیم بازارمان تعطیل شد. همانطور که اشاره فرمودند ما مگر در زمینه علمی کم کار داریم در ایران. در همین صنعت و هر صنعتی. از حمایت دولت صحبت می شود، بعضی وقتها حمایت دولت اگر حساب شده نباشد سم مهلک است. ۳۰ سال است داریم از صنعت خودروی کشور حمایت می کنیم. چه کار می کردند؟ آخرش صنعت خودرو با قلدری از این امکانات استفاده کردند و عدم اجازه واردات، سود بازرگانی ۱۷۰% و ۹۰% ، آخرش بعد ۴۰ سال ما را از مونتاژ به مونتاژ رساندند. ۴۰ سال پیش مونتاژ داشتیم سال ۴۶، سال ۸۶ هم ال۹۰ و تندر را هم مونتاژ کردند. بله نباید بی رویه بگذارند همه تعرفه های تمام این وسایل تزیینی را صفر کنند که وارد شود. اما به شرطی که داخلی هم بجنبد. ببینید چقدر جای تاسف است که تازه ما بعد از مدتی دوره کاردانی یا پودمانی مبل سازی و دکوراسیون را داشته باشیم در جامع علمی کاربردی و دانشگاه آزاد. چرا در دانشکده های فنی خوب نه! در حد دانشگاه تهران، دانشگاه شریف، دانشگاه علم و صنعت، دانشگاه امیر کبیر! این سرمایه ملی ماست که باید ازش استفاده کنیم. بعضی ویژگی ها مال ایران است. چرا صنعت فرش ما رها شد؟! درست است اشاره کردن برند را بغل آن بگذاریم، ولی ببینید ما چه کار کردیم؟ صنعت فرش را دست روی دست گذاشتیم آنقدر که ما با نقش دنیا را خریدیم، چین و هند با حجم خریدند. یعنی فرش را متناسب با نقش و نگاری که داشت برجسته کردند. طبیعی است که خریدار که می خواهد این فرش گرانقیمت را که می خواهد به دیوار بزند، حتی زیر پایش نمی اندازد، حجم را بر نقش ترجیح می دهد. چرا؟ چون هر دو را دارد. نقش، یک نقش صاف، می تواند عکس هم بزند. خوب ما این را از دست دادیم. خودمان متوجه نیستیم. اگرچه هنوز هست در دنیا. چرا؟ چون علمی اش نکردیم. کدام مرکز تحقیقات فرش در ایران راه اندازی شد؟ کدام حمایت از کسانی که در زمینه فرش دستی، نه فرش ماشینی کار کردند شد؟ بنابراین ما دانه دانه آن صنایعی که داریم و می تواند در دنیا حرف اول را بزند داریم از دست می دهیم. شما این قلم زنهای اصفهان را ببینید، پیرمردهایشان دانه دانه دارند فوت می کنند و جوان هایشان هم دیگر دنبال این کار نمی روند. ببینید دور میدان امام اصفهان بجای آن خاتم کاران و قلم کارها دانه دانه مغازه های عطر و ادکلن و کلاه گیس و ... باز شده اند. این خطر است. این سرمایه است. ما نباید اینها را به آسانی از دست بدهیم. و آن وقت همین طور که اشاره شد بعضی وقتها سودجویی های کوتاه مدت هم ضرر می زند. ما از نظر علمی برای مبل و دکوراسیون و امثال آن خیلی حرف داریم. شما در مواد برای صنعت مبل که فقط به چوب و پارچه و اسفنج و ابر و بقیه است، چقدر روی این مواد کار شده است؟ من الان اسم نمی برم که تبلیغ باشد، شما ببینید یک فروشگاه کت و شلوار و لباس در ایران یک مدتی زحمت کشیده، روی لباس آب میوه بریزد، جوهر بریزد یا هر چیز دیگری، این مواد توی پارچه فرو نمی رود. جذبش نمی شود.وقتی به فکر می افتند که لباسی که می شود شست را اینگونه بسازند، خوب صادرات این صنعت چشمگیر می شود. این واجب تر است آن موادی که برایش استفاده می شود، لکه نگیرد، آب نگیرد، اسفنجش آب نگیرد و بو نگیرد یا مبل؟ یا موادی که برای دکور مناطق مرطوب ما استفاده می شود. شما بروید شمال بندرت می بینید یک آشپزخانه ای با سیستم درستی درست شده که ورم نکرده باشد! بنابراین من فکر می کنم که این صنعت نجات پیدا کند باید دست به دست هم بدهید و چند مرکز تحقیقات راه بیاندازید. عزیزان من تعداد کاردانی که وارد یک دانشکده ای بشوند و فارغ التحصیل شوند ... یک موقعی وزیر مخابرات پیش ما آمده بود و می گفت که ما متخصص فلان رشته مخابرات می خواهیم. گفتیم: چند نفر می خواهید؟ گفتند: ده هزار نفر. گفتم: ما نهایتاً سالی صد نفر می-توانیم به شما بدهیم. صد سال طول می کشد تا من بتوانم نیروی مورد نیاز شما را تربیت کنم که تا آن موقع تمام مخابرات تغییر کرده. شما که با این گستردگی که در صنعت مبل، از چابهار بگیرید تا به ماکو داریم، تا ۱۰ ، ۱۵ سال پیش که ما مبل می خواستیم بخریم، ما که تخصص نداریم این کار را می کردیم، می رفتیم یافت آباد یک گاراژی بود که الان شده بازار مبل، بازار مبلی که آبرومند است و ما حتی مهمانهای خارجیمان را هم آنجا می بریم. حالا شما ۱۰۰ تا نیرو هم به اینجا تزریق کنید، تغییری نمی کند . همانطور که اشاره شد باید یک جای متمرکزی باشد بنام مرکز تحقیقات مبل، دکوراسیون و بقیه رشته هایی که به شما مربوط می-شود و برایش سرمایه گذاری کنید. اگر می بینید خودرویی در انگلیس، آلمان یا ژاپن تولید می-شود و در سطح بسیار گسترده ای در جهان به فروش می رود برای این است که تعداد محققینی که روی آن خودرو کار می کنند بیشتر از آن مجموعه ای است که مونتاژ می کنند و تولید می-کنند. ما به این بها نمی دهیم. در تمام قسمتهایی که در مورد مبل هست ما زمینه تحقیق داریم. بنده الان بعنوان یک معلم خدمت شما عاجزانه عرض می کنم که آماده هستم هر نوع ارتباطی که بخواهید با دانشگاه، من در ارتباط دانشگاه و صنعت آدم موفقی هستم، چون آمده ام با سرمایه خودروساز یک دانشکده خودرو درست کرده ام، بدون کمک دولت، دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترای خودرو گذاشته ام. ۲۰۰، ۳۰۰ نفر کارشناسی ارشد را تربیت کرده-ام که همه آنها جذب شده اند. خدمت آقای سلطانی عرض می کردم فقط یکنفر نتوانسته جذب شود زیرا این یکنفر یک کلیه داشته. یعنی مشکل بهداشتی داشته. چون نمی توانستند او را استخدام کنند. التماس می کنند تا کسانی را که هنوز دکترا نگرفته اند به آنها بدهیم. من معتقدم که دانشگاه علم و صنعت که از قدیم با صنعت ارتباط داشته و ۸۰ سال سابقه دارد و اولین فارغ-التحصیل ما که ۱۳۱۲ فارغ التحصیل شده متاسفانه حدود یکی دوسال قبل فوت کرد. تمام صنعت کشور عمدتاً توسط علم و صنعت چرخانده شده. و توجه داشته باشید اکثر کارهای نظامی که در صنایع دفاع ما انجام می شود بیشترشان بچه های علم و صنعت هستند. ما که می-توانیم ۳۵۰۰۰ قطعه را طراحی و ردیف کنیم مطمئن باشید که از عهده کمک به طراحی مبل و کمک به اصلاح موادش و کمک به تغییر دکور و کمک به شکل و استفاده خارجی اش می-آییم. واردات نباید برای ما تهدید باشد، باید زمینه و فرصتی برای رقابت باشد. وقتی که در اروپا درس می خواندم، می خواستم یک کار نجاری داشته باشم، اسم نمی برم که تبلیغ باشد، می رفتید می دیدید اتفاقاً یک برند خیلی خوب است. برند اما نه خیلی لوکس که مثلاً رولزرویس خودرو می سازد فقط برای شیخ نشین های عرب و نه مثل چین. اگر قرار باشد ما از بازار آمریکا به بازار چین و هند برویم به یک کالایی با کیفیت مناسب و قیمت مناسب و سود منصفانه فکر کنیم. چرا در همین موردی که اشاره کردند موقعی که بازار شمال کشورمان باز شد و اینهمه مبل رفت، آنها یکدفعه دست ما را خواندند، این همه جنس را جمع کردن، خیلی از مبل فروش های ما حتی بخاطر آنهمه پولی که ازشان بردند و پس نیاوردند سکته کردند. طرف از اینجا رفت پولش را بگیرد شب کشتنش. کیفیت پایین و قیمت بالا خوب تا مدتی دوام می آورد. این شرکت اروپایی که در زمینه مبل و دکوراسیون کار می کرد، وقتی در فروشگاه-شان می رفتیم همه چیزهایی که برای دکوراسیون منزل لازم است از مبل گرفته تا چوب پرده و کمد و ... پیدا می شد. قیمت مناسب و استقامت بالا. بنابراین اگر قرار شد ما بازار را عوض کنیم که باید عوض کنیم، باید بحث مشتری را جدی بگیریم. من نمی توانم چیزی بسازم و بگویم این خیلی خوب است، کاری که خورو سازان کردند میگویند خودروی سمند خیلی خوب است ولی کسی نمی خرد مجبور هستید تاکسی کنید، در حالی که قرار بود اول این را خودرو ملی کنیم. باید باب مشتری کار کرد. The customer is king (مشتری شاه است) قرار نیست فقط باب دل خودمان بسازیم. باید بریم ببینیم سلیقه کشورهای دیگر چیست؟ بعد چون به بحث تبلیغاتی اشاره شد، در بحث خودرو که من خبر دارم ۳۰% هزینه های یک خودرو تبلیغات است. یعنی اگر یک خودرو موقع فروش می شود ۱۰ میلیون تومان، ۳ میلیون اش را تبلیغات می کنند. البته نه در ایران که انحصاری است بلکه در خارج از کشور. اما سود خودرو ساز در دنیا ۵ تا ۷ درصد است. سود خودرو ساز در ایران ۳۸ درصد است. خوب معلومه نه می شود خودرو صادر کرد نه بازار داخل را جواب می دهد. زیرا سود کلان دنبالش است. شما اگر دنبال سود منصفانه باشید تردید نکنید بازار دنیا را می گیرید. و من معتقدم با توجه به این بحثی که اشاره شد هر چقدر ما وارد این ماجراهای علمی تحقیقاتی بشویم دستمان جلو است. اشاره کردند ما خیلی باهوشیم، این فقط نظر دکتر نهاوندی نیست، سفیر فرانسه آمده بود با معاون وزیر ما زمانی که من معاون وزیر علوم بودم صحبت می کرد می گفت ببینید ما دنبال ایران هستیم بخاطر این نیست که نفت و گار داره، عربستان و کویت و قطر هم دارند، ما می خواهیم سفارتخانه مان در ایران فعال باشد و رابطه مان را با ایران حفظ کنیم که بتوانیم از این مغزها استفاده کنیم که بیایند آنجا درس بخوانند و برای ما کار کنند. ما بتوانیم علم و صنعتمان را آنجا با مغز شما راه اندازی کنیم. اما داخل کشور از این مغز استفاده نمی شود. یک مثال می زنم: سالی که من در انگلیس تحصیل می کردم و فوق لیسانس و دکترا می گرفتم ما شمردیم که از کل ۶۵ نفر دانشجویی که دوره دکترا را آنجا طی می کردند ۵۵ نفر خارجی بودند، از این ۵۵ نفر ۳۵ نفر ایرانی بودند. بورسیه کرده بودند و پول می دادند. خوب از این استفاده کنیم، صنعت خودمان را راه اندازی کنیم و کاری کنیم که بتوانیم به دنیا نشان دهیم که ما کننده ایم و ایرانی هستیم و این توانایی را داریم که بتوانی این اطلاعاتمان را به دنیا پخش کنیم. اما عزیزان علت همین شکست اقتصادی و وضعیتی که در دنیا وجود دارد مدگرایی است. می دانید که اولین جایی که خودش را نشان می دهد در خودرو است. چرا کارخانه GMدر آمریکا ورشکست شد؟ چرا کارخانه های دیگر دانه دانه دارند ورشکست می شوند؟ بخاطر اینکه اینها آمدند بجای اینکه آن تولید لازم و متوسط و خوب و کیفیت مناسب اما عموم پسند را راه بیاندازند، مد گرایی کردند. امروز ۶ ایربگ(کیسه هوا) گذاشتند، فردا ۸، پس فردا چراغ جلو را گذاشتند که اعلان خطر کند و ... هزینه ها مدام بالا رفت تا اینکه یکدفعه مشتری نپسندید. چون دید دیگر تغییر جدی نیست. در ایران خودمان را نگاه کنید، شرکت ایران خودرو آمد گفت پیکان خوب نیست بگذاریم کنار، ما میخواهیم سمند بیاوریم یا خودروی دیگر. نتوانست جایگزینش کند و الان به مشکل مالی خورده و سرمایه هایش را جای دیگر سرمایه گذاری کرده تا بتواند خودش را نجات دهد. اما سایپا چه کرد؟ سایپا گفت: من همین پراید عموم پسند را راهش می اندازم، الان ۳۶۰ هزار تا تولید می کند و سودش هفت هزار میلیارد در سه ماه است. الان ۳۸% سود روی پراید است. عرایضم را تمام می کنم و بجای اینکه شما از ما بخواهید به شما کمک کنیم ما دست دانشگاهیان را به طرف شما دراز می کنیم و عرض می کنیم که دانشگاه ها بویژه دانشگاه علم و صنعت با سابقه خیلی خوب در صنعت آمادگی دارد که این معضل مهم را در صنعت مبل و دکوراسیون برطرف کند؛ اما این را هم توجه داشته باشید که دیگر بودجه تخصیصی ایثار مربوط به زمان جنگ بود. و دیگر دانشگاه نمی تواند از این بودجه کاری انجام دهد. سعی کنید مثل همه تولیدکننده ها درصدی از درآمدتان را برای ایجاد چند مرکز تحقیق و توسعه بگذارید تا انشاالله ایران جهانی بشود. والسلام.