این تئاتر برای همه نیست!

غزال صادقی

جشنواره بیست‌و‌ششم تئاتر ایران نیز بعد از پشت‌ سر گذاشتن حاشیه‌ها و مشکلات فراوان از انتخاب گروه‌های مختلف تئاتری گرفته تا قهر و آشتی بعضی کارگردانان با دبیر جشنواره کار خود را آغاز کرد، اما در این میان نام بعضی از کارگردانان پیشکسوت و به نام تئاتر ایران در میان لیست انتخاب‌شدگان نبود. کسانی که شاید با توجه به تجربه و تفکر خاصشان می‌توانستند ارزش‌های فنی و فرهنگی جشنواره‌ها را ارتقا دهند. از جمله این کارگردانان دکتر قطب‌الدین صادقی است، این کارگردان سرشناس مدت دو سال است که از فعالیت‌های صحنه‌ای کنار گذاشته شده، به طوری که در طول این مدت هفت نمایشنامه‌اش به بهانه‌های مختلف رد یا توقیف شده‌اند. «عکس یادگاری» او اولین کار رد شده وی در این دو سال بود و این در حالی بود که این نمایشنامه در جشنواره سال ۸۳، سه اجرا داشت.

با قطب‌الدین صادقی درباره عدم حضورش در جشنواره به گفت‌و‌گو نشستیم که می‌خوانید:

آقای دکتر ظاهرا در این جشنواره هم کاری برای اجرا ندارید!

چون در عرض دو سال ۷ کار من توقیف شد، آن هم در مراحل مختلف کارگردانی، به طوری که حتی برای بعضی‌ از آنها پوستر هم تهیه شده بود اما بعضی از آنها در عرض یک شب توقیف می‌شد، مانند نمایش «مده‌آ» که آماده اجرای عمومی بود و قرار بود همزمان با افتتاح مجدد سالن خانه کوچک نمایش به روی صحنه برود، اما در زمان تمرین به بهانه نبود نیروی حراست، شب توقیف و به همین دلیل هم اجرای آن از تالار مولوی حذف شد. حتی «قصه شاه‌سلیم بازی» نیز که به جشنواره آیینی-سنتی امسال ارائه شده بود بدون هیچ توضیحی با متن مخالفت شد. «عکس یادگاری» مده‌آ، نبرد یادگار زریران، قصه شاه سلیم بازی،‌ کافکا با من سخن بگو و سرود صدهزار افلیای عاشق کارهایی بودند که هر کدام در یک مرحله متوقف شدند. اما در هر حال فقط می‌دانم که کارهایم مقبول نشدند، اما علت آن را نمی‌دانیم. علت کار را می‌توانید از آقایان بپرسید؟!

چه نظری در ارتباط با این دور از جشنواره دارید؟

فقط سکوت می‌کنم و هیچ نظری ندارم، فقط می‌گویم محصولات فکری و کاری من بدون هیچ توضیحی رد شده‌اند.

در این دوره از جشنواره بخش بین‌الملل و نمایش داخلی در یکجا مورد قضاوت قرار می‌‌گیرند، به نظر شما مورد قضاوت قرار گرفتن تولیدات داخلی و خارجی تاثیری برکیفیت تئاتر ایران دارد؟

این حرکت به خودی خود حرکت ایده‌آلی است، ولی این حرکت باید در شرایطی انجام بگیرد.

در کارهای ایرانی هم به اندازه کارهای خارجی خلاقیت دیده می‌شود و چگونه می‌توان بدون داشتن آزادی، امکانات فنی و تمرکز و فراغ‌بالی که باید بازیگران داشته باشند و به خاطر شرایط اقتصادی حاکم بر تئاتر ایران آن را ندارند، به چنین شرایط خلاقیتی رسید. به عنوان مثال آیا می‌توان یک هنرپیشه تئاتر را در ایران که برای امرار معاش خود مجبور است علاوه بر تئاتر در رادیو و تلویزیون هم کار کند، با یک هنرپیشه خارجی که تمام تمرکز خود را ممکن است فقط در یکسال بر روی یک تئاتر بگذارد، مقایسه کرد؟

شعار جشنواره امسال «تئاتر برای همه» است فکر می‌کنید بتوانیم به این هدف دست پیدا کنیم؟

این شعار زیبایی است که در چند سال گذشته آن را شنیده‌ایم، اما چگونه تئاتر برای همه است و ما فقط در طول سال دو سالن و ۴گروه اجرا داریم؟!

از طرف دیگر باید بپرسید کدام مردم، آنها کجا هستند؟ در تمام طول سال تئاتر فقط برای گروه خاصی است که شامل بازیگران، هنرمندان و دانشجویان می‌شود. اما فقط در طول دوران جشنواره تعداد بالایی تئاتر با حجم فراوان را به بدنه تئاتر تزریق می‌کنیم و تئاتر کشور را که در این مدت گرسنه مانده، برای مدت کوتاهی با انواع و اقسام جشنواره‌ها فربه می‌کنیم و در نهایت بعد از پایان جشنواره حتی خیلی از کارهای ارائه شده اجازه کار مجدد نمی‌گیرند، این مکانیزم اجرایی است و خوب است اما ما باید در طول سال به تامین خوراک فرهنگی برای مردم بپردازیم و باید این کارها در طول سال تقسیم و به روی صحنه بروند تا مردم نیز بتوانند از این سیستم استفاده ببرند.

برپایی این جشنواره تا چه حد به ارتقای سطح تئاتر در ایران کمک می‌کند؟

بدنه مرده است، ما ۱۲۰نمایش در چهار فستیوال سال داشتیم، اما بعدا فقط چهار بار بیشتر بر روی صحنه نرفت، این عدم تناسب است، خلق یک جریان پیوسته تئاتر برای همه مردم است نه اینکه ما چهار جشنواره فرمایشی داشته باشیم. باید پشت تمام این کارها تفکر باشد تا بتوان به دستاوردهای فکری و پژوهشی در این زمینه رسید و در نهایت نیز این دستاوردها به مرور به بدنه تئاتر اصلی تزریق شود.

به عقیده من جشنواره‌ها باید توانایی‌های فرهنگی و هنری یک جامعه را در مسیر رسیدن به بلوغ فرهنگی تقویت کنند. جشنواره تئاتر به عنوان مهم‌ترین رویداد تئاتری ظرف دوره‌های گذشته از نظر اجتماعی و هنری پیشرفت‌هایی داشته، اما تا نقطه مطلوب فاصله بسیار زیاداست و برای رسیدن به نقطه مطلوب باید چارچوب‌ها را تعریف کرد و دانست که این جشنواره با چه هدفی و به دنبال چه تئاتری است، در هر حال هر جشنواره باید به دنبال اهداف و ویژگی‌های خاص خود باشد که متاسفانه جشنواره فجر از این ویژگی‌ها محروم است.