به نام سینما به کام تلویزیون

مرجان ربانی

هتل لاله به عنوان یکی از مساعدترین هتل‌ها برای اهالی سینما، میزبان شرکت‌کنندگان خارجی یازدهمین بازار بین‌المللی فیلم و برنامه‌های تلویزیونی IFM ایران از ۱۲ تا ۱۷ بهمن ماه جاری بود و ۶۰ کمپانی خارجی فیلم و نمایندگان جشنواره‌های بین‌المللی با کمی پیاده روی به کانون پرورش فکری حجاب برای حضور در بازار فیلم و استفاده از سالن سینمای این مجموعه می‌آمدند، این در حالی است که بازار فیلم ایران که برای یازدهمین بار همزمان با جشنواره بین‌المللی فیلم فجر برپا شد، با رشد ۲۵‌درصدی از لحاظ میزان شرکت‌کننده و غرفه دار مواجه بود که در چنین وضعیتی لازم است مسوولان از همین حالا به فکر مکانی بزرگ‌تر با امکانات رفاهی و تجهیزات نمایشگاهی و سینمایی باشند تا فضای رشد این بازار در سال‌های آتی نیز فراهم باشد. بازار فیلم امسال سینمای کره، لبنان، کویت، هند، سوریه، قطر، ژاپن، تایلند، چین و فرانسه، لهستان و آمریکا و... را به همراه فیلم‌های ایرانی به عرضه گذاشته بود که تعداد فیلم‌های مطرح آن انگشت شمار بود. MR.BROOKS ساخته BRUCEA EVANS و فیلم SICKO ساخته MICHAEL MOORE و EASTERN PROMISES ساخته DAVID CRONENBERG از جمله فیلم‌های نامی در این بازار به شمار می‌آمدند اما بیش از هرچیز مجموعه‌های تلویزیونی و فیلم‌های کره‌ای و چینی در این بازار به چشم می‌خورد که شاید علت اصلی آن کاهش رونق سینما در ایران و سرمایه‌گذاری در بخش تلویزیون باشد.

حضور شرکت‌های لبنانی و تعداد غرفه‌های آنان نیز بیشتر از سایر کشور‌ها بود اما نقطه قوت، جواز کمپانی‌های لبنانی برای عرضه فیلم‌های آمریکایی و اروپایی در بازار خاورمیانه است که امکان خرید فیلم‌ها و سریال‌ها را به شرکت‌های ایرانی می‌دهد.

سینمایی‌ها را فقط فارابی می‌خرد

وحید اسفندیاری، مدیر اجرایی بازار فیلم در خصوص نحوه خرید و فروش فیلم‌ها در این بازار می‌گوید: حق امتیاز پخش فیلم‌ها به سه صورت سینمایی، تلویزیونی و ویدئویی خریداری می‌شود که فارابی تنها کمپانی مجاز ایرانی خرید رایت سینمایی است و فیلم‌های تلویزیونی توسط صداوسیما و ویدئویی‌ها توسط رسانه‌های توزیع‌کننده خریداری می‌شوند.وی می‌افزاید: برخی از شرکت‌های ایرانی تمامی حقوق یک فیلم را خریداری می‌کنند و آنچه را که اجازه پخش ندارند را به سایر شرکت‌های مجاز می‌فروشند.وی در پاسخ به این سوال که علت استقبال از سریال‌های کشورهای آسیایی در این بازار چیست، گفت: به علت محدودیت در اکران فیلم‌های خارجی و تعداد کم مخاطب خاص این فیلم‌ها، اکثریت قادر به پوشش هزینه‌های خرید فیلم نیستند و از فیلم‌های تلویزیونی و ویدئویی که درآمدزایی فراوانی در ایران دارند، استقبال می‌کنند.

وی در ادامه می‌گوید: شرکت‌های خارجی نیز با شناختی که از بازار ایران دارند، محصولات خود را به بازار می‌آورند و با توجه به خریدهای ۲-۳میلیون دلاری برنامه‌های تلویزیونی توسط صدا و سیما، اکثریت شرکت‌ها سعی به عرضه فیلم‌های ویدئویی در این بازار دارند.وی در خصوص عوامل تاثیرگذار در رونق و گسترش بازار فیلم ایران معتقد است: دعوت از شرکت‌های خارجی معتبر به صورت مهمان و تسهیل در ارائه ویزا و امکانات توریستی مانند هتل می‌تواند رونق بیشتری به این فضا دهد و این درحالی است که حمایت‌های دولت و اختصاص بودجه به این بخش بسیار تاثیرگذار است و می‌تواند بازار فیلم ایران را به بزرگ‌ترین بازار خاورمیانه تبدیل کند.

جای خالی فیلم‌های مطرح جهان

ایتالو اسپینلی دبیر «جشنواره رم» نیز در خصوص تجربه خود از چهارمین حضور در بازار فیلم ایران می‌گوید: من بنابر علاقه خود به بازدید از این بازار آمده‌ام و دیدن فیلم‌های ایرانی در جشنواره و این بازار برایم در اولویت قرار دارد و به سایر فیلم‌ها و شرکت‌های خارجی توجه ندارم.

وی می‌گوید: فیلم‌هایی که از سایر کشور‌ها در این بازار عرضه می‌شود عمدتا فیلم‌های لبنانی است و کسانی در بخش بین‌الملل حاضرند که سینمایشان در کشور خودشان هم مطرح نیست.

وی معتقد است اگر به دنبال فیلم‌های مطرح جهان باشیم جای آن در اینجا نیست که البته این مشکل بازار نیست و مشکل اصلی در ارتباطات است.

هزینه‌های گران تیزر عامل ورشکستگی فیلم‌ها

محمد زرین دست کارگردان سینما نیز در بازدید خود از این بازار فیلم می‌گوید: در بازارهای خارجی مانند کن بین ۱ تا ۲میلیارد دلار خرید و فروش فیلم صورت می‌گیرد که مسلما بازار ایران از این جایگاه بسیار دور است.

وی می‌گوید: فیلم‌های ایرانی در بازارهای خارجی تا حدودی خریدار دارد که البته داستان‌های فیلم‌های ایرانی که تا چند سال پیش در این بازارها تازگی داشت به علت تکرار سوژه تازگی خود را از دست داده‌اند و طبع خرید فیلم ایرانی در خارج از کشور از میان رفته است.

به گفته وی تحریم‌های علیه ایران نیز محدودیت‌هایی را برای فیلمسازان ایرانی در بازارهای خارجی به وجود آورده و در داخل ایران نیز ۹۰درصد فیلم‌ها با ضرر ساخته و پخش می‌شوند که البته بسیاری از فیلم‌ها حتی به پخش هم نمی‌رسند.زرین دست اوضاع بازار فیلمسازی در ایران را نابسامان ارزیابی می‌کند و می‌گوید: شکست فیلم‌ها به علت عدم اطلاع‌رسانی و هزینه‌های گران تیزرهای تبلیغاتی در مقابل درآمد کم سینما است.وی به سوءاستفاده‌های دلالان سینمایی اشاره می‌کند و می‌افزاید: برخی با استفاده از وام‌های سینمایی به سراغ فیلمسازان می‌آیند و پس از کسب درآمد خود از فیلمسازی، پروژه را رها کرده و فیلم را به مرحله پخش نمی‌رسانند.

وی در خصوص بازار فیلم جشنواره امسال می‌گوید: برپایی این بازار در ایران کاری سخت و پرتلاش است، اما با توجه به تمامی محدودیت‌ها این بازار با رشد همراه بوده و شرکت‌های خارجی توانسته‌اند فیلم‌های خود را در این بازار به فروش برسانند.

تبادل نظر بین فیلمسازان ایرانی و خارجی از دیگر مزایای این بازار است که محمد زرین دست به آن اشاره می‌کند.

افزایش غرفه‌داران، کاهش بازدیدکنندگان

شرکت امید فیلم نیز در این بازار با ارائه فیلم‌هایی با محوریت زنان مانند یک شب نیکی کریمی و زندان زنان منیژه حکمت و دیوار محمدعلی طالبی حضور یافته بود که به گفته مهیار تسلیمی این فیلم‌ها دارای مخاطب خارجی فراوانی هستند. وی در خصوص میزان استقبال از این بازارچه می‌گوید: شرکت امید فیلم هر ساله در این بخش از جشنواره حضور پیدا می‌کند و این در حالی است که از لحاظ تعداد غرفه داران این بازار رشد یافته اما امسال نسبت به سال گذشته از استقبال کمتری از لحاظ بازدید کننده مواجه بوده است.به گفته وی اکثر شرکت‌های عربی به خصوص کویت از فیلم‌های ایرانی با مضمون‌های خانوادگی و مذهبی در بازار ایران استقبال بیشتری کرده‌اند و این گونه فیلم‌ها در این بازار توانسته‌اند خریدار بیشتری جذب کنند. وی معتقد است: شرکت‌های معتبر فیلمسازی و فیلم‌های موضوعی خاص کمتر در این بازار حضور دارند و متاسفانه محور فیلم‌ها روی فیلم‌های ضعیف کره‌ای و هندی است که استقبال از مجموعه یانگوم نشانگر این مساله است. گفتنی است بازار فیلم ایران مورد بازدید بسیاری از دبیران و نمایندگان جشنواره‌های مونترال، لوکارنو، جشنواره توکیو و نماینده منتقدین کن قرار گرفت و ۱۷ بهمن ۸۶ طی مراسمی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان حجاب خاتمه یافت.