«امیرکبیر» به بازار تهران تونل زد

گروه شهری- امروزه در تمام شهرهای دنیا این صنعت حمل‌ونقل است که میزان معابر شهری موردنیاز و همچنین نوع ارتباط و اتصال آنها به یکدیگر را تعیین می‌کند. در واقع تعداد وسایل نقلیه موجود و نیز مکان جغرافیایی مراکز جذاب سفر است که به مهندسان شهرسازی نشان می‌دهد چه میزان خیابان، بزرگراه، آزادراه، تونل و پل باید احداث شود تا عبور و مرور به بهترین شکل ممکن انجام شود. مساله بعد تشخیص معبر مناسب در هر منطقه و محدوده بوده و اینکه شریان‌های شهری چگونه باید به یکدیگر متصل شوند. از طرفی با توجه به اینکه مساحت شهرها ثابت است و تعداد وسایل نقلیه تولیدی روز به‌ روز در حال افزایش، باید سفرهای درون‌شهری را به

گونه‌ای مدیریت کرد که از فضاهای زیرزمینی و روزمینی بالاترین بهره را برد.

شهر تهران هم از این قاعده مستثنی نیست و در مقام مقایسه با کلان‌شهرهای پرجمعیت جهان از نظر راه‌های سواره‌رو در وضعیت چندان مطلوبی قرار ندارد. به همین‌دلیل است که طی چند سال اخیر برنامه ریزی‌های تازه‌ای برای افزایش تقاطع‌های غیرهمسطح و نیز تونل‌های زیرزمینی شده است تا امکان انتخاب متنوع‌تری برای رانندگان وسایل‌نقلیه فراهم شود. در این میان معابر شهر تهران از نظر ارتباط صحیح با یکدیگر و رعایت استانداردهای لازم دارای نواقص زیادی است. یکی از دلایل وقوع بی‌نظمی در جریان حرکت وسایل نقلیه، نبود شبکه بزرگراهی است؛ چرا که شبکه بزرگراهی موجود توانایی سرویس‌دهی کامل به تمام نواحی و مناطق به‌ خصوص محدوده مرکزی شهر را ندارد.

به همین دلیل از پروژه‌های مهم پیش‌بینی شده در طرح جامع شهرسازی مصوب سال ۱۳۸۵، اجرای کمربند درون‌شهری است که با اهدافی نظیر تسهیل حمل‌ونقل و ترافیک در مناطق مسکونی و همچنین جذب و انتقال ترافیک از معابر محلی به معابر شریانی درجه یک یا مراکز تجاری است.

این امر منجر به روان‌شدن جریان حرکت عبوری خودروها در محله‌ها و عدم تداخل با ترافیک درون‌شهری می‌شود.

ارتباط بین بازار و بزرگراه امام‌علی

بزرگراه امام‌علی(ع) یکی از شریان‌های اصلی و درجه یک شهر تهران محسوب می‌شود که حجم زیادی از ترافیک مناطق شمال، شمال‌شرقی و مرکز تهران را به خود جذب می‌کند تا دسترسی شهروندان از نقاط مختلف‌شهر به منطقه بازار تسهیل شود. بنابراین ایجاد ارتباط بین محدوده بازار تهران و بزرگراه امام‌علی(ع) می‌تواند بسیاری از مشکلات و نواقص موجود در معابر مناطق۱۲ و ۱۳ را برطرف کند.

این در حالی است که معابر موجود فعلی به دلیل دارا بودن تقاطع‌های متعدد محلی، پایین بودن ظرفیت سرویس‌دهی و کندی حرکت خودروها در آنها نمی‌توانند ارتباط مناسبی بین بازار و بزرگراه امام‌علی(ع) تلقی شوند. بنابراین نیاز به ایجاد یک معبر با ظرفیت مناسب، حدفاصل سه‌راه ‌امین‌‌حضور و بزرگراه امام‌علی(ع) کاملا احساس می‌شود.

چرا که منطقه بازار یکی از هسته‌های اولیه شکل‌گیری شهر تهران است و روزانه جمعیت زیادی به سمت آن سرازیر می‌شود و سفرهای درون‌شهری و حتی برون‌شهری زیادی به محدوده بازار وارد می‌شود؛ بنابراین کمبود راه‌های ارتباطی با بزرگراه‌های اصلی به وضوح در این محور دیده می‌شود.

فقر شدید این مناطق به ‌لحاظ ارتباط با بزرگراه‌های اصلی پایتخت، مشکلات ترافیکی قابل‌توجهی مانند طول قابل‌توجه زمان سفر در شبکه معابر مرتبط و نیز تمرکز فشار بر معابر شریانی درجه ۲ منطقه همچون خیابان‌های ری، پیروزی و محلاتـی را موجب شده ‌است.

پروژه ساخت تونل امیرکبیر یکی از پروژه‌های مهم شهر تهران است که عملیات اجرایی آن از ابتدای سال ۸۹ آغاز شده است تا سه راه امین حضور را به بزرگراه امام علی (ع) متصل کند؛ این پروژه که راه خود را از زیر پرترددترین معابر شرقی تهران باز می‌کند، می‌تواند تاثیر بسزایی بر کیفیت زندگی در شرق تهران و محدوده بازار بگذارد.

کارشناسان معتقدند که اهمیت کارکردهای ترافیکی تونل امیر کبیر در بافت‌های پرتراکم مناطق ۱۲ و ۱۴ کمتر از تونل بزرگ نیایش نیست و می‌تواند حجم ترافیک را از محدوده بازار به زیر زمین منتقل کند.

چرا طرح اولیه اجرا نشد؟

طرح اولیه تونل امیرکبیر به گذر از زیر خیابان ۱۷شهریور و رساندن آن به میدان شکوفه در قسمت شرق محدود می‌شد تا خیابان ۱۷شهریور از بن‌بست کنونی خارج شود.

با شروع کار مشخص شد اجرای این طرح نه تنها از معضل ترافیک محدوده کم نمی‌کند بلکه باعث پیچیده‌تر شدن عبور و مرور می‌شود. کندی حرکت و ازدحام خودرو در این منطقه رابطه مستقیمی با افزایش آلودگی‌ها داشت و از طرفی وجود کانال آب در زیر خیابان ۱۷شهریور یک معضل جدی بر سر اجرای طرح بود و امکان تغییر مسیر آن به‌راحتی وجود نداشت.

از طرفی دیگر اجرای طرح معبر همسطح، زمان و هزینه زیادی را جهت تملک و ‌آزادسازی پوسته نیاز داشت. سازه تاسیسات شهری موجود در امتداد خیابان ۱۷شهریور، پیچیدگی و فشردگی بافت مسکونی منطقه که ایجاب می‌کرد این خیابان در طول اجرای پروژه بسته شود، ترافیک و مشکلات موجود بر سر راه اجرایی کردن عملیات، باعث می‌شد کل پروژه زیر سوال برود.

در پی مشکلات ناشی از این طرح به معاونت فنی و عمرانی شهرداری پیشنهاد شد با توجه به در حال احداث بودن بزرگراه امام علی (ع)، مسیر تونل امیرکبیر به سمت این بزرگراه ادامه پیدا کند تا با اتصال به آن، از ظرفیت معبر بزرگراه برای دسترسی به مرکز شهر و تخلیه بار ترافیکی در منطقه بهترین استفاده شود.

اما آنچه اجرای این پروژه را از سایر پروژه‌های تونلی شهر ‌تهران متمایز‌می‌سازد، اجرای عملیات همزمان حفر تونل و اجرای زیرگذر است که در ‌‌نهایت سبب اتصال جبهه‌های کاری زیرسطحی و سازه‌ای به‌یکدیگر می‌شود.

ویژگی‌های تونل

تونل و زیرگذر امیرکبیر در مرز مناطق ۱۲ و ۱۴ شهرداری قرار گرفته است، به گونه ای طراحی شده است تا نقش مهمی در کاهش ترافیک پررفت ‌و آمد‌ترین منطقه تهران ایفا کند. تامین دسترسی‌های خروجی از مناطق تجاری بازار در هنگام حجم ترافیک و خروجی‌های اضطراری از ویژگی‌های این تونل است و با ساخت آن هیچ بار اضافی ترافیکی به این منطقه تحمیل نمی‌شود.

این پروژه از سه‌راه امین‌حضور آغاز شده و با طول ۷۴ متر از زیر خیابان ۱۷ شهریور عبور می‌کند. در حدفاصل خیابان ۱۷ شهریور و خیابان شکوفه نیز زیرگذری به‌طول ۲۳۰متر اجرا خواهد شد و با توجه به طراحی‌های انجام شده، در قسمت فوقانی این محدوده یک پارکینگ طبقاتی احداث می‌شود. تونل‌ها نیز با طول حدود ۲۵۰متر از زیر خیابان شکوفه تا میدان کلانتری اجرا شده و در ادامه آن از میدان کلانتری تا بزرگراه امام‌علی (ع) تونلی به ‌طول ۷۹۸ متر در امتداد خیابان دورودیان و تونلی به‌طول ۸۴۵ متر در ادامه خیابان کرمان، در دو مسیر رفت و برگشت ایجاد خواهد شد.

روز شمار تونل

پیشرفت عملیات ‌اجرایی در این طرح‌ عظیم شهری به بیش از ۷۰ درصد رسیده است و به گفته مسوولان شهری تا پایان سال تکمیل خواهد شد، اما به دلیل ارتباط آن با بزرگراه امام علی(ع) بهره‌برداری از آن همزمان با بهره‌برداری از بزرگراه امام علی (ع) در ابتدای سال آینده خواهد بود.