بهینه سازی تکنولوژی ؛ارتقاء بهروری در صنعت فولاد

با وجود تعاریف متفاوت از بهره‌وری، به منظور اجرایی کردن آن باید تعریفی هماهنگ و سازگار با شرایط و نیازهای معین سازمان به کار برد و ازطریق مشارکت کلیه کارکنان قدم‌های موثری در این راه برداشت.

استمرار یک سیستم بهره‌وری، مستلزم اقداماتی نظیر تسهیم منافع، اصلاح ساختار سازمانی، توسعه منابع انسانی و...است.با مهندس عبد المجید شریفی در خصوص بهره‌وری در شرکت فولاد خوزستان به گفت و گو نشستیم که مشروح آن در پی می‌آید.

به نظر جنابعالی موضوع بهره وری چه تأثیری در رشد صنعتی کشور دارد؟
بهره وری موضوعی مشترک در اقتصاد و مدیریت می‌باشد که ضمن روشن بودن اهمیت آن بر همگان، نیاز به تاکید مکرر دارد.

محدودیت منابع و رقابتی شدن فضای کسب و کار و از همه مهم تر فضای تعاملی، مقایسه و الگوبرداری بنگاه‌های اقتصادی از رقبا و بازیگران پیشرو در عرصه‌های اقتصادی باعث افزایش روزافزون توجه به بهره وری و مفاهیم بنیادی آن شده است. آنچه مدیران و مسئولین یک بنگاه اقتصادی را نسبت به موضوع بهره وری و یا به عبارتی کارایی و اثربخشی فعالیت‌های انجام شده حساس می‌نماید، نه تنها سودآوری و رشد پایدار بلکه مقایسه شاخص‌های عملکردی و بهره وری بنگاه درمقایسه با فعالان حوزه‌های مشابه در داخل و خارج از کشوراست.
بی گمان عامل اصلی و حلقه مفقوده عدم تحقق کامل رشد اقتصادی کشور متناسب با اهداف تعیین شده در قانون برنامه پنجم توسعه، پایین بودن میانگین شاخص‌های بهره وری و با لابودن نرخ مصارف در اغلب حوزه‌ها است. چنانچه به رهنمودهای مهم مقام معظم رهبری که طی چندین سال گذشته تحت عنوان شعار سال مطرح فرموده اند و خصوصا آخرین فرمایشات ایشان در حوزه «اقتصاد مقاومتی» خطاب به همه دست‌اندرکاران صنعت واقتصادکشور توجه نماییم، می‌بینیم که ایشان هوشمندانه مبنای اصلی رشد اقتصادی را در رشد بهره وری می‌بینند و بطور استادانه ای به همه ما تأکید می‌کنند که در فضای رقابتی امروز در صورتی برنده خواهیم بود و دستاوردهای انقلاب حفظ خواهدشد که دانش، بینش و رفتار بهره وری را در خود ایجاد نماییم.

البته باید در نظر داشت که رشد بهره وری موضوعی دستوری نیست که بتوان با بخشنامه آن را افزایش داد بلکه این امر به گسترش فرهنگ و اعتقاد به بهره وری در میان تمامی اقشار و بدنه جامعه بستگی دارد و این دقیقا همان خطاب کلی مقام معظم رهبری است که سرلوحه کار همه باید باشد.
جایگاه بهره وری را در صنایع معدنی کشور در حال حاضر چگونه ارزیابی می‌کنید؟
معادن از موهبتهای طبیعی و خدادادی کشور عزیزمان ایران هستند، با توجه به محدودیت این منابع و تقاضای روزافزون به محصولات تولیدی از صنایع معدنی خصوصا فولاد، جهت انجام برنامه‌های توسعه ای در داخل کشور و همچنین روند فزاینده تقاضای این محصولات در کشورهای در حال توسعه منطقه و رقابت روزافزون در اقتصاد جهانی، توجه بیش از پیش به بهره وری نه یک انتخاب، بلکه یک الزام خواهد بود.
باید توجه داشت برای بهره گیری مناسب و بجا از معادن لازم است که با تدوین برنامه‌های دقیق و اجرای درست و بموقع آنها، توسعه ای متوازن و پایدار ایجاد شود.
دراین بین، وجود نگرش استراتژیک و جامع به کل زنجیره صنعت در برنامه‌های توسعه، از ضروری ترین موضوعات ارتقاء بهره وری و تحقق اهداف برنامه می‌باشد. انجام مطالعات دقیق و توجه به زیرساختهای لازم جهت توسعه، از قبیل دسترسی مناسب به منابع انرژی و آب، حمل و نقل، بازارهای هدف و بطور کلی آنچه منجر به خلق ارزش افزوده اقتصادی در طول زنجیره ارزش می‌شود و البته توجه ویژه به بازار مصرف و در نهایت شناسایی مناسب ترین الگوهای توسعه در صنایع مرتبط، همگی از الزامات رسیدن به جایگاه اقتصادی مناسب است.
بر اساس آمار موجود،ایران از کشورهای بسیار غنی و صاحب ذخایر معدنی گوناگون و خصوصا دارای ذخائر سنگ آهن قابل توجه است و در این خصوص رتبه نهم جهان را داراست. لذا آنچه باعث استفاده بهینه از معادن و ذخایر آنها می‌شود، قطعا وجود برنامه مشخص در حوزه اکتشاف و شناسایی پهنه‌های حاوی ذخایر با عیار مناسب جهت استخراج و فرآوری لازم خواهد بود.
تناسب بین برنامه‌های توسعه در صنایع پایین دست، همراه با توسعه اکتشاف در حوزه معادن و افزایش ظرفیت‌های ایجادشده در طول زنجیره صنعت نقش اساسی در تحقق بهره وری ایفا می‌کند. با نگاه به چشم انداز صنعت فولاد و اهداف تعیین شده در سند چشم انداز ۱۴۰۴ کشور، درمی یابیم تحقق سهم قابل توجه تولید صادرات محور، همچنین سیاست‌هایی از قبیل خودداری از خام فروشی منابع، می‌تواند به کمک افزایش ظرفیت معادن متناسب با توسعه واحدهای فولاد‌سازی و خصوصا توسعه واحدهای مستقر در مناطق نزدیک به بنادر و دریاها همزمان با تامین نیازهای داخلی ممکن شود و زمینه تولیدات صادراتی با مزیت رقابتی را باعث شود.

عوامل موثر در ایجاد بهره وری در صنایع فولاد را شرح دهید.
یکی از عوامل کلیدی در ارتقاء بهره وری خصوصا در صنعت فولاد، بهینه سازی تکنولوژی مورد استفاده است. انرژی و آب دو مقوله استراتژیک در صنعت فولاد هستند که وابستگی زیادی به تکنولوژی دارند. یکپارچه سازی فرایند خصوصا از مرحله آهن سازی تا فولادسازی و در انتها نورد و تولید محصولات تخت و طویل و جلوگیری از اتلاف حرارتی و انجام مراحل فوق بطور پیوسته، اساسی ترین راه حل کاهش مصرف انرژی در این صنعت انرژی بر است. استفاده از تجهیزات و ماشین‌آلات مدرن و بکارگیری تکنولوژی‌های مداربسته آب، تاثیر بسزایی در کاهش نرخ مصرف این ماده حیاتی ایفا می‌کند. البته نباید فراموش کرد که نگهداری و تعمیرات مناسب نیزتاثیر زیادی در بالا نگهداشتن آمادگی تجهیزات و بهبود نرخ مصارف دارد.
کوشش در ارتقاء جایگاه بهره وری در صنایع معدنی، تلاش برای توسعه پایدار کشور و ارتقاء سطح رفاه جامعه تلقی می‌شود. دراین عرصه توجه به ابعاد فرهنگی بهره وری وحساس کردن آحاد جامعه، خصوصا کارکنان و مدیران فعال در این صنعت بعنوان یک عامل زیربنایی از اهمیت بالایی برخوردار است چرا که توسعه به دست همین عزیزان صورت می‌گیرد. نهادینه نمودن مفاهیم بهره وری قطعاً یک ضرورت است که بارها در کلام وفرمایشات مقام معظم رهبری و مسئولان نظام مورد تصریح و تأکید فراوان قرار گرفته است. توجه بیش از پیش به افزایش میزان تولید با نگرش اقتصادی و بالابردن بهره وری منابع و در نهایت افزایش رقابت پذیری محصولات ایرانی یک هدف استراتژیک می‌باشد. اگر بپذیریم که بهره‌وری نه به معنی سخت‌تر کار کردن، بلکه هوشمندانه‌تر کار کردن است، نتیجه می‌گیریم ارتقاء تولید سالانه صنایع معدنی، درصورتی مطلوب ومفید است که با ارتقاء بهره وری منابع تولید و افزایش تعداد کارکنان بهره‌ور همراه باشد. این دیدگاهی است که خوشبختانه از مدتها قبل از سوی وزارت صنعت، معدن وتجارت ترویج شده و تلاش این است که هم در بخش دولتی و هم دربخش خصوصی حاکم باشد. امیدواریم به یاری خدا دراین برهه حساس تاریخی این بخش بتواند به رسالت خویش بخوبی عمل نماید و کشور را دربرابر تحریم‌های همه جانبه و بی سابقه دشمن مصون نماید.

با توجه به برگزاری نخستین همایش جایزه بهره وری معادن و صنایع معدنی ایران، به نظر جنابعالی این نوع همایش‌ها چه تأثیری در بهره وری و ارتقاء آن در کشور دارد؟
خوشبختانه چند سالی است حرکت خوبی برای تدوین و جاری سازی ابزار مدیریتی جهت ارتقاء بهره وری در شرکت‌های تابعه ایمیدرو آغاز شده است. با هدایت سازمان توسعه ونوسازی معادن وصنایع معدنی ایران (ایمیدرو)، مشارکت مدیران و کارشناسان متعهد و متخصص شرکت‌های پیشرو در این حوزه، برای اولین بار مدلی برای ارزیابی و ارتقاء بهره وری دراین شرکتها با در نظر گرفتن تمامی عوامل مرتبط با این حوزه تدوین شده است. طی چند دوره اجرا، امسال برای اولین بار این همایش برگزار می‌شود وشرکت فولاد خوزستان نیز با حضور فعال و ارائه نظرات ونمونه‌های موفق دراین زمینه سهم خود را در پیشبرد این هدف متعالی ایفا کرده است.
اولین دستآورد این حرکت، ایجاد تمرکز و نگاهی مشترک به مقوله بهره وری در این بخش کلیدی از صنعت است. نکته بعدی شناسایی گلوگاه‌ها و تشخیص زمینه‌های قابل بهبود برای حوزه‌های مختلف و تعیین اولویت‌های استراتژیک خواهد بود. می‌دانیم که به اشتراک گذاری تجارب موفق و بکارگیری رویکرد‌های اثربخش می‌تواند از تکرار اشتباهات احتمالی جلوگیری و در مجموع موفقیت و ارتقاء بهره وری را تسریع کند و این هدفی است که همایش‌های این‌چنینی را پربار می‌سازد.
بهبود در میزان شناخت و آگاهی نسبت به مفاهیم بهره وری، افزایش تمایل به ایجاد تغییر، ارتقاء فرهنگ کاری، افزایش مشارکت و رعایت نمودن استانداردهای کاری،افزایش چالاکی بنگاه‌ها در تامین مواد اولیه در زمان مناسب، کاهش ضایعات و توقفات و افزایش آمادگی تجهیزات، توجه بیشتر به تحقیقات کاربردی و دانش فنی و بالاخره ارتقاء اثربخشی مدیریت، بخشی از دستاوردهای استقرار چنین ابزارها و برگزاری چنین همایش‌هایی است.
اگر نمونه ای موفق از رشد بهره وری و تأثیر آن در شرکت جنابعالی وجود دارد، بیان نمائید.

البته با توجه به اینکه مقوله بهره وری در ابعاد کارایی و اثربخشی قابل بررسی است و عامل ارزش افزوده نقش محوری در تعیین میزان بهره وری ایفا می‌نماید، شرکت فولادخوزستان این افتخار را دارد که طی سالیان گذشته در زمینه‌های تولید و توسعه، جایگاهی مطرح به خود اختصاص داده وهمواره از پیشروان رشد ظرفیت و تولید باشد. افزایش ۲۱۳ درصدی ظرفیت فولاد سازی با اجرای دو فاز توسعه و رسیدن این میزان به بیش از ۳۳۰ درصد رشد ظرفیت نسبت به طراحی اولیه با اجرای فاز سوم توسعه همزمان با پایان برنامه پنجم توسعه، مبین موفقیت همکاران در بالا بردن راندمان تجهیزات و ماشین آلات خطوط تولید می‌باشد. نکته قابل توجه و مرتبط با موضوع بهره وری در شرکت فولادخوزستان این است که در حالی این افزایش ظرفیت ۳۳۰ درصدی و متعاقبا افزایش تولید حاصل شده است که تعداد کوره‌های قوس الکتریکی افزایش نیافته بلکه راندمان کوره ارتقاء یافته است. افزایش میانگین تناژ هر ذوب، کاهش زمان ذوب، کاهش توقفات، افزایش آمادگی تجهیزات و ماشین آلات، کاهش نرخ مصارف انرژی، نسوز، الکترود و دیگر نهاده‌های تولید همگی از مصادیق افزایش کارایی تجهیزات و فرایندهای عملیاتی و به طبع آن افزایش بهره وری است.
بخش اعظم این موفقیت‌ها مرهون توجه به موضوع بهره وری و پیاده سازی گسترده نظامهای نوین مدیریتی بوده است. از آنجا که این عزم مدیریتی با خواست عمومی آحاد سازمان برای نهادینه سازی فرهنگ ارتقاء بهره وری در بین مدیران و کارکنان پر تلاش و متعهد و به روز نمودن و بومی سازی دائم تکنولوژی خطوط تولید همراه بوده است، ضمن تحقق همزمان رشد تولید و توسعه در سالیان اخیر، نمونه‌هایی موفق و دستاوردهایی کم نظیر به بار آورده که آمارهای موجود بیانگر موفقیت‌های چشمگیر در این عرصه مهم ملی برای شرکت فولادخوزستان است.