داستان «ملالی»

سمیه کریمی*

چرا سازمان ملل، یک روز را به نام دختر ۱۴ساله پاکستانی نام‌گذاری کرد؟ «وقتی از مدرسه برمی‌گشتم، در بین راه مردی از پشت سرم گفت؛ بالاخره می‌کشمت! قدم‌هایم را تندتر کردم و پس از مدتی به عقب برگشتم تا ببینم آیا او هنوز تعقیبم می‌کند یا نه، اما در کمال تعجب دیدم او مشغول صحبت با تلفن همراهش بوده و احتمالا کسی در آن سوی خط را تهدید می‌کرده است. دیشب کابوس وحشتناکی دیدم. نیروهای طالبان و هلی‌کوپترهای ارتش با یکدیگر می‌جنگیدند. این کابوس‌ها از زمان شروع جنگ در دره سوات شروع شده‌اند.»

اینها بخشی از خاطرات و روزنوشته‌های «ملالی یوسف‌زی» دانش‌آموز نوجوان پاکستانی است که در جریان تسلط طالبان بر شهر زادگاهش در سال ۲۰۰۹، از کابوس‌ها، ترس‌ها و امیدهایش برای ادامه تحصیل گفته است.

کابوس‌های ملالی، سه سال بعد، زمانی که ارتش پاکستان موفق شده بود، کنترل دره سوات را در دست بگیرد، با شلیک سه گلوله طالبان به سر و گردنش به حقیقت پیوست. ملالی اما سودایی در سر داشت که او را زنده نگه داشت.

این داستان ملالی است که آرزو می‌کند درس بخواند و به مدرسه برود. سودایی که امروز مردم جهان از آن آگاه شده‌اند و با نام نهادن ۱۰ نوامبر (۲۰ آبان‌ماه) به نام او (روز «ملالی»)، از این آرزو حمایت کرده و خواهان تحقق آن برای همه دختران محروم از تحصیل هستند.

داستان ملالی

داستان ملالی از آنجا آغاز شد که در سال ۲۰۰۹ در زمان تسلط طالبان بر شهر زادگاهش، مینگورا، خاطرات و روزنوشت‌های خود را برای انتشار در اختیار بخش اردو زبان bbc قرار می‌داد.

ملالی که در آن زمان دختری ۱۱ ساله بود، در شرایطی که پیکرهای بدون سر نیروهای پلیس پاکستان، در میادین شهر آویزان و رعب و وحشت بر دره سوات حاکم شده بود، با نام مستعار از دشواری‌های زندگی و تحصیل در مناطق تحت کنترل طالبان می‌نوشت.

طالبان تماشای تلویزیون، گوش دادن به موسیقی، آموزش دختران و خارج شدن زنان از خانه را برای خرید ممنوع اعلام کرده بود.

به دنبال صدور فرمان ممنوعیت حضور دختران در مدرسه، نیروهای طالبان بیش از ۱۰۰ مدرسه دخترانه را منهدم کردند. در چنین شرایطی مدیر مدرسه ملالی، راهکاری اندیشید و به دختران گفت که دیگر یونیفورم مدرسه را نپوشند و با پوشیدن لباس‌های معمولی و ساده توجه کمتری را به خود جلب کرده و در کلاس‌ها حاضر شوند. وی می‌نویسد: پس از صدور فرمان طالبان تعداد دانش‌آموزان هر روز کمتر می‌شود. بیشتر دختران می‌ترسند به صورتشان اسید پاشیده شود یا توسط نیروهای طالبان ربوده شوند. آنها که هنوز به مدرسه می‌آیند کتاب‌هایشان را زیر شال‌ها پنهان می‌کنند.

وی در جای دیگر می‌نویسد: تنها ۱۱ دانش‌آموز از ۲۷ دانش‌آموز دختر باقی مانده بودند. سه نفر از دوستانم به همراه خانواده به پیشاور، لاهور و راولپندی مهاجرت کرده‌اند. در تابستان سال ۲۰۰۹ در شرایطی که جنگ میان ارتش پاکستان و طالبان در دره سوات به اوج خود رسیده بود، ملالی در مستندی که توسط نیویورک تایمز تهیه شد، از آرزوهای خود و دختران دیگر منطقه برای ادامه تحصیل می‌گفت.

در پایان این سال کنترل دره سوات از دست طالبان خارج شد و دوباره تحت کنترل ارتش پاکستان درآمد. ملالی به عنوان رییس مجمع کودکان منطقه سوات رفته رفته حضور برجسته‌تری در مصاحبه‌های تلویزیونی و مطبوعاتی پیدا کرد. به طوری‌که در سال ۲۰۱۱ جایزه ملی صلح پاکستان را به دست آورد. این جایزه به خاطر آنچه «خدمات خارق‌العاده ملالی یوسف‌زی برای پیشبرد صلح در منطقه بسیار خطرناک سوات» اعلام شد، به وی تعلق گرفت.

همچنین بنیاد بین‌المللی حقوق کودکان نیز در همین سال ملالی را در ۱۳ سالگی نامزد دریافت جایزه بین‌المللی صلح کودکان اعلام کرد. وی در گفت‌وگویی با شبکه خبری سی‌ان‌ان گفته بود: «من حقوقی دارم. حق دارم تحصیل کنم. حق دارم بازی کنم. حق دارم آواز بخوانم. حق دارم با دیگران گفت‌و‌گو کنم. حق دارم برای خرید بیرون بروم و حق دارم حرف بزنم.»

جایگاه ویژه او در میان زنان منطقه و ابراز مخالفت آشکارش با کسانی که آموزش دختران را ممنوع و محدود کردند، سبب شد که گروه طالبان پاکستان خطر بزرگی از جانب این دختر ۱۴ ساله احساس کنند و فعالیت‌های او را تاب نیاورند و در ۹ اکتبر با حمله به اتوبوس مدرسه و شلیک گلوله، وی و دو دختر دیگر را زخمی کنند.

وی که بر اثر این حادثه بیهوش شده بود، پس از طی مراحل اولیه درمان در بیمارستانی در پیشاور و راولپندی به بیمارستانی در بیرمنگام انگلیس منتقل شد و در حال حاضر پزشکان وضعیت او را تحت کنترل و رضایت‌بخش اعلام کرده‌اند و امیدوارند که در روزهای آینده شاهد پیشرفت درمان او باشند.

گروه طالبان مسوولیت سوء‌قصد به جان ملالی را برعهده گرفت و «احسان الله احسان» سخنگوی طالبان پاکستان، در تماس تلفنی با خبرگزاری فرانسه گفت: «هرکس علیه طالبان سخن بگوید به همین سرنوشت دچار می‌شود. این گروه ضمن اینکه وی را نماد کفر و هرزگی خوانده بود، اعلام کرده که حتی اگر ملالی زنده بماند بار دیگر برای کشتن او تلاش خواهد کرد.»

دولت پاکستان در پاسخ به این تهدید برای دستگیری سخنگوی طالبان پاکستان که مسوولیت تیراندازی به ملالی را بر عهده گرفته جایزه یک میلیون دلاری تعیین کرده است.

بازتاب‌ها و واکنش‌های عمومی نسبت به ترور ملالی

اما این اقدام طالبان سبب شد تا آرزوی ملالی مبنی بر تحصیل آزادانه زنان در محل زندگی خود بیش از پیش در سراسر دنیا مطرح شود و موجی از حمایت‌های بین‌المللی را به دنبال داشته باشد. وی به نماد مقاومت زنان تبدیل شده و چند روز بعد از این حادثه، میلیون‌ها دانش‌آموز پاکستانی در سراسر کشور به منظور حمایت از وی و ابراز انزجار از عمل وحشیانه طالبان، به خیابان‌ها آمدند و برای درمان زودهنگام وی نیز دعا کردند.

همچنین گروهی ۵۰ نفری از علمای اهل سنت پاکستان با انتشار فتوایی، این اقدام طالبان را محکوم کرده و از اینکه طالبان اینگونه رفتارهای ناپسند خود را به نام اسلام توجیه می‌کنند، ابراز انزجار کردند. آنها در این بیانیه تاکید کردند: مطابق دین اسلام کشتن یک انسان بی‌گناه به مثابه کشتن جامعه انسانی است و این اقدام قابل توجیه نیست.

سازمان ملل نیز به منظور بزرگداشت ملالی و اقداماتی که انجام داده، روز ۱۰ نوامبر (۲۰ آبان ماه) را «روز ملالی» نام‌گذاری کرد و به همین منظور در بیش از ۱۰۰ کشور دنیا برنامه‌های متنوعی برگزار شد.

فرستاده ویژه سازمان ملل در زمینه آموزش جهانی، نام‌گذاری این روز را نشانه حمایت همه مردم دنیا با هر اعتقاد، جنسیت و پیش زمینه فرهنگی از اقدام شجاعانه ملالی عنوان کرد.

«گوردون براون» با تکرار این شعار که «ما همه ملالی هستیم» تاکید کرد، ملالی یوسف‌زی سمبل جهانی امید و شجاعت است. این دختر نوجوان با شجاعت و جسارت خود در قلب میلیون‌ها انسان نفوذ کرد و آنها را تحت تاثیر قرار داد.

همچنین دبیر کل سازمان ملل متحد با اشاره به طومار یک میلیون امضا در حمایت از اقدام ملالی گفت: امضاکنندگان این درخواست به نمایندگی از ملالی و ۶۱ میلیون کودک محروم از تحصیل سراسر دنیا سخن می‌گویند و من نیز از این درخواست حمایت می‌کنم. آموزش یکی از حقوق بنیادی انسان‌هاست و مسیری برای رسیدن به توسعه، تعادل و شهروندی جهانی به شمار می‌رود.

بان کی مون با بیان اینکه ملالی به نماد حق تحصیل همه دختران دنیا تبدیل شده است، از جامعه بین‌المللی خواست تا با همراهی سازمان ملل، امر آموزش را برای ملالی و دختران و پسرانی نظیر او در سراسر دنیا، به عنوان اولویت اول قرار دهند.

رویای ملالی، پاکستانی است که او و دوستانش و نسل آینده دخترانش بتوانند در مدرسه حاضر شوند، آزادانه به سمت کلاس‌های درس قدم بردارند و با برخورداری از آموزش استعدادهای خود را شکوفا کنند. وی می‌گوید: «من رویای جدیدی دارم. باید یک سیاستمدار بشوم تا بتوانم کشورم را نجات دهم. بحران‌های زیادی در کشور من وجود دارد و باید در جهت حل این بحران‌ها تلاش کنم.»

* somi.karimi@gmail.com