درس‌های «ملالی» برای ما

میثم هاشم‌خانی*

پرونده‌ای برای «ملالی یوسف‌زی»؛ نماد حق تحصیل دختران همدلی بین‌المللی با «ملالی» [۱]: سازمان ملل متحد، ۱۰ نوامبر (۲۰ آبان‌ماه) امسال را، به نام دختر ۱۴ساله پاکستانی نام‌گذاری کرد و بلافاصله نزدیک به ۱۰۰ کشور دنیا، در هفته گذشته مراسم‌ مختلفی را برای بزرگداشت روز بین‌المللی «ملالی» برگزار کردند تا نمادی باشد از احساس مسوولیت بین‌المللی در قبال دخترانی که به دلیل برخی تعصبات شبه‌خرافی و دروغین منسوب به دین، از تحصیل محروم می‌شوند.

سه هفته پیش، نیروهای طالبان، بعد از ترور «ملالی یوسف‌زی»، دختر دانش‌آموز پاکستانی که به تشویق پدرش فعالیت‌های گسترده‌ای برای ترویج حق تحصیل دختران پاکستانی داشت، بلافاصله به طور رسمی مسوولیت این ترور را به عهده گرفتند و سخنگوی طالبان «ملالی» را نماد «هرزگی» و «بی‌دینی» دانست. اما این ترور، ظرف مدت کوتاهی با واکنش‌های همدلانه فراگیری در عرصه بین‌المللی مواجه شد.

یکی از این واکنش‌های همدلانه، به اقدام نمادین «بانک جهانی» مربوط می‌شود که تصمیم گرفته است در مناطق شدیدا فقیرنشین پاکستان، کمک نقدی ماهانه‌ای را در اختیار خانواده‌هایی قرار دهد که همه فرزندان خود را به مدرسه می‌فرستند. اگرچه مقدار این کمک مالی بسیار اندک است، اما بانک جهانی امیدوار است که این اقدام نمادین، بتواند اثر تبلیغاتی محسوسی بر جای گذاشته و کشورهای ثروتمند را به اجرای برنامه‌هایی مشابهی در مناطق فقیرنشین جهان، در زمینه پرداخت «کمک‌های نقدی مشروط»، ترغیب کند.

اکنون، همدلی بین‌المللی با «ملالی یوسف‌زی» به عنوان نماد حق تحصیل کودکان دختر، می‌تواند زمینه‌ساز برداشتن قدمی بزرگ به سمت یکی از آرمان‌های اقتصاددانان دغدغه‌مند در حوزه «اقتصاد فقر» باشد؛ چرا که به نظر اکثریت قریب به اتفاق این اقتصاددانان، توسعه دسترسی به آموزش باکیفیت و رایگان برای کودکان و نوجوانان، کلیدی‌ترین عاملی است که می‌تواند به شکستن «تله فقر» در میان خانوارهای فقیر منجر شده و از به ارث رسیدن فقر به نسل بعد جلوگیری کند.

اما درس‌های این اتفاق بین‌المللی برای ما ایرانیان چیست؟

به نظر می‌رسد که تعصبات شبه‌خرافی خانواده‌ها برای جلوگیری از تحصیل کودکان دختر، خوشبختانه در بخش بزرگی از کشورمان ریشه‌کن شده است. با این وجود، گویا کسب موفقیت‌های بزرگ بسیاری از استان‌های کشور در زمینه افزایش تحصیلات دختران و زنان، ما را از این مساله غافل کرده است که در استان‌هایی مانند سیستان و بلوچستان، خوزستان، بوشهر و تعدادی دیگر از استان‌ها و نیز در مناطق حاشیه‌نشین شهرهای بزرگ کشور، متاسفانه همچنان باورهایی در میان بخشی از خانواده‌ها وجود دارد که باعث جلوگیری آنها از «تحصیل» یا «ادامه تحصیل» دختران می‌شود.

در این زمینه، کافی است توجه کنیم که بنا به برآورد مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، در استانی مانند سیستان و بلوچستان، نزدیک به ۲۸ درصد از دختران از همان سال اول ابتدایی به مدرسه فرستاده نمی‌شوند[۲].

طبیعتا این یادداشت کوتاه، نمی‌تواند محلی برای ارائه راهکارهایی برای رفع مشکل محرومیت از تحصیل کودکان دختر باشد؛ اما پرونده پیش‌رو، نام‌گذاری ۲۰ آبان‌ماه به عنوان روز جهانی «ملالی» را بهانه‌ای قرار داده است برای تاکید مجدد بر این واقعیت مورد اتفاق نظر اقتصاددانان، که حتی برای کودکانی که در بدترین شرایط معیشتی هستند، دسترسی به آموزش باکیفیت و رایگان، موثرترین عاملی است که می‌تواند «سرمایه انسانی» انها را ارتقا بخشیده و توانمندسازی پایدار آنها را در بزرگسالی به دنبال داشته باشد.

توضیحات:

[۱]: «ملالی»، در زبان اردو، با کسره «لام» و سکون «ی» تلفظ می‌شود؛ و تلفظی مشابه «ملاله» دارد.

[۲]: مراجعه کنید به صفحه ۲۲ متن گزارش «بررسی وضعیت پوشش تحصیلی و ریشه‌کن کردن بی‌سوادی در کشور»، که توسط مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در آذرماه ۹۰ منتشر شده و متن مشروح آن در سایت مرکز پژوهش‌های مجلس قابل مشاهده است:

https://rc.majlis.ir/fa/report/show/۸۰۰۸۳۹

* m.hashemkhany@gmail.com