ظرفیت‌های صادرات مواد غذایی ایران

ابوالحسن خلیلی*

با توجه به پتانسیل ها و ظرفیت سازی‌هایی که در صنایع غذایی صورت گرفته است، حضور در بازارهای بین المللی به عنوان یکی از اهداف استفاده بهینه از این ظرفیت ها مد نظر قرار گرفت. بر همین اساس رشد صادرت مواد غذایی از عدد ۲۵ میلیون دلار در سال ۱۳۸۲ به سمت ۷/۱ میلیارد دلار در سال ۹۰ حرکت کرد. بیشترین رشد صادرات در بخش صنایع غذایی را صنایع شیرینی و شکلات در سال های ۸۲ تا ۸۹ داشته اند. در حقیقت صنعت شیرینی و شکلات ما در بخش صادرات محصولات مواد غذایی پیشتاز بوده است. در سال ۹۰ و همچنین در سال ۹۱ صنایع لبنی، رشد چشمگیری داشتند و رتبه اول صادرات مواد غذایی فرآیند شده را به خود اختصاص دادند. بیشترین حجم صادرات صنعت غذا به دو کشور همسایه عراق و افغانستان صورت می گیرد. اما بررسی آمارهای گمرک نشان می دهد که در سال ۹۰ تعداد ۷۰ کشور دنیا مقصد صادرات صنایع غذایی ایران بوده اند. به هر تقدیر، رشد فزاینده صنعت غذایی، پیام مهمی دارد و آن، این است که هر اندازه بتوانیم صادرات مواد غذایی فرآیند شده را افزایش دهیم، از صادرات مواد خام کشاورزی جلوگیری کرده ایم و ارزش افزوده بیشتری را در داخل کشور به وجود آورده ایم.

به خاطر داشته باشیم که بیش از ۱۰ هزار واحد صنعتی کوچک و بزرگ در صنایع غذایی ایران وجود دارند و بیشترین اشتغال در بخش صنایع راهم، صنعت غذای کشور به خود اختصاص داده است با حدود ۱۷۵ هزار شاغل در بخش صنعت. نکته این است که تامین ماده اولیه در صنعت غذا به عنوان یکی از چالش های پیش رو همیشه مطرح بوده است. این که بخش کشاورزی ما چه میزان بتواند مواد اولیه این صنعت را فراهم کند، از نکات کلیدی است. بخشی از این مواد مثل شکر و روغن و گندم و ذرت، وابستگی شدیدی به بازارهای بین المللی دارند که کار فعالان این صنعت را سخت می کند. نکته دومی که به عنوان یک چالش همواره مطرح است، وابستگی شدید به بازارهای خارجی در بخش بسته بندی و تامین مواد مورد نیاز بسته بندی مواد غذایی است و در حال حاضر که با مسئله تحریم ها روبه رو هستیم این نقاط ضعف، بیشتر خود را عیان می کنند.

از سوی دیگر،پایداری بازارهای صادراتی با این عوامل مرتبط است: حضور مستمر در بازار، رقابتی بودن قیمت های صادراتی محصولات صنایع غذایی و کیفیت بالای محصولاتی که صادر می شوند. همه این عوامل با بنگاه مرتبط است و مدیریت بنگاه باید آنها را پوشش دهد. اما نکته ای که می تواند پوشش مناسبی برای انجام بهینه صادرات باشد حضور پرقدرت سیاست خارجی ایران در بازارهای هدف است؛ پوششی که باید سفارتخانه های ما برای تجار ایرانی و برندهای ایرانی در بازارهای صادراتی فراهم کنند. این دو عامل مکمل اند و می توانند ضامن افزایش صادرات مواد غذایی باشند.

*دبیر کل کانون انجمن های صنفی صنایع غذایی