گردشگری مذهبی و الزامات پیش رو

منصور خضرایی‌منش

مذهب همیشه یکی از بزرگ‌ترین انگیزه‌های بشر برای گردهمایی بوده و هست؛ از نماز جمعه گرفته تا مناسک حج، نمونه‌های بی‌شماری از این دست را می‌توان مثال زد. انرژی بی‌پایانی که در این جمع‌ها جاری و ساری است، پشتوانه‌ تصمیم‌سازی‌ها و حرکت‌های تأثیرگذاری در تاریخ گردیده است.

مشهد و قم، دو شهر بسیار مهم‌ از مقصدهای زیارتی ایران، همیشه میعادگاه بسیاری از گردشگران مذهبی بوده‌اند؛ اما متأسفانه آمار زائران این شهرها نشان‌دهنده‌ تغییرات و مشکلاتی است که باید به‌صورت جدی بدان‌ها پرداخت و راهکاری برای مقابله با آن‌ها اندیشید.

این شهرها از یک سو نیاز به افزایش امکانات در زمینه‌های مختلف شهری و گردشگری نظیر حمل و نقل، اقامت، خوراک، خرید، تفریح (به‌خصوص برای کودکان) و ... را دارند و از سوی دیگر، وقت آن فرا رسیده تا برای گسترش جذب زائر، برندسازی نموده، تبلیغ نمایند.

فراموش نکنیم که با گسترش بی حد و حصر رسانه‌ها و اطلاعات، اگر برای آن چه بدان نیاز داریم اطلاع‌رسانی و تبلیغ مناسب انجام ندهیم، فرصت را به دیگران واگذار خواهیم کرد.

گفته می‌شود در حال حاضر میانگین سن زائران به بیش از ۵۰ سال و مدت اقامت ایشان در مقصد، به کم‌تر از سه روز رسیده است. فارغ از تعداد میلیونی زائران شهری مانند مشهد، این آمار، حتی اگر در صحت و سقم آن شک و تردیدی وجود داشته باشد، باید زنگ خطری جدی را برای شهرهای زائرپذیر ایران به صدا درآورد.

زیارت، مهم‌ترین بخش این نوع سفر و انگیزه‌ اصلی آن است؛ لیکن شهرهای زائرپذیر برای تأمین هزینه‌های نگهداری اماکن زیارتی و نیز توسعه‌ آن‌ها، با توجه به رشد جمعیت جامعه، نیاز به جذب سرمایه و گردش مالی خواهند داشت.

به این نکته، افزایش درصد جوانان جامعه و نیاز این شهرها به جذب لایه‌ جوان‌تر جامعه را نیز اضافه کنید. بر اساس آمار مرکز آمار ایران، بیشترین بخش جامعه را افراد بین ۱۵ تا ۳۰ سال و پس از آن نیز کودکان زیر پانزده سال تشکیل می‌دهند.

از این‌رو به نظر می‌رسد سازمان میراث فرهنگی و شهرداری‌های این شهرها باید برای جذب گردشگران جوان‌تر و نیز افزایش ماندگاری زائران راهکارهای جدی و موثری بیابند.