گردشگری ،‌مهمترین جایگزین درآمدهای نفتی

ششم مهرماه مصادف با روز جهانی جهانگردی بود. مقوله‌ای جذاب که هر سال اهمیت بیش‌تری در برنامه مردم و دولت‌ها در همه جای جهان پیدا می‌کند، موضوعی که می‌تواند با حفظ اصول و تمایزهای هر قوم و ملتی، نوید دهنده صلح و دوستی و همزیستی مردمان جهان باشد.
در صفحات ویژه پیش‌رو تلاش نموده‌ایم تا دریچه‌ای کوچک بگشاییم به قابلیت‌های گردشگری در ایران و البته تنگناها و موانع آن.

طبق پیش بینی سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) در سال ۲۰۱۰ تعداد کل گردشگران در دنیا تا سال ۲۰۱۳ از مرز یک میلیارد نفر خواهد گذشت.
این موسسه تعداد مشاغل مرتبط با صنعت گردشگری را برای همان سال نزدیک به ۳۰۰ میلیون و معادل تقریبی ۹ درصد از کل مشاغل دنیا پیش‌بینی کرده است. این در حالی است که شاغلان بخش گردشگری در ایران تا سال ۲۰۲۰ میلادی، تنها نزدیک به ۷۳۰ هزارنفر خواهند بود.

کامران خوشی

در دنیای امروز و با وسعت و گستره‌ روزافزون اطلاعات، کمتر کسی از نقش اشتغال‌زایی و کارآفرینی در بهبود شاخص‌های اقتصاد رو به رشد بی‌اطلاع است. از اشتغال‌زایی می‌توان به‌عنوان کلید باز کردن درهای شکوفایی اقتصادی که قابلیت انطباق با تمام فرهنگ‌ها و حکومت‌های متفاوت موجود را دارد، یاد کرد. این نیاز برای اقتصاد ایران نیز به‌عنوان یک اقتصاد ناخوش اما رو به رشد، این روزها بیش از پیش اهمیت پیدا کرده و حکم دارویی را دارد که تمام پزشکان اقتصادی کشور بر تجویز آن اتفاق نظر دارند.
اما چرا اشتغال‌زایی تا کنون آن‌طور که باید و شاید در دستور کار مدیران برنامه‌ریزی و اجرایی قرار نگرفته و حتی اگر در دستور کار آن‌ها نیز قرار دارد، اهتمام لازم در مورد آن صورت نمی‌پذیرد؟ برای مثال، هنوز کمیسیون مستقلی برای امر اشتغال و کارآفرینی در مجلس شورای اسلامی شکل نگرفته و فعالیت‌های مرتبط، ذیل کمیسیون‌های مختلف دیگر سامان داده می‌شود و یا مرجعی مستقل و غیر سیاسی برای ارائه‌ آمار قابل اطمینان اشتغال‌زایی در دستگاه اجرایی و یا حتی در بخش خصوصی وجود ندارد.
از این مقدمه‌ کوتاه که بگذریم، باید بپذیریم که اشتغال‌زایی نیاز به مقدمات و الزاماتی دارد که عدم توجه به آن‌ها را می‌توان به عنوان یکی از اصلی‌ترین دلایل عدم تحقق این امر در اقتصاد ایران دانست. سوالاتی نظیر این که اشتغال‌زایی در بخش تولید باشد یا خدمات؟ و شاید از آن مهم‌تر این که در بخش صنعت باشد یا کشاورزی؟ در بخش فرهنگی باشد و یا هنوز بی‌پاسخ باقی مانده‌اند و راهکاری نیز برای پاسخ به آن‌ها در نظر گرفته نشده است.
در این نوشته قصد نداریم این پرسش‌هارا یک‌به‌یک شکافته و آن‌ها را پاسخ دهیم؛ بلکه قصد بر این است تا به بهانه‌ روز جهانی گردشگری، به یکی از پتانسیل‌های قوی و مهم در زمینه‌ اشتغال‌زایی اشاره کرده و آن را از منظری دیگر بررسی نماییم.
تولید ناخالص داخلی جهان از محل صنعت گردشگری در سال میلادی گذشته ۹.۲ درصد از کل تولید ناخالص داخلی دنیا بوده که نسبت به ۱۰ سال گذشته،تنها نیم درصد رشد داشته است. طبق پیش‌بینی‌های سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) در سال ۲۰۲۰ میلادی، تولید ناخالص داخلی جهان از گردشگری به مبلغی معادل ۱۱.۱۵۱ میلیارد دلار می‌رسد که نسبت به سال ۲۰۱۰ رشد ۴.۴ درصدی خواهد داشت و اقتصاد گردشگری نیز ۹.۶ درصد از کل تولید ناخالص جهان را به خود اختصاص خواهد داد.
در آمار دیگری از موسسه‌یCNNTraveller در نوامبر ۲۰۱۱، اعلام شده که میزان مشاغل فعال در فضای مجازی صنعت گردشگری، معادل ۱۵ درصد از کل مشاغل است و این رقم تا پایان سال ۲۰۱۹ به بالای ۴۰ درصد خواهد رسید که در تلفیق با پیش‌بینی UNWTO در سال ۲۰۲۰، ۱۲۰ میلیون شغل آنلاین در صنعت گردشگری وجود خواهد داشت.
حال اگر به داخل ایران برگردیم، مطابق آمار موجود که الزاماً نیز قابل اطمینان نیستند، هزینه‌ ایجاد یک شغل ثابت برای یک نفر در سال ۱۳۸۹ بین ۶۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان در بخش‌های مختلف تولید صنعتی بوده که این رقم در بخش نفت و گاز تا چند صد میلیون تومان برای هر شغل افزایش می‌یابد. خوانندگان، خود می‌توانند براساس میزان تورم و افزایش هزینه‌ها در سال‌های اخیر، این عدد را در سال ۱۳۹۱ تخمین بزنند. در بخش خدمات اما رقم هزینه‌ ایجاد شغل در همان سال تا بین ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان برای هر شغل کاهش می‌یابد، در حالی که هزینه‌ ایجاد یک شغل ثابت در فضای مجازی حداکثر ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان خواهد بود. البته تمام این اعداد به‌صورت تقریبی و به‌طور متوسط در نظر گرفته شده‌اند. مجموع مطالب و اعداد و ارقام عنوان شده در بالا، ما را به سمت حقیقتی روشن و غیر قابل انکار سوق می‌دهد که با فرض وجود اراده و اعتقاد به گسترش صنعت گردشگری به عنوان یک عامل جدی برای تولید کار، درآمد، ایجاد سرمایه‌ فرهنگی در کشور و پتانسیل بسیار با اهمیت برای جایگزینی درآمدهای نفتی، این صنعت یکی از مهم‌ترین بسترهای موجود جهت گسترش و جذب منابع اشتغال‌زایی خواهد بود.

پیش بینی سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) در سال ۲۰۱۰ بر این است که تا سال ۲۰۱۳،‌تعداد کل گردشگران در دنیا از مرز یک میلیارد نفر خواهد گذشت. طبق این پیش‌بینی، تعداد مشاغل مرتبط با صنعت گردشگری در همان سال نزدیک به ۳۰۰ میلیون و حدود ۹ درصد از کل مشاغل دنیا خواهد بود.
در درون این صنعت نیز، در کنار ایجاد انگیزه برای سرمایه‌گذاری بر روی زیرساخت‌های گردشگری و ایجاد امنیت‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی،با توجه به بستر مناسب موجود در کشور و نیز سرعت و هزینه‌های پایین ایجاد شغل در صنعت گردشگری در مقایسه با همین هزینه‌ها در بخش‌های دیگر، توجه به ایجاد مشاغل آنلاین ضروری به نظر می‌رسد.
برای شروع می‌توان به بسترهای مناسب تولید محتوای فرهنگی مرتبط با صنعت گردشگری، معرفی و راهنمای سفر برای مقاصد مختلف گردشگری، ایجاد، راه‌اندازی و کمک به رونق سیستم‌های آنلاین رزرواسیون بلیت هواپیما، معرفی و رزرو هتل‌ها، معرفی و رزرو مراکز فرهنگی، رستوران‌ها، مراکز خرید و... اشاره کرد. بدیهی است با توجه به حجم پیشرفت‌های تکنولوژیک، این مسئله تنها به‌عنوان یک شروع تلقی می‌شود و در آینده قطعاً کسب و کار آنلاین وارد حیطه‌های جدیدتری از صنعت گردشگری خواهد شد.