گزارش عملکرد سی ساله صنعت بیمه کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی

بررسی عملکرد صنعت بیمه کشور در نظام جمهوری اسلامی، بیانگر تداوم روند رو به رشد عملکرد شرکت‌های بیمه است. مهم‌ترین دستاوردهای صنعت بیمه طی دوره 86-1357 عبارتند از:

- رسیدن حق‌بیمه‌های تولیدی صنعت‌بیمه به ۸۲۹/۳۳‌میلیارد ریال که نسبت به ابتدای دوره، افزایش قابل توجهی دارد (حدود ۱۲۵۰ برابر).
- بهبود روند رشد سالانه حق بیمه‌ها از ۱/۳ درصد در سال ۱۳۵۷ به ۴/۲۷ درصد در سال ۱۳۸۶.
- بهبود شاخص نفوذ بیمه (نسبت حق‌بیمه تولیدی به تولیدناخالص‌داخلی کشور) و رسیدن آن به ۳/۱ درصد. مقدار این شاخص در سال ۱۳۵۷ تنها ۵۳/۰ درصد بود.
- افزایش حق‌بیمه‌سرانه و رسیدن آن به بیش از ۴۷۲ هزار ریال. لازم به ذکر است که این شاخص در مقایسه با سی سال گذشته رشد چشمگیری داشت (۶۲۷ برابر).
- رسیدن ‌خسارت‌های پرداختی صنعت‌بیمه به حدود ۲۰.۸۲۵‌میلیارد ریال و افزایش قابل توجه آن در مقایسه با سال۱۳۵۷ (۱۶۸۰ برابر).
- رسیدن ضریب‌خسارت صنعت ‌بیمه (نسبت برگشت حق بیمه‌ها بابت پوشش خسارت به بیمه گذاران) به ۱/۷۲ درصد و بالا رفتن آن در مقایسه با ابتدای دوره به میزان ۷/۱۱ واحد.
۱. بررسی عملکرد صنعت بیمه
۱-۱) حق بیمه تولیدی
مبالغ حق بیمه تولیدی صنعت بیمه کشور در سی سال گذشته مرتبا افزایش داشت به نحوی که از ۱/۲۷‌میلیارد ریال در سال ۱۳۵۷ به ۳۳.۸۲۹ ‌میلیارد ریال در سال ۱۳۸۶ رسید. میزان رشد حق بیمه نسبت به سال قبل از آن، در ابتدا و انتهای این دوره‌ بالاتر رفت و از ۱/۳ درصد به ۴/۲۷ درصد رسید. لازم به ذکر است که متوسط رشد سالانه طی این دوره معادل ۹/۲۷ درصد بود.

pic۱

همچنین در نیمه اول سال ۱۳۸۷ نزدیک به ۰۸۵/۱۸‌میلیارد ریال حق بیمه تولید شد که در مقایسه با مدت مشابه در سال گذشته ۵/۱۲ درصد افزایش داشت.
۲-۱) خسارت پرداختی
میزان خسارت‌های پرداختی در صنعت بیمه از ۴/۱۲‌میلیارد ریال در سال ۱۳۵۷ با رشد متوسط سالانه ۲/۲۹ درصد به ۹/۲۰۸۲۴‌میلیارد ریال در سال ۱۳۸۶ رسید (حدود ۱۶۸۰ برابر). خسارت‌های پرداختی در شش ماهه اول سال ۱۳۸۷ بیش از ۸.۴۵۸‌میلیارد ریال بود و در مقایسه با نیمه اول سال ۱۳۸۶، ۳/۱۵ درصد رشد داشت.
۳-۱) ضریب خسارت
ضریب خسارت صنعت بیمه که نشان دهنده برگشت حق بیمه‌ها بابت خسارت خطرهای تحت پوشش به بیمه‌گذاران است، در سال ۱۳۸۶ به ۱/۷۲ درصد رسید. این در حالی است که مقدار آن در سال ۱۳۵۷معادل ۴/۶۰ درصد بود. افزایش ۷/۱۱ واحدی ضریب خسارت در راستای خدمت رسانی هر چه بیشتر صنعت بیمه پس از پیروزی انقلاب اسلامی‌‌‌محسوب می‌شود.
۴-۱) حق بیمه سرانه
حق‌بیمه سرانه (حاصل تقسیم حق‌بیمه تولیدی صنعت بیمه بر جمعیت کشور) که بیانگر مقدار متوسط دریافت شده برای پوشش بیمه‌ای هر نفر است، در سال ۱۳۸۶ به ۲/۴۷۲ هزار ریال رسید. این در حالی است که رقم مذکور در سال ۱۳۵۷ معادل ۳/۷۵۲ ریال بود. بدین ترتیب مقدار این شاخص پس از طی سی سال افزایش چشمگیری نشان می‌‌‌دهد (حدود ۶۲۷ برابر).
۵-۱) ضریب نفوذ بیمه
برای مقایسه وضعیت صنعت بیمه با کل اقتصاد کشور از ضریب‌ نفوذ بیمه (حاصل تقسیم حق‌بیمه تولیدی به تولید ‌ناخالص ‌داخلی کشور) استفاده می‌شود.
این نسبت بیانگر حرکت سریع‌تر یا آهسته‌تر صنعت بیمه در مقایسه با مجموعه اقتصاد کشور است. طبق آمار سال ۱۳۸۶، ضریب نفوذ بیمه معادل ۳/۱ درصد بود که حدود ۵/۲ برابر آن در سال ۱۳۵۷ (با نفوذ بیمه ۵۳/۰ درصد) می‌‌‌باشد.

pic۲

۲ . شبکه فروش و خدمت‌رسانی
تا سال ۱۳۵۷ تعداد سه شرکت بیمه دولتی، ۱۰ شرکت بیمه خصوصی و تعدادی شرکت بیمه خارجی در کشور مشغول فعالیت بودند که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ‌‌‌تمام شرکت‌های بیمه خصوصی، ملی اعلام شد و در سال ۱۳۶۷ شرکت دولتی «بیمه دانا» با ادغام شرکت‌های متوقف شده تاسیس گردید.
اما در سال ۱۳۸۶ شاهد فعالیت ۴ شرکت بیمه دولتی ایران، آسیا، البرز و دانا و ۱۱ شرکت بیمه غیردولتی معلم، پارسیان، کارآفرین، رازی، توسعه، سینا، ملت، دی، سامان، نوین و پاسارگاد در سرزمین اصلی و ۴ شرکت بیمه غیردولتی(مستقیم) حافظ، امید و ایران معین و شرکت بیمه اتکایی امین در مناطق آزاد بودیم (شرکت بیمه غیر دولتی میهن نیز فعالیت خود را در سال ۱۳۸۷ آغاز کرد).
در سال ۱۳۸۱ با شروع روند خصوصی سازی، شرکت‌های بیمه تازه تاسیس نیز به انجام فعالیت‌های بیمه و خدمت رسانی در کشور پرداختند. لذا با ورود شرکت‌های بیمه غیردولتی، تعداد نمایندگان و کارگزاران فعال در بازار بیمه به ترتیب به ۸۵۳۲ نمایندگی و ۲۶۶ کارگزاری (اعم از حقیقی و حقوقی) در سال ۱۳۸۶ رسید (به ترتیب ۲۶۸۴ نماینده و ۹۳ کارگزار بیشتر از سال ۱۳۸۱). همچنین تعداد شعب شرکت‌های بیمه از ۳۷۳ شعبه در سال ۱۳۸۱ به ۵۵۷ شعبه در سال ۱۳۸۶ افزایش پیدا کرد که در سراسر کشور عزیزمان پراکنده شده ‌است.
۳ . توسعه نیروی انسانی و اشتغال‌زایی
قبل از تاسیس شرکت‌های بیمه غیردولتی، تعداد کارکنان شرکت‌های بیمه در سال ۱۳۸۱ تنها ۶۲۶۳ نفر بود که این تعداد در سال ۱۳۸۶ به بیش از ۱۰۳۰۰ نفر رسید (۶/۱ برابر). لذا با توسعه مراکز بیمه در کشور، موجبات جذب نیروی انسانی در شرکت‌های بیمه و اشتغال‌زایی در این صنعت بیش از پیش فراهم شد به طوری که در سال ۱۳۸۶ مجموعا ۳۷ هزار نفر در شرکت‌های بیمه دولتی، غیردولتی و شعب آنها، نمایندگی‌ها و کارگزاران بیمه اشتغال داشتند. این در حالی است که تعداد افراد شاغل در صنعت بیمه طی سال ۱۳۸۱ در حدود ۷/۲۴ هزار نفر بود. به موازات این امر، ضریب اشتغال‌زایی صنعت‌ بیمه (نسبت شاغلین صنعت به جمعیت‌ ‌فعال کشور) در مقایسه با سال ۱۳۸۱ افزایش داشته و در سال ۱۳۸۶ به ۱۵/۰ درصد رسید که حاکی از رویکرد اشتغال زایی و به کارگیری هرچه بیشتر نیروهای فعال در این بخش می‌‌‌باشد.

pic۳

ب- اهم اقدامات و فعالیت‌های بیمه مرکزی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی
۱ - سازماندهی مجدد بیمه مرکزی ایران و اعمال نظارت مجدد دولت بر بازار بیمه کشور بعد از تعطیلی چند ساله فعالیت آن پس از انقلاب اسلامی.
۲ - ملی شدن موسسات بیمه کشور و تصفیه نمایندگی شرکت‌های بیمه خارجی
۳ - ارائه پوشش‌های بیمه نظیر، خطر جنگ برای ماموران و رزمندگان اعزامی ‌‌‌به جبهه‌ها، بمباران منازل مسکونی، بیمه بدنه و مسوولیت کشتی در دوران ۸ سال دفاع مقدس.
۴ - تصویب قانون اداره امور شرکت‌های بیمه و تجدید فعالیت شرکت‌های دولتی ایران، آسیا و البرز و ادغام ده شرکت بیمه در بیمه دانا.
۵ - عضویت در سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی بیمه نظیر شرکت بیمه اتکایی آسیا، فیر و اتحادیه نظارت‌کنندگان بر شرکت‌های بیمه در کشورهای در حال توسعه
۶ - تاسیس پژوهشکده بیمه به منظور توسعه و افزایش تحقیقات در خصوص بیمه‌های بازرگانی
۷ - انتشار کتب تخصصی بیمه، فصلنامه‌ها و ایجاد دوره‌های دانشگاهی آموزشی بیمه
۸ - تدوین‌، تصویب و اجرای برنامه پنج ساله اول و دوم توسعه صنعت بیمه
۹ - برنامه‌ریزی جهت تنوع بخشی به پوشش‌های بیمه‌ای
۱۰ - برگزاری سمینارهای علمی ‌‌‌آموزشی مرتبط با صنعت بیمه از جمله برگزاری ۱۴ دوره سمینار بیمه و توسعه
۱۱ - تدوین و تصویب آیین‌نامه اداری و استخدامی ‌‌‌مشترک بیمه مرکزی و شرکت‌های بیمه دولتی جهت توسعه منابع انسانی صنعت بیمه
۱۲-توسعه شبکه فروش و خدمت رسانی و گسترش اشتغال در بخش بیمه
۱۳ - فراهم نمودن زمینه فعالیت شرکت‌های بیمه در مناطق آزاد تجاری - صنعتی
۱۴ - تصویب قانون تاسیس موسسات بیمه غیردولتی جهت گسترش نقش بخش خصوصی و رقابتی نمودن صنعت بیمه کشور
۱۵ - بازنگری در آیین‌نامه‌های موجود صنعت بیمه و تصویب آیین‌نامه‌های جدید متناسب با نیاز و شرایط بازار بیمه
۱۶ - افزایش مستمر ضریب نفوذ بیمه‌ای
۱۷ - فراهم نمودن زمینه حضور فعال شرکت‌های بیمه در بازار سرمایه
۱۸ -تهیه برنامه تحول در صنعت بیمه با استرتژی‌ها و اهداف زیر:
ضریب نفوذ بیمه بالاتر از متوسط جهانی
مقام اول در صنعت بیمه منطقه آسیای میانه، خاورمیانه و شمال آفریقا
سهم بخش غیردولتی از بازار بیمه کشور، حداقل ۷۰ و حداکثر ۷۵ درصد
تجاری، رقابتی و حرفه‌ای بودن صنعت بیمه کشور
عدالت در عرضه خدمات بیمه‌ای به دهک‌های درآمدی و تعادل در پوشش بیمه‌ای مناطق مختلف کشور
پایداری و ثبات در ارائه خدمات بیمه‌ای
آسانی، سرعت، مشتری مداری، ارزانی و همه جانبه بودن عرضه خدمات بیمه‌ای به خانوارها، بنگاه‌های اقتصادی و مشتریان خارجی
داشتن اخلاق حرفه‌ای و سلامت و دارا بودن قابلیت اعتماد در میان مشتریان و نهادهای حاکمیتی و نظارتی صنعت بیمه کشور
تنوع و عدم تمرکز در ساختار پرتفوی صنعت بیمه.
۱۹ - تهیه طرح‌‌های تحول در بیمه مرکزی ایران
- مطالعه و بررسی برای تدوین برنامه پنج ساله بیمه مرکزی ایران با رویکرد استراتژیک
- مشارکت در تدوین لایحه برنامه پنجم توسعه کشور (بخش بیمه)
۲۰ - تدوین سند چشم‌انداز فناوری اطلاعات و مرکز جامع داده‌های بیمه.
۲۱ - برگزاری جلسات متعدد هم اندیشی با مدیران عامل و اعضای هیات مدیره شرکت‌های بیمه دولتی و غیر دولتی برای بررسی مسائل و مشکلات صنعت بیمه و تدوین راهکارهای لازم.
۲۲ - تهیه و ابلاغ شرایط عمومی ‌‌‌بیمه نامه عیوب پنهان و اساسی ساختمان‌های مسکونی به کلیه شرکت‌های بیمه دولتی و خصوصی جهت اجرای آزمایشی ۵ ساله در راستای بند ۵ ماده ۳۰ قانون برنامه چهارم توسعه.
۲۳ - تهیه پیش نویس لایحه الزام دستگاه‌های اجرایی برای بیمه کردن اموال منقول و غیر منقول دولت که به زودی تقدیم دولت خواهد شد.
۲۴ - مطالعه و بررسی روش‌های آزادسازی تعرفه‌های بیمه‌ای به منظور افزایش رقابت در صنعت بیمه کشورو ارائه پوشش‌های مناسب‌تر به بیمه گذاران.
۲۵ - موافقت با اجرای آزمایشی طرح بیمه آتش‌سوزی منازل مسکونی شهر تهران با همکاری یک شرکت بیمه خصوصی و شهرداری تهران.

آینده از نگاه رییس کل

pic۴

دکتر فرشباف ماهریان رییس کل بیمه مرکزی ایران‌، به یک سوال طولانی دنیای اقتصاد مبنی بر تعریف رییس کل از صنعت بیمه براساس آنچه تا به امروز دراین صنعت مشاهده کرده ورویکرد بیمه مرکزی درخصوص توسعه صنعت بیمه درکشور پاسخی طولانی داد: شاید سوال شما را بهتر است اینگونه پاسخ بدهم که صنعت بیمه نیز مانند خیلى از محورهایى که در کشور ما به توسعه یافتگى نرسیده مغفول مانده است. بیمه دانشى اقتصادى، علمى و عملیاتى است که در درون شرکت‌هاى بیمه سازماندهى مى‌شود و نتیجه حاصل از آن علاوه بر این که یک ذهنیتى را از آرامش و امنیت روانى براى مردم ترسیم مى‌نماید، ایجاد کننده امنیت اقتصادى براى سرمایه‌گذاران و کمک کننده براى توسعه اقتصادى کشور نیز مى‌تواند مطرح شود چرا که اگر بیمه‌ها عملا وارد چرخه اقتصادى شوند ما شاهد توسعه اقتصادى در کشور خواهیم بود.
به طورى که در این برهه ما شاهد امنیت سرمایه‌گذارى در کشور خواهیم بود که این مساله رابطه مستقیم با توسعه اقتصادى را در بر دارد و شخص سرمایه‌گذار دغدغه این را ندارد که سرمایه‌گذارى‌اش هر لحظه دچار آسیب و خسران گردد. در این صورت است که فرد سرمایه‌گذار به سمت کارآفرینى، تولید و خلاقیت حرکت مى‌کند و این مسائل طبیعى است و در همه جاى دنیا قابل رؤیت است و تنها راهکار انتقال این امنیت می‌تواند توسعه فرهنگ بیمه باشد. اگر معرفى مناسبى از عملکرد، دانش و گسترش بیمه در جامعه صورت گیرد تمامی عوامل شاهد نقش آفرینی و آثار مثبت بیمه در عرصه‌های گوناگون خواهند بود.
بیمه مرکزى باید نقش هدایتگرى را بازى کند و بازار رقابتى را سازماندهى نماید، به نحوى که اثرگذارى براى ارائه نرخ‌ها در یک بازار به صورت منطقى شکل خود را پیدا کند و تعرفه‌ها، اصلاح ساختار بازار، جایگزینى با نظام‌هاى مالى، رتبه‌بندى شرکت‌ها و ارزیابى از توانمندى‌ها از وظایف بیمه مرکزى باشد.
تاکنون صنایع دولتی و دیگر فعالیت‌های اقتصادی متکی به بودجه دولت خود را چندان نیازمند به بیمه نمی‌دانستند، زیرا که خسارت‌های احتمالی آنها از طریق بودجه جبران می‌شد، اکنون هم فعالیت‌های اقتصادی و هم صنعت بیمه در مسیر خصوصی‌سازی قرار گرفته‌اند، صنعت بیمه که خود خصوصی می‌شود باید با ارائه پوشش‌های مناسب از موسسات دولتی که مشمول خصوصی‌سازی قرار می‌گیرند نیز حمایت کند و صنعت بیمه کشور ما می‌تواند در پایان برنامه پنج‌ساله پنجم نقش اول را در منطقه ایفا کند.
ایران هفدهمین اقتصاد جهان را دارا است و این امر نشانگر توانمندی و ظرفیت موجود در کشور است و ما باید با اعمال مدیریت صحیح و کارآمد به جایگاه مطلوب بیمه‌ای برسیم و اهداف چشم‌انداز ۲۰ ساله در کشور را تحقق بخشیم.
برنامه پنجم توسعه از سوی مقام معظم رهبری و تاکید ایشان بر رقابتی کردن صنعت بیمه کشور ابلاغ شد و بیمه مرکزی ایران با رهنمود‌های این برنامه پذیرش اقتصاد رقابتی را در صنعت بیمه دنبال می‌کند و طرح تحول صنعت بیمه را نیز در راستای رقابتی کردن این صنعت تدوین و به ریاست‌جمهوری تقدیم کرده است.