در آرزوی سال‌های طلایی دهه شصت!

باز هم بازی جذاب نظرسنجی درباره فیلم‌های سینمای ایران، و این بار نظرسنجی درباره بهترین‌های بخش خصوصی سینمای بعد از انقلاب.

ناخدا خورشید(ناصر تقوایی) فیلم اول بخش خصوصی سینمای پس‌از انقلاب
هرگاه پای این گونه نظرسنجی‌ها به میان می‌آید نکته‌ای که جلب توجه می‌کند، اهمیت و خاصیت گذشته زمان یا همان جمله که در اصطلاح می‌گوییم؛ زمان قاضی بی‌رحمی است، در این گونه قضاوت‌ها به شدت حس می‌شود. این بار مجال را مساعد دیدیم تا راهی را که چند ماهی است در روزنامه دنیای‌اقتصاد و در صفحات ادب و هنر روزنامه در قالب گفت‌و‌گو با تهیه‌کنندگان بخش‌خصوصی سینمای ایران آغاز کرده‌ایم این بار در قالب یک پرونده در شکل جزیی‌تر یک نظرسنجی از صاحب‌نظران؛ تهیه‌کنندگان و کارگردانان و همچنین منتقدان سینمای ایران پی بگیریم. البته ذکر چند نکته درباره این نظرسنجی در اینجا ضروری به نظر می‌رسد:
۱ - به هر حال زمانی که بحث بخش خصوصی و حاکمیت اصل ۴۴ قانون اساسی به میان می‌آید، منظور نظر بخشی از حاکمیت است که دخالت دولت در آن صفر یا نزدیک به صفر است. در سینمای ایران در این سال‌هایی که سپری شده است، قطع به یقین و بی‌تعارف با بخش خصوصی ناکارآمدی روبه‌رو‌ بوده‌ایم. ناکارآمد نه به لحاظ توانایی اشخاص هدایت‌کننده دفاتر تولید فیلم، که به این دلیل که هیچ گاه نگذاشته‌ایم این بخش با دید وسیعی که دارد کار خود را با توجه به خط قرمزهایی که همه می‌دانیم انجام دهد. دولت با کمک‌های مالی و معنوی ارگان‌های خود- که بنیاد سینمایی فارابی در راس آن قرار دارد- در تضعیف این بخش سهم عمده‌ای داشته است. با علم بر این نکته دفاتر خصوصی تولید فیلم را به قضاوت گذاشتیم، وگرنه کیست که نداند در ایران بخش خصوصی اصلا وجود خارجی ندارد و همه چیز در حد حرف است.
۲ - با این اوصاف در این نظرسنجی نتیجه حیرت‌انگیز، وجود سه فیلم با کیفیت سینمای ایران در دهه شصت بود که در راس فیلم‌های انتخاب شده قرار گرفتند. البته در این میان سهم منتقدان در این انتخاب نقشی تعیین‌کننده بود. سه فیلم ناخدا خورشید، هامون و اجاره‌نشین‌ها، فیلم‌های شاخص سال‌های طلایی دهه شصت سه فیلم اول انتخابی منتقدان بودند که در کمال تعجب هر سه فیلم تولید یک دفتر است؛ پخشیران با مدیریت هارون یشایایی، تهیه‌کننده خوشنام سینمای ایران که تقریبا کسی نیست که با او کار کرده باشد و ناراضی باشد. زمان قاضی بی‌رحمی است، و این رای نشان می‌دهد محک زمان تا چه حد محک شایسته‌ای در اینجا بوده است.
۳ - برای انتخاب اسپانسرهایی که سینمای ایران را حمایت کردند، فهرست مدونی در اختیارمان نبود. اما با تکیه بر حافظه، چند نمونه از اسپانسرها را به دوستان معرفی کردیم و گفتیم اگر نامی از قلم افتاده است و آن‌ها یادشان هست و می‌خواهند به آن رای بدهند، خودشان به فهرست اضافه کنند. تعداد آرای کم این بخش به خاطر همین مساله است. بحث انتخاب اسپانسر برای تولید یک فیلم در بخش خصوصی یکی از مسائل مهم است که امیدواریم این آرا سرآغاز حضور بیشتر اسپانسرها در سینمای ایران شود.
۴ - در آرای تهیه‌کنندگان و کارگردانان، متاسفانه آرا بسیار کم بود، حالا این امر به دلیل مشغله زیاد کاری دوستان بود یا دلیل دیگری داشت از آن بی‌خبریم. اما نکته‌ای که وجود دارد این است که بعضا در این آرا و آرای منتقدان نام فیلم‌هایی ذکر شده است که در بخش دولتی تهیه شده است، مثلا همکار خوبمان طهماسب صلح‌جو از چهار فیلمی که ذکر کرده است، سه فیلمش در بخش دولتی تهیه شده که کسی منکر خوب بودن فیلم‌ها نیست، اما چون منظور ما از این نظرسنجی فیلم‌های تولید شده در بخش خصوصی سینمای ایران بود به رسم امانت نام فیلم‌ها و آرای ایشان و دیگر دوستان را در اینجا آورده‌ایم، اما در شمارش آرا آنها را لحاظ نکرده‌ایم.
۵ - ما برای رای‌دهندگان در فرم‌هایی که فرستادیم، پنج جای خالی قرار دادیم که به ترتیب آرای‌شان را بنویسند. بعضی از دوستان ترجیح دادند تقدم و تاخر در آرای‌شان نداشته باشند و فیلم‌ها را «بدون ترتیب» ذکر کرده‌اند. برای هر فیلم هم که با ترتیب یا بدون ترتیب ذکر شده بود یک رای لحاظ کردیم. به این ترتیب آرا را شمارش کردیم.
در آرای تهیه‌کنندگان بعضا نام‌هایی مشاهده می‌شود که تهیه‌کننده‌اش فرد رای‌دهنده است، این البته از ندانستن قواعد بازی ناشی می‌شود؛ نکته جالب اینکه در آرای تهیه‌کننده خوشنام سینمای ایران منوچهر محمدی نام فیلم عصر روز دهم مشاهده می‌شود که در مرحله تولید است. عجیب بود ولی کاری‌اش نمی‌شد کرد.
در انتخاب‌ها هم خواستیم بهترین فیلم‌ بخش خصوصی با لحاظ کردن فروش و تداوم اکران، کیفیت فنی و هنری فیلم و تاثیرگذاری و ماندگاری فیلم، موفق‌ترین تهیه‌کننده بخش خصوصی با در نظر گرفتن تعداد فیلم‌های پرفروش، کار در ژانرهای مختلف و با کارگردانان مطرح و موفق‌ترین حضور اسپانسر در یک فیلم هم با در نظر گرفتن پرداخت حرفه‌ای و غیرمستقیم به هدف مورد نیاز اسپانسر و موفقیت فیلم از لحاظ تاثیرگذاری و فروش انتخاب شود. در نتایج آرا می‌توانیم بفهمیم چقدر این فاکتور‌ها مد نظر بوده است. قضاوت با شما.
۶ - در اخذ نظرات تهیه‌کنندگان و کارگردانان سینمای ایران، همکارمان غزال صادقی زحمت ارتباط با این گروه را کشیدند که قدردان زحمات ایشانیم.
۷ - و نکته آخر؛ امیدواریم این نظرسنجی محک خوبی برای دوستان، چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی باشد تا کار خوب و با کیفیت را از فیلم‌های بی‌ریشه تشخیص دهند. بخش خصوصی سینمای ایران اگر با قدرت پا بگیرد می‌تواند بار سینمای ایران را به تنهایی و با تمام توان به دوش بکشد، این نظرسنجی اگر فایده‌اش تنها دانستن این نکته باشد، همین برای ما کافی است.
هامون(داریوش مهرجویی) فیلم دوم بخش خصوصی سینمای پس‌از انقلاب