۷۰میلیون ایرانی و ۶۰ میلیارد دلار هدر روی در ۳۶۵ روز سال

جزئیات لایحه مدیریت انرژی کشور تشریح شد

غزاله طایفه- انرژی حائز بالاترین رقم درآمد و همچنین حائز بالاترین رقم هزینه در کشور است، بنابراین ضرورت دارد که مسائل مربوط به انرژی و به‌خصوص منطقی کردن موازنه تولید و مصرف حامل‌های انرژی مورد توجه و اقدام ویژه قرار گیرد.

بخش عمده مصرف بالای حامل‌های انرژی در کشور به دلیل هدر رفت یا اتلاف آن در بخش‌های مختلف است که ضرورت اصلاح آن از سوی مسوولان، باید مورد توجه قرار گیرد. علاوه بر این، روند افزایش غیرمنطقی مصرف انرژی در کشور در کلیه بخش‌ها، بسیار نگران‌کننده است. در این رابطه به منظور بررسی مصرف انرژی در ایران و راهکارهای جلوگیری از روند افزایشی مصرف، مصاحبه‌ای با مهندس «منصور دفتریان»، قائم‌مقام رییس هیات‌مدیره انجمن نفت ایران انجام داده‌ایم که مشروح آن در زیر می‌آید:

به نظر شما بخش عمده مصرف بالای حامل‌های انرژی در کشور، به چه دلیل می‌تواند باشد؟

بخش عمده مصرف بالای حامل‌های انرژی در کشور به دلیل هدر رفت یا اتلاف انرژی در بخش‌های مختلف مصرف‌ است. روند بسیار بالای میزان اتلاف انرژی عمدتا به دلیل غیراستاندارد بودن سیستم‌های انرژی‌بر، عدم توجه به طراحی‌های مناسب برای بهینه‌سازی مصرف انرژی در نیروگاه‌ها، شبکه انتقال و توزیع نیرو، صنایع خودروسازی و دیگر دستگاه‌ها و وسایل انرژی‌بر و ساختمان‌ها است.

به عنوان مثال اگر نیروگاه‌های ما برای تولید برق ۱۰۰ واحد گاز دریافت می‌کنند، حدود ۷۰ واحد آن را هدر می‌دهند و تنها از ۳۰ واحد آن استفاده می‌کنند یا وقتی برق تولیدی وارد شبکه انتقال می‌شود تا زمانی که به دست مصرف‌کننده برسد، بالاتر از ۲۱درصد از آن هدر می‌رود در حالی‌که هدر روی یا پرت انرژی در شبکه‌های انتقال و توزیع بیشتر کشورهای دنیا بین ۷-۵ درصد و حتی در کشور بنگلادش ۹درصد است. بررسی میزان هدر روی انرژی در ایران نشان می‌دهد که فقط در سال ۸۶ حدود ۶۰میلیارد دلار هدر روی انرژی داشته‌ایم که رقم قابل توجهی است. ما برای هر چیزی در مملکت متولی داریم، اما برای کنترل مصرف انرژی که دارای بالاترین رقم درآمد و بالاترین رقم هزینه در کشور است، متولی وجود ندارد.

مقایسه آمار مصرف بنزین در ایران در سال ۱۳۵۵ با کشورهای ترکیه و فرانسه نشان می‌دهد که در آن زمان مصرف بنزین در کشور ما و ترکیه تقریبا برابر و حدود ۷میلیون لیتر در روز بوده است. در فرانسه نیز مصرف بنزین ۶ برابر ایران بوده است؛ اما با گذشت ۳۰ سال از آن زمان آمارها نشان می‌دهد که مصرف بنزین در فرانسه در سال ۱۳۸۵، معادل نصف مصرف این فرآورده در ایران است. در واقع با این میزان مصرف، مقدار زیادی از سرمایه نسل‌های بعدی، هدر می‌رود و کسی هم از آن سود نمی‌برد.

بررسی آمار رسمی نشان می‌دهد که طی دو دهه آینده تعداد خانوارها و از جمله تعداد لوازم انرژی بر خانگی کشور، حداقل دو برابر موجود افزایش خواهد یافت و بنابراین تداوم روند رشد بالای مصرف انرژی در کشور طی دو دهه آینده اجتناب‌ناپذیر است. در این شرایط ضرورت دارد که بیشترین توجه به سازماندهی مدیریت مصرف در جهت جلوگیری از هدر رفت و اسراف در مصرف انرژی معطوف شود.

مطالعات انجمن نفت نشان می‌دهد که چنانچه اقدامات فوری، موثر و پیگیر در جهت اصلاح این امور به عمل نیاید، از دهه آینده به بعد نه تنها در امر صادرات انرژی به خارج، بلکه در امر تامین انرژی مورد نیاز داخل کشور نیز با مشکل جدی مواجه خواهیم شد.

از طرف دیگر مصالح کشور اقتضا می‌کند که سهم ایران در عرضه انرژی به بازارهای جهان، حتی‌الامکان افزایش یافته یا حداقل کاهش پیدا نکند، بنابراین ضروری است نسبت به جلوگیری از تداوم هدر رفت و اتلاف انرژی و اصلاح ساختار واحدهای موجود و جدید مصرف‌کننده انرژی، اقدامات ویژه صورت گیرد.

راهکار جلوگیری از هدر رفت و اتلاف انرژی را در چه می‌دانید؟

انجمن نفت با توجه به اهمیت موضوع وبه منظور جلب توجه مسوولان و ارائه راهکارهای علمی در جهت رفع مشکل، تاکنون اقدام به برگزاری چهار همایش تخصصی تحت عنوان «کنگره ملی انرژی و اقتصاد» اقدام کرده است و در این کنگره‌ها با ارائه مقالات متعدد، توجه مسوولان و کارشناسان کشور را به لزوم همچنین راهکارهای منطقی نمودن مصرف انرژی جلب کرده است.

نظریات انجمن نفت ایران در این ارتباط کلیه موارد مربوط و از جمله راندمان تولید و انتقال نیرو، صنایع اتومبیل و موتورسیکلت‌سازی، صنایع ساخت لوازم برقی و گازی خانگی، اصلاحات درفرآیند مجتمع‌ها و کارخانجات صنعتی، نظام معماری و تاسیسات مربوط، لزوم گسترش سیستم‌های حمل‌و‌نقل عمومی و... را با هدف جلوگیری از هدر رفت و بهینه سازی مصرف انرژی شامل می‌شود.

بررسی نتایج پیگیری‌های انجمن نفت نشان می‌دهد که ضرورت دارد با هدف قانونمند کردن لزوم مراعات روش‌های جلوگیری از اتلاف انرژی، موضوع استاندارد کردن و ضابطه‌مند کردن مصرف انرژی در سیستم‌ها و وسایل انرژی بر به صورتی که کلیه صنایع مربوط و نظام معماری کشور را پوشش بدهد از طریق دولت و مجلس شورای اسلامی تحت عنوان «لایحه قانونی مدیریت مصرف انرژی» پیگیری شود.

در واقع بحث ما این بود که تولید و مصرف انرژی در ایران در سال‌های گذشته بدون برنامه‌ریزی اصولی انجام گرفته و در نتیجه کشور با مشکلات اقتصادی غیرقابل پیشگیری مواجه شده که در صورت تداوم وضعیت موجود در آینده نزدیک مشکلات اقتصادی افزایش خواهد یافت. بنابراین اولین پیشنهاد ما این بود که مدیریت مصرف انرژی و ساماندهی انرژی داشته باشیم.

مدیریت مصرف انرژی چه بخش‌هایی را شامل می‌شود؟

لایحه قانونی مدیریت مصرف انرژی شامل ایجاد سازمان مسوول مدیریت مصرف انرژی زیر نظر مستقیم رییس‌جمهور با هدف مدیریت مصرف و از جمله استاندارد کردن مصرف انرژی، تعیین و تصویب راندمان‌ها و دیگر شاخص‌های قابل قبول در کلیه بخش‌های مرتبط مصرف‌کننده انرژی است.

همچنین سیاست‌گذاری و اعمال روش‌های بررسی و بازرسی ادواری عملکرد سیستم‌های مصرف‌کننده انرژی و مقایسه عملکردها به منظور مشخص کردن و رفع تنگناها با هدف پیش‌گیری از هدررفت انرژی و تواماً پیگیری در جهت بالا بردن راندمان‌ها در حد استانداردهای تعیین شده در جهت بهینه‌سازی مصرف انرژی از جمله موارد لایحه مزبور است و نهایتا در یک فرصت زمانی منطقی، الزام قانونی انطباق با استانداردهای تعیین شده قبل از اخذ مجوز فروش ماشین‌آلات و لوازم انرژی‌بر یا اخذ پروانه ساخت تاسیسات خواهد بود. لازم به ذکر است که پیش‌نویس این لایحه جهت ارائه به هیات دولت و متعاقبا به مجلس شورای اسلامی تهیه شده و هم‌اکنون در کمیسیون زیربنایی دولت تحت بررسی است.

غیر از مدیریت مصرف انرژی چه راهکارهای دیگری برای موازنه منطقی تولید و مصرف انرژی پیشنهاد نموده‌اید؟

غیر از مدیریت مصرف شتاب دادن به تولید و جایگزین کردن گاز به جای نفت می‌توانست موثر باشد در سال ۱۳۷۴ ما معادل ۵۸۰هزار بشکه در روز گاز تولید و مصرف می‌کردیم که اکنون این میزان به دو و نیم میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. در واقع در طول این سال‌ها وزارت نفت حدود دو میلیون بشکه گاز را جایگزین نفت کرد، که اگراین کار صورت نمی‌گرفت صادرات نفت به ناچار متوقف شده و کشور برای تامین انرژی مورد تقاضای بازار داخلی نیز با مشکل جدی مواجه می‌شد. اقتصاد کشور به‌رغم تمام تلاش‌هایی که می‌شود متکی به نفت است.

پیشنهاد سوم ما این بود که در سبد انرژی ذغال‌سنگ را وارد کنیم. در‌حال‌حاضر در اکثر کشورهای جهان از ذغال‌سنگ برای تولید انرژی استفاده می‌کنند. اگر چه ذغال‌سنگ آلودگی‌های زیست محیطی را به دنبال دارد، اما اقتصاد کشور حکم می‌کند که این امر صورت بگیرد. پیشنهاد ما این بود که تولید ذغال‌سنگ را در طبس توسعه دهیم و نیروگاهی ایجاد کنیم که به جای نفت و گاز از ذغال سنگ استفاده کند. این موضوع نزدیک به ۱۲ سال است که تصویب شده اما اجرا نشده است.

به‌رغم پیشنهادات ارائه شده و تشکیل چهار کنگره انرژی و اقتصاد و پیگیری‌های مستمر توسط انجمن نفت ایران و تبلیغات گسترده شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی و شرکت بهینه‌سازی سوخت، بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد که لزوم ایجاد سازمانی که زیر نظر مستقیم ریاست جمهوری متولی در میزان مصرف انرژی باشد ضروری است.

چشم‌انداز مصرف سوخت را در آینده چه طور می‌بینید؟

متاسفانه روند افزایش مصرف غیر متعارف و هدر رفت انرژی در کشور علاوه بر بخش بنزین در بقیه حامل‌‌های انرژی و در کلیه بخش‌ها به صورت بسیار نگران کننده ادامه دارد و میزان مصرف بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر به خصوص گازوئیل در ایران بسیار بالا است و با رشد غیر متعارف طی دو دهه آینده همچنان افزایش خواهد یافت. رشد غیرمتعارف مصرف انرژی به دلیل ترکیب سنی جمعیت کشور و در نتیجه افزایش قابل توجه واحدهای مصرف کننده و افزایش تعداد خودروهای شخصی از ۵/۷میلیون دستگاه به ۲۵میلیون دستگاه، در دو دهه آینده غیرقابل اجتناب خواهد بود.

مصرف بنزین در ایران چندین برابر مصرف بنزین در ترکیه و شدت انرژی بالغ بر ۵/۳برابر حد منطقی است. بنابراین بخش اصلی میزان اضافی مصرف بنزین، گازوئیل و دیگر حامل‌های انرژی در ایران مربوط به هدر رفت و بقیه مربوط به مصرف بی‌رویه یا اسراف در مصرف انرژی در کشور است.

به نظر شما براساس طرح تحول اقتصادی دولت اصلاح قیمت حامل‌های انرژی تا چه حد می‌تواند در کنترل مصرف موثر باشد؟

هر طرحی که باعث شود قیمت حامل‌های انرژی منطقی شود، به صلاح کشور است. اگر قیمت حامل‌های انرژی بالا رود، مردم در اسراف انرژی تجدیدنظر می‌کنند. در واقع استفاده از سیاست‌های قیمتی برای کنترل مصرف مردم بسیار می‌تواند موثر باشد و اگر باز هم پس از اصلاح قیمت مصرف از حد متعارف بیشتر شد، می‌توان با اقداماتی جلوی آن را گرفت. طرح تحول اقتصادی در جلوگیری از اسراف انرژی موثر خواهد بود. بخش عمده هدررفت انرژی در کشور به دلیل غیراستاندارد بودن وسایل انرژی‌بر و عدم‌توجه به طراحی‌های مناسب برای جلوگیری از هدررفت و بهینه‌سازی مصرف انرژی در صنایع، تاسیسات، ساختمان‌ها و غیره است که در یک برنامه زمانی باید اصلاح شود.

بنابراین اصل کار خارج از طرح‌تحول اقتصادی است. ما در انجمن نفت به هیچ وجه توصیه نمی‌کنیم که انرژی با قیمت نازل به مردم داده شود، چون اقتصاد ما نسبت به انرژی به شدت تاثیرپذیر است. بنابراین استفاده از اهرم قیمت به منظور محدود کردن مصرف مازاد بر نیاز بنزین، فرآورده‌های میان تقطیر و دیگر حامل‌های انرژی‌بر (با مبنای مطالعات کارشناسی به صورت نرخ‌های صادراتی انرژی) برای مجموع مصارف بالاتر از حد منطقی، الزامی است، اما در کنار آن به صلاح است که به پیشنهادات انجمن نفت ایران که انشاءا... منتهی به جلوگیری از اتلاف انرژی خواهد شد بذل توجه بشود.