روزهای ناسالم در تهران ۱۲ برابر شد

افسانه احمدی دوقزلو
عکس‌ها: حمید جانی‌پور
تدابیر زمستانی برای مقابله با پدیده وارونگی هوا
سهم ۸۰ درصدی وسایل نقلیه در آلودگی هوای پایتخت
هوای تهران در هفت ماه اول امسال شرایط نامساعدی را نسبت به مدت مشابه سال قبل تجربه کرد.

جدیدترین اطلاعات شرکت کنترل کیفیت هوا نشان می‌دهد از ابتدای امسال تا نیمه آبان‌ماه کیفیت هوای تهران سه‌روز در وضعیت پاک و ۴۶ روز در وضعیت ناسالم قرار داشته، این در حالی است که در سال گذشته در همین مدت ۱۵ روز هوای پاک و تنها ۴ روز هوای ناسالم نصیب تهرانی‌ها شده بود که نشان‌دهنده افزایش حدود ۱۲برابری روزهای ناسالم در تهران است.
طبق تحقیقات انجام شده توسط بانک جهانی در طی ۱۰ سال گذشته در تهران سالانه ۴هزار نفر بر اثر استنشاق آلاینده‌ها و ذرات معلق در هوا دچار مرگ زودرس شده‌اند.
گزارش یک دستگاه بین‌المللی در زمینه خسارت‌های آلودگی هوا نشان می‌دهد. سالانه در کشورمان ۸/۱میلیارد دلار خسارت ناشی از آلاینده‌های ذرات معلق به اقتصاد وارد می‌شود.
این آمارها تنها گوشه‌ای از مضرات و خطرات آلودگی هوا در کشور است.
اما وضعیت آلاینده‌ها در تهران به عنوان کلانشهری که روزانه سه‌میلیون خودرو در آن تردد می‌کنند، شرایط حادتری ایجاد کرده است.
معضل فصلی
آلودگی هوا به عنوان معضل فصلی در تهران مطرح است. به همین خاطر کمیته‌ای تحت عنوان کمیته آلودگی هوا در استانداری تهران تشکیل شده تا در روزهای سرد سال که پدیده وارونگی هوا، شرایط اضطرار را در شهر ایجاد می‌کند، برنامه‌های ویژه برای مقابله با آلودگی هوا در شهر به اجرا دربیاید.
دکتر یوسف رشیدی، مدیر عامل شرکت کنترل کیفیت هوا در این زمینه به دنیای‌اقتصاد گفت: باد یکی از عواملی پخش و پراکندگی آلاینده‌ها در هواست که ذرات معلق را به صورت افقی و عمودی جابه‌جا می‌کند، اما در فصول سرد سال به دلیل آنکه لایه‌های هوای سرد در پایین و لایه‌های هوای گرم در بالا قرار می‌گیرد، تمایل برای جابه‌جایی هوا به صورت عمودی وجود ندارد و همین مساله باعث حذف پخش و پراکندگی آلاینده‌ها به صورت عمودی می‌شود و لذا در روزهای سرد سال آلودگی هوا را بیشتر احساس می‌کنیم. وی با اشاره به این‌گونه وارونگی هوا تصریح کرد: در سال گذشته و در ماه‌های آذر و دی با این وضعیت مواجه بودیم که البته پدیده کاملا طبیعی است و در همه جای دنیا نیز رخ می‌دهد، اما هنر مسوولان و برنامه‌ریزان این است که بتوانند در بدترین وضعیت هوا هم آلودگی هوا را در شرایط استاندارد نگه دارند.
به گفته دکتر رشیدی تولید آلودگی هوا در مناطق مختلف تهران از منابع ثابت و متحرک ایجاد می‌شود که کارخانجات، واحدهای تجاری، اداری و صنعتی جزو صنایع ثابت و خودروها، اتوبوس‌ها، مینی‌بوس‌ها و موتورسیکلت‌ها و به‌طور کل تمامی وسایطی که در سطح شهر در حال تردد هستند، از منابع متحرک آلوده‌کننده به شمار می‌روند.
وی افزود: چنانچه تولید آلودگی زیادی و شرایط جوی نامساعدی داشته باشیم، وارد شرایط بد آلودگی می‌شویم؛ که گاهی به واسطه انباشت آلودگی از روزهای قبل و شرایط نامساعد جوی این وضعیت رخ می‌دهد.
وی با بیان اینکه به جز روزهایی که مراسم خاص در شهر وجود دارد، تولید آلودگی یا وضعیت ترافیکی در هر روز تفاوت چندانی با هم ندارند، گفت: به‌رغم اینکه سالانه تعداد خودروها در کشور افزایش می‌یابد، اما گاهی شاهد کاهش آلودگی در یک روز و افزایش آن در روز دیگر هستیم که با این وجود می‌توان گفت شرایط هواشناسی و جوی نقش بسزایی در آلودگی هوا دارد، به عنوان مثال در سال جاری میزان آلودگی هوا تا ابتدای آبان‌ماه ۴۶ روز در وضعیت ناسالم قرار داشته که این مساله خود نشان‌دهنده ارتباط شرایط جوی و آلودگی هوا است.
وی در این باره افزود: باید تولید آلودگی را در شهر محدود کرده و به میزانی برسانیم که در بدترین شرایط جوی نیز آلودگی هوای زیادی نداشته باشیم.
وی در پاسخ به این پرسش که خودروها چه سهمی از منابع آلوده‌کننده هوای شهر تهران را دارند، گفت: در تهران بالای ۸۰درصد از آلودگی هوا متاثر از خودروهاست و از سوی دیگر تناژ تولید این‌گونه از آلودگی‌ها که وارد هوای تهران می‌شود بسیار بالاست.
وی در زمینه تناژ این‌گونه از آلودگی افزود: در حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار تن در سال انواع آلودگی‌های مختلف از جمله هیدروکربن‌های نسوخته، اکسیدهای ازت، گوگرد، مونواکسید کربن و ذرات معلق توسط این سیستم وارد هوای تهران می‌شود. وی افزود: خودروهای شخصی ۷۰درصد از منابع آلایندگی هوا را ایجاد می‌کنند.
وی در زمینه راهکارهای کاهش آلودگی هوا اضافه کرد: به منظور کاهش آلودگی هوا می‌توان از روش‌های جبری و همچنین به‌کارگیری دیدگاه‌های علمی استفاده کرد؛ به‌عنوان مثال اگر می‌توانستیم زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی را گسترش داده و به موازات آن سیستم‌های الکترونیکی را توسعه دهیم و همچنین از سوی دیگر هزینه استفاده از خودروها را افزایش دهیم تا مردم انتخاب کنند و بدانند که چنانچه از وسایل نقلیه عمومی استفاده کنند، می‌توانند سریع، مطمئن و به‌طور منظم و بدون خطر به نقاط مختلف شهر دسترسی داشته باشند و اگر از خودروی شخصی خود استفاده کنند باید هزینه سوخت، مالیات، عوارض و هزینه‌های استفاده از معابر عمومی را بپردازند و از این رو بیشتر به حمل‌ونقل عمومی روی آورند، می‌توان به کاهش آلودگی هوا در تهران امیدوار بود.
رشیدی تصریح کرد: چنانچه با این نگرش به جلو برویم موفق خواهیم بود، در غیر این صورت اگر تمام خودروهای تهران را نیز استاندارد کنیم و همه آنها دارای سوخت استاندارد باشند، باز هم با مشکلات ترافیکی مواجه خواهیم بود.
برنامه‌های زمستانی
مدیر عامل شرکت کنترل کیفیت هوا در زمینه برنامه‌های زمستانی برای جلوگیری از افزایش آلودگی هوا گفت: با توجه به راه‌اندازی سامانه پیش‌بینی آلودگی‌هوا، می‌توان وضعیت آلودگی را تا سه روز آینده پیش‌بینی کرد، اما از سوی دیگر این شرکت قدرت اجرایی خاصی در این زمینه ندارد، چون بر طبق قانون نحوه جلوگیری از آلودگی‌ هوا و دستورالعمل‌های اجرایی مرتبط با آن، در مواقع اضطراری کمیته‌ای در استانداری تشکیل می‌شود و با توجه به وضعیت آلودگی‌هوا، شرایط و محدودیت‌های زمانی و مکانی را برقرار می‌کنند؛ مانند، طرح زوج و فرد خودروها که از سال ۸۴ در کشور پیاده‌سازی شد و در حال حاضر نیز در حال اجرا است.
وی در توضیح دیگری از وظایف کمیته گفت: تعطیلی مدارس به خاطر آلودگی هوا نیز که برخی روزها صورت می‌گیرد، از تصمیمات این کمیته است که ما نیز به عنوان یکی از اعضای کمیته در جلسات حضور پیدا می‌کنیم.
وی ابراز کرد: با توجه به شرایط کنونی و با توجه به حجم خودروها و همچنین کندی پیشرفت حمل‌ونقل عمومی، باید بر روی توسعه هر چه بیشتر حمل‌ونقل عمومی سرمایه‌گذاری کرده و برنامه‌ریزی‌های دقیقی در این زمینه صورت داد تا بتوان به نتیجه مطلوب دست یافت.
رشیدی راهکارهای کاهش آلودگی هوا را بسیار متفاوت و متنوع اعلام کرد و گفت: با تقسیم‌بندی منابع تولید آلودگی به منابع ساکن و متحرک آلاینده‌های ساکن، کارخانجات، منازل، واحدهای صنعتی بزرگ و کوچک از جمله منابعی هستند که اگر بتوانیم در این راستا الگوی بهینه‌سازی مصرف انرژی را توسعه دهیم، به دنبال آن شاهد کاهش مصرف سوخت خواهیم بود و از سوی دیگر اگر از سوخت‌های جایگزین و پاک استفاده کنیم، می‌توانیم کاهش آلودگی هوا را احساس کنیم.
وی در این باره ادامه داد: چنانچه بتوان از صنایع پاک استفاده کرد و فرآیندهای مرتبط با هر کدام از واحدهای صنعتی را تغییر داد و همچنین در دودکش‌ها و جایی که آلودگی وارد اتمسفر می‌شود، از تکنولوژی‌های کنترل مثل فیلترها، الکتروفیلترها، شست‌وشو دهنده‌ها و مواردی از این قبیل استفاده شود و بتوان واحدهای گوگردزدایی از دود و فرآیندهای کاهش تولید اکسیدهای ازت نیز ایجاد کرد، تا حد قابل توجهی از میزان آلودگی‌های ساکن کاسته خواهد شد.
امان از خودروها
اما از سوی دیگر چون سهم بیشتر تولید آلودگی هوای تهران را خودروها تشکیل می‌دهند، می‌توان برنامه‌ها و راهکارهای متنوعی ارائه کرد که یکی از این راهکارها نرم‌افزاری و مدیریتی و دیگری راهکارهای فنی است. وی در زمینه راهکارهای فنی گفت: بایستی به منظور کاهش آلودگی از خودروهای استاندارد استفاده کرده و استانداردهای آنها را سختگیرانه‌تر کرد و از سوخت‌های پاک و از کاتالیزورها و سیستم‌های کاهش آلاینده‌ها در خودرو استفاده کنیم و سیستم معاینه فنی را به صورت الزامی در کشور بسیار بهتر از قبل عملی کرده و به طور ویژه و مطابق با نیازهای شهر تهران حمل و نقل پایدار را افزایش دهیم.
وی همچنین از دسترس خارج کردن خودروهای فرسوده، تعیین استانداردهای مناسب‌تر برای موتورسیکلت‌ها را نیز از دیگر راهکارهای فنی کنترل آلودگی هوا دانست.
رشیدی در زمینه راهکارهای مدیریتی گفت: چنانچه مدیریت عرضه وتقاضا داشته و بتوان بین درخواست‌هایی که از حمل‌و‌نقل عمومی می‌شود و امکانات موجود، توازن برقرار کرد و از سوی دیگر با حذف سفر‌های زاید، برخی امور را به صورت الکترونیک انجام داد و همچنین بتوان قوانین و ساختارهای اداری کشور را اصلاح کرد، می‌شود نقش بسزایی در کاهش ترافیک و آلودگی هوا داشت. رشیدی در زمینه اقدامات شهرداری و دولت به منظور کاهش آلودگی هوای تهران گفت: تمامی راهکارهای ذکر شده بر عهده دولت و شهرداری است که در بحث استاندارد کردن خودروها، وزارت صنایع در استانداردسازی سوخت، وزارت نفت ‌در بحث مدیریت ترافیک، شهرداری و وزارت کشور و مواردی از این قبیل صورت می‌گیرد و همچنین از سوی دیگر طبق بند «د» ماده ۱۰۴ قانون سوم توسعه و ماده ۶۲ قانون برنامه چهارم توسعه، به صورت مشخص، دولت مکلف است که آلودگی هوای تهران و شهرهای کشور را تا حد استانداردهای سازمان بهداشت جهانی کاهش دهد.
دو نقص عمده خودروها
وی در زمینه تاثیر تنظیم موتور خودروها در کاهش آلودگی هوا گفت: خودروها در تهران به طور عمده با ۲ نقص رو‌به‌رو هستند که یکی در خودروهای کاربراتوری است که سامانه و مدیریت سوخت مناسبی ندارند و سریع از تنظیم موتور خارج شده و موجب افزایش آلودگی هوا می‌شوند که با تنظیم آن‌ها می‌توانیم تا ۱۰۰درصد از میزان آلودگی‌ هوا بکاهیم.
وی نقص دیگر را در تنظیم موتور خودروهای انژکتوری عنوان کرد و گفت: در این نوع از خودروها کاتالیزور نقش عمده‌ای داشته که متاسفانه در کشور ما جدی گرفته نمی‌شود و با توجه به اینکه کاتالیزور‌ها دارای عمر مفید ۵۰ تا ۸۰هزار کیلومتر هستند، اگر فاسد و از رده خارج شوند، کاتالیزور نیز عملکرد خود را از دست داده و آلودگی تا ۱۰‌ها برابر افزایش می‌یابد.
وی تاکید کرد: بایستی تعویض کاتالیزورها و مبدل‌های کاتالیزوری از سوی سازمان محیط‌زیست و مراکز خدمات پس از فروش خودروها بیشتر جدی گرفته شود.
وی گفت: در حال حاضر خودروسازی در دنیا به گونه‌ای است که خودرو از بدو تولد تا لحظه مرگ تحت مراقبت و خدمات ویژه خودروساز بوده و سرویس‌های خاصی به خودرو ارائه می‌دهد که متاسفانه در کشور ما این گونه خدمات بسیار کم بوده و خودروساز پس از تولید آن را تقریبا رها می‌کند و این موجب می‌شود که سازمان محیط‌زیست، شهرداری یا نیروی انتظامی به شکلی اجباری و قانونی خودرو را متوقف کرده و کاتالیست‌ آن را چک کنند که این به نظر من شیوه صحیحی نیست.
مدیرعامل کنترل کیفیت هوا در مورد تاثیر آلودگی هوا بر روی سلامت افراد اظهار کرد: به طور قطع آلودگی هوا بر روی تمام قسمت‌های بدن تاثیر می‌گذارد و حملات قلبی، مشکلات تنفسی و سرطان‌ها و ایجاد مشکلات در یادگیری و هوش کودکان از جمله مضرات و تاثیر آلودگی هوا بر انسان است.
وی افزود: این مساله می‌تواند هر بیماری را تحت تاثیر قرار داده و عملکرد سیستم‌های مختلف بدن را مختل کند.
وی با بیان اینکه برخی از سرطان‌ها به طور مستقیم ناشی از آلودگی هواست، گفت: به‌عنوان مثال سرطان خون می‌تواند به واسطه استنشاق آلاینده‌های هیدروکربنی، بنزین و ترکیبات آن ایجاد شود.
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوا در مورد آموزش و اطلاع‌رسانی این شرکت در زمینه آلودگی هوا گفت: این شرکت برنامه‌های مختلفی را به ویژه برای سال ۸۸ طراحی کرده و در دست بررسی و اجرا دارد که در این راستا با همکاری آموزش و پرورش استان تهران در برنامه‌ای ۵ ساله تمام مناطق تحت پوشش این اداره را آموزش داده و اطلاع‌رسانی خواهیم کرد.
وی افزود: در این برنامه مقاطع مختلف تحصیلی در تهران در زمینه آلودگی‌های هوا و آلودگی‌های صوتی، راهکارهای کاهش و مقابله با آن که بسیار ساده و موثر بوده و توسط افراد جامعه قابل اجرا هستند، آموزش‌هایی داده می‌شود.
وی در زمینه اطلاع‌رسانی آلودگی به عموم جامعه گفت: چون این شرکت به پیشگیری بیشتر از درمان معتقد است، اقدام به راه‌اندازی سیستم پیش‌بینی آلودگی هوا کرده که براساس آن می‌تواند تا ۷۲ ساعت آینده میزان آلودگی را با یک ضریب خطای بسیار کم به مردم اعلام کند که این سیستم برای گروه‌های خاص جامعه مانند سالمندان، کودکان و زنان باردار که شاید حساسیت ویژه‌ای به آلودگی هوا داشته باشند مفید بوده و این افراد می‌توانند با اطلاع از شرایط آلودگی، برنامه‌ریزی بهتری داشته و سفرهای درون شهری خود را پیش‌بینی کنند.
وی با اشاره به اینکه باید با افزایش آلودگی‌های هوا و خروج آن در حالت استاندارد فعالیت‌های بدنی شدید برای دانش‌آموزان محدود شود، گفت: عموم مردم می‌توانند روزانه با مراجعه به پورتال شرکت با آدرس اینترنتی www.Tehran.ir/aqcc از شرایط آلودگی تا ۷۲ ساعت آینده مطلع شده و برنامه‌ریزی کنند.

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوا