تهرانی اصیل نداریم

فرامرز قره‌باغی

پدیده شهرنشینی و متمدن شدن درجات و مراتب مختلفی دارد. اساسا زمانی که مهاجران از روستاها و شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ نقل مکان می‌کنند، نهایت سعی‌شان را می‌کنند تا موقعیت اجتماعی و فرهنگی خود را ارتقا ببخشند؛ از همین رو درپی کسب هویت اجتماعی و اقتصادی جدیدی برمی‌آیند. مبحث «تهرانی‌شدن» را از همین زاویه می‌توان بررسی کرد.فرآیند «تهرانی شدن» به این معنا است که مهاجران روستایی و مهاجران شهرهای کوچک‌تر سعی می‌کنند خود را در یک جامعه بزر‌گ‌تر به نام جامعه شهروندان تهرانی استحاله کنند تا از این طریق به جایگاه و پایگاه رفیع‌تری دست یابند. دلیل این رویکرد هم کاملا واضح است؛ عموما روستاییان و اهالی شهرستان‌های دور در پایتخت از جایگاه اجتماعی فروتری برخوردار هستند و آن ارزش و احترامی را که در زادگاهشان دارا بودند، دریافت نمی‌کنند. پس ضمن تلاش برای همرنگ جماعت‌شدن با یک عقده پنهان فرهنگی و روانی زندگی می‌کنند که می‌تواند به یک معضل اجتماعی عمیق تبدیل شود. از همین روست که می‌بینیم معمولا وقتی مهاجران پایگاه‌های فروتر در کلانشهر تهران موقعیت رفیع‌تری پیدا کنند، به نفی گذشته خود دست می‌زنند، مشابه آن روندی که در دوران قاجار وجود داشت و افراد در جعل و خرید تبارنامه اشرافی برای خود تلاش می‌کردند. تهران اساسا شهری مهاجرپذیر است و در حدود ۹۵درصد جمعیت آن را مهاجران تشکیل می‌دهند. پس طبیعی است که ساکنان امروز تهران اصالتا تهرانی نباشند. البته افراد بسیاری هستند که تلاش می‌کنند خود را تهرانی بنامند، اما در واقع این‌گونه نیست و این مدعیان همان مهاجرانی هستند که با تغییر جایگاه اقتصادی سعی دارند با دریافت صفت «تهرانی» هویت جدیدی برای خود دست و پا کنند.