قیمت نفت همچنان در ســرازیری

ریحانه مظاهری

کاهش روزافزون بهای نفت در حالی که اعضای کشورهای صادرکننده نفت برای برگزاری نشست اضطرای در وین گرد هم آمده‌اند تا با ارائه راهکاری مانع کاهش بیش از پیش قیمت طلای سیاه در بازار جهانی شوند،همچنان ادامه دارد و... این بار نمودار قیمت‌ها نشان از کاهش قیمت حتی تا کمتر از مرز ۷۰‌دلار در هر بشکه دارد. به این ترتیب بسیاری از کارشناسان بین‌المللی که تا پیش از این نیز افت قیمت‌ها را به عواملی موثر‌تر از تصمیم اوپکی‌ها نسبت می‌دادند، اظهار داشتند که حتی کاهش سطح تولید اعضای سازمان صادرکنندگان نفت نیز در این زمینه موثر نخواهد بود و در نهایت اوپکی‌ها ناچار خواهند شد که از سال آینده میلادی با نفت ۶۰ دلاری کنار بیایند. چراکه آنها بر خلاف تولیدکنندگان، قیمت‌های کنونی را برای نفت بسیار بالا می‌دانند. چناچه نخست‌وزیر انگلیس از تصمیم مقامات کشورهای عضو سازمان اوپک برای کاهش سطح تولید به شدت انتقاد کرد و ضمن متهم کردن سازمان اوپک به «دستکاری در قیمت‌ها» گفت: دولت انگلیس تمام تلاش خود را برای جلوگیری از این اقدام اوپک به کار خواهد گرفت.

با این حال اما اعضای اوپک همچنان خود را موثرترین عامل در تعیین قیمت نفت در بازار جهانی می‌دانند و بر این اساس همزمان با افت بیش از پیش بهای نفت در بازار تصمیم گرفتند تا یکصدو پنجاهمین نشست خود را حدود یک ماه زودتر از موعد مقرر برگزار کنند تا با کاهش سقف تولید سازمان مانع از ادامه روند نزولی قیمت‌ها در بازار شوند. به اعتقاد اوپکی‌ها افزایش عرضه در برابر کاهش تقاضا که به دلیل رکود اقتصادی و بحران مالی در آمریکا و کشورهای اروپایی رخ داده مهمترین عامل افت شدید بهای نفت است و اوپک با کاهش سقف تولید خود موفق خواهد شد تا بر افت بیشتر قیمت‌ها غلبه کند.

در این بین اما بیژن نامدار زنگنه که در زمان ۸ ساله وزارت خود قیمت نفت تا مرز ۱۸ دلار را تجربه کرده بود، این افت قیمت‌ها را قابل پیش‌بینی می‌داند و معتقد است که حتی اگر بحران غرب هم در میان نبود باید دیر یا زود در انتظار کاهش بهای نفت در بازار بودیم. وی در گفت‌و‌گو با دنیای اقتصاد ضمن اعلام این مطلب اظهار داشت: قیمت‌های کنونی بالای نفت که در طول ساهای گذشته بسیار بی‌سابقه بوده است، سبب شده تا تولید‌کنندگان به دلیل اینکه تولید نفت به‌صرفه‌تر است به فکر افزایش تولید از میادین خود بیفتند و همین امر میزان عرضه نفت در بازار را افزایش داده و افزایش میزان عرضه نفت به بازار دیر یا زود افت قیمت‌ها را در بر خواهد داشت.

زنگنه ادامه داد: البته نباید فراموش کرد که در این مدت افزایش تولید غیراوپکی‌ها که چند ده کشور کوچک را دربر می‌گیرند نیز بیش از تولید اوپکی‌ها بوده است. وی حتی کاهش تولید اوپک در نشست اضطراری این سازمان را نیز در جلوگیری از افت قیمت‌ها موثر نمی‌داند و معتقد است روند کاهشی بهای نفت در بازار حتی پس از تصمیم اوپک نیز ادامه خواهد یافت. وزیر سابق نفت دلایل ادامه روند کاهشی بهای نفت را این گونه توضیح می‌دهد: قیمت‌های کنونی نفت نسبت به دهه‌های گذشته هنوز رقم‌های بالایی است. زیرا بعید است که حتی اگر تصمیم اوپک مبنی بر کاهش سقف تولید به میزان معینی باشد این کاهش به دلیل فشاری که از سوی دولت‌ها بر روی اعضا به دلیل نیاز به درآمد نفتی وجود دارد، اجرا شود و همین عدم رعایت سهمیه‌های تعین شده از سوی اعضا و ادامه روند گذشته تولید سبب خواهد شد تا قیمت‌ها همچنان سرازیر باشند.

وی با اشاره به بحران کاهش بهای نفت در سال ۱۹۸۹ افزود: در آن زمان کاهش تولید موثر بود زیرا قیمت نفت ۷ تا ۸ دلار در هر بشکه بود اما اکنون قیمت ۶۰ دلار برای هر بشکه نفت هنوز برای بسیاری از کشورها رقمی ‌بالا محسوب می‌شود.

وی با اشاره به وابستگی کشور در طول سه سال اخیر نسبت به درآمدهای نفتی تصریح کرد: در طول این سال‌ها و همزمان با افزایش بهای نفت بودجه عمومی ‌کشور به درآمدهای حاصل از فروش نفت بسیار افزایش یافته به طوری که اگر زمانی می‌توانستیم کشور را با نفت ۲۰ تا ۲۵ دلاری اداره کنیم اینک با نفت ۷۰ دلاری نیز قادر به این کار نخواهیم بود و باید در انتظار وقوع مشکلاتی بیشتری در شرایط اقتصادی کشور باشیم.

نیاز از یک تا ۱۰۰ دلار

درخصوص میزان کاهش سقف تولید سازمان اظهارنظرهای متفاوتی ارائه شده است که در این بین، وزیر نفت ایران و نماینده وی کاهش تولید ۳‌میلیون بشکه‌ای را عنوان کرده‌اند.

چراکه برای ایران با داشتن اقتصادی نفتی که در طول سال‌های گذشته و همزمان با افزایش بهای نفت این وابستگی بیش از پیش افزایش یافته بهای کمتر از ۱۰۰ دلار برای هر بشکه نفت اقتصاد کشور را با بحرانی بیشتر مواجه خواهد کرد.

چندی پیش نیز صندوق بین‌المللی پول نیز در گزارشی اعلام کرد که اقتصاد ایران با نفت کمتر از ۹۰ دلار در هر بشکه با کسری بودجه مواجه خواهد شد. اما با وجود پیشنهاد ایران درخصوص میزان کاهش سقف تولید اوپک بسیاری از کشورها ارقامی‌ پایین‌تر را در نظر گرفته‌اند چنانچه بسیاری از کشورهای عربی عضو سازمان کاهش یک تا ۵/۱‌میلیون بشکه‌ای نفت را کافی دانسته‌اند.

در این میان اما عربستان که همواره یکی از موثر‌ترین اعضا در تصمیم‌گیری نهایی اوپک بوده نظر رسمی‌ خود را ابراز نداشته است. در این زمینه موسسه پی‌اف‌سی انرژی به بررسی چگونگی تاثیر بهای نفت در قیمت‌های مختلف بر اقتصاد کشورها پرداخته است. بر اساس آمار ارائه شده از سوی این موسسه کشورهای اوپک برای برقراری تعادل بین درآمد و هزینه خود در سال ۲۰۰۹ به نفت ۱۰ تا ۱۰۰ دلاری نیاز دارند.

به این ترتیب قطر به نفت ۱۰ دلاری و ایران به نفت ۱۰۰ دلاری برای برقراری تعادل در بودجه سال ۲۰۰۹ نیاز دارند. عربستان بزرگترین تولیدکننده نفت اوپک نیز به نفت ۵۰ دلاری نیاز دارد که به این ترتیب می‌توان گفت نفت ۶۸ دلاری اوپک برای عربستان همچنان رقمی‌ بالا محسوب می‌شود.