کسری بودجه شتـــــاب می‌گیرد

تجربه برنامه‌ریزی در بالاترین سطح و دقت‌نظر و مطالعات همه‌جانبه موجب شده که دکتر مسعود نیلی به درستی استراتژیست اقتصاد ایران معرفی شود. جمله مشهور وی که «چوب بودجه دولت‌ها را ادب می‌کند» به یک بخش از ادبیات اقتصاد سیاسی ایران تبدیل شده است.

با دکتر نیلی درباره پیامدهای کاهش قیمت نفت در بازارهای جهانی بر بودجه‌ریزی ایران گفت‌وگوی کوتاهی انجام شده است که می‌تواند برای دولتمردان مفید باشد. وی که چند سالی مشاور اقتصادی بیژن زنگنه در وزارت نفت نیز بوده است، می‌گوید: آنچه این روزها در اقتصاد جهانی شاهد آن هستیم نشان می‌دهد که سرعت و شتاب سرایت بحران مالی آمریکا به کشورهای دیگر بسیار بالا بوده و اکنون دامن ژاپن، چین و کشورهای بزرگ اقتصادی در جنوب شرقی آسیا را گرفته است. این بحران موجب گسترده‌‌تر شدن دامنه رکود در اقتصاد جهانی و در نتیجه کاهش قیمت نفت در آینده نزدیک است. احتمال اینکه قیمت نفت به هر بشکه ۵۰دلار برسد چندان کم نیست و در صورت تداوم وضعیت فعلی این اتفاق می‌افتد. از دکتر نیلی می‌پرسیم که در صورت کاهش قیمت نفت، بودجه ۱۳۸۸ ایران چگونه خواهد بود؟ رییس دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه صنعتی شریف می‌گوید: بودجه کل کشور در سال‌جاری ۹۴هزار میلیارد تومان است. در صورتی که متوسط نرخ تورم امسال ۲۵درصد باشد و بودجه نیز به قیمت ثابت تغییری نکند، باید ۲۵درصد به رقم ۹۴هزار میلیارد تومان اضافه شود. در صورتی که فرض کنیم نرخ تورم ۲۰درصد باشد و به قیمت‌های ثابت بودجه تغییری نداشته باشد، بودجه کل کشور ۱۱۰۰هزار میلیارد تومان خواهد شد. در صورتی که درآمد مالیاتی دولت با ۲۵درصد رشد نسبت به رقم مصوب امسال مواجه شود، به رقم ۲۵هزار میلیارد تومان می‌رسد. اگر ۲۰هزار میلیارد تومان نیز سایر درآمدهای دولت در سال ۱۳۸۸ باشد، باید درآمد حاصل از فروش نفت خام معادل ۶۵هزار میلیارد تومان فرض شود. با توجه به اینکه هر یک دلار کاهش یا افزایش در قیمت هر بشکه نفت معادل یک‌میلیارد دلار در درآمد ایران کاهش یا افزایش دارد، باید قیمت هر بشکه نفت در سال آینده به طور میانگین در حدود ۶۵ تا ۷۰دلار باشد. اگر توجه داشته باشیم که بر اساس اخبار غیررسمی، موجودی حساب ذخیره‌ ارزی نیز رقم قابل توجهی نیست، به نظر می‌رسد اگر قیمت نفت در سقف ۵۰ دلار باشد، ۱۵هزار میلیارد تومان کسری خواهیم داشت. اتفاق دیگری که ممکن است بیفتد و احتمال آن اندک نیست، انتقال کسری بودجه دولت در سال جاری به سال ۱۳۸۸ است. دولت امسال متمم بودجه نخواهد داد و ارقام ردیف‌ها را جابه‌جا می‌کند که معنایش این است که تعهدات خود را به سال ۱۳۸۸ منتقل کند. در این صورت کسری بودجه تشدید خواهد شد. از سوی دیگر با توجه به اجرای لایحه مدیریت خدمات کشوری که دولت اجرای آن را آغاز کرده است، حتی اگر درباره شاغلان اجرا نشده و فقط به بازنشستگان اختصاص داده شود نیز بخش هزینه‌های جاری دولت را افزایش داده و احتمال تشدید کسری بودجه را افزایش می‌دهد. دکتر نیلی درباره پیامدهای کاهش قیمت نفت بر طرح نقدی کردن یارانه انرژی توضیح داد: کاهش قیمت نفت بر نقدی کردن یارانه‌های انرژی دو جنبه دارد. از یک طرف با توجه به اینکه دولت قصد دارد منابع مالی آن را از طریق تغییر قیمت انرژی به ویژه بنزین تامین کند و یک بخش را از طریق بودجه سالانه، نوعی گشایش کوتاه‌مدت در منابع مالی دولت دیده می‌شود.

با توجه به کاهش قیمت حامل‌های انرژی ناشی از نفت در سطح جهان و ایران اجرای نقدی کردن یارانه‌ها و آزادسازی قیمت‌ها تا اندازه‌ای آسان خواهد شد اما وقتی دولت کسری بودجه دارد و نرخ تورم روندی فزاینده را تجربه می‌کند، شاخص‌های کلان اقتصاد وضعیت نامساعدی پیدا خواهد کرد.