دو روی سکه سالمندی

دکتر مصطفی علیزاده*

دوران سالمندی غم‌ها و شادی‌های خاص خود را دارد؛ چرا که از یک طرف انسان از نظر قوای فیزیکی و توانایی‌های جسمی رو به افول می‌رود اما از طرف دیگر از جنبه کسب تجارت و پختگی به حد اعلا می‌رسد. سالمندی دورانی است که گویی شخصیتی جدید از افراد به ظهور می‌رسد. این مهم البته نسبتی به گذشته افراد دارد. معمولا سالمندانی که دوران جوانی سختی را گذرانده‌اند و با ناملایمات زندگی دست و پنجه نرم کرده‌اند تبدیل به انسان‌های عصبی، زودرنج شوند. اما در مقابل سالمندانی که از زندگی کام گرفته‌اند معمولا تبدیل به افرادی کم‌حرف، کم‌توقع و بخشنده می‌شوند. در واقع عالی‌مرحله تکامل انسان در سالمندی است. البته گروه دیگری از سالمندان هم هستند که قدرت ابلاغ تجارب و درس‌های زندگی‌شان را دارند و از طریق کتاب، نوشته و یا مقاله آن را به دیگران منتقل می‌کنند.

این افراد در واقع در سالمندی به اوج شکوفایی شخصیتی خود می‌رسند. از سوی دیگر عمده سلامت روانی در دوران سالمندی مرهون امنیت مالی است و معمولا سالمندانی که در این سن دارای امنیت مالی هستند از سلامت روانی خوبی برخوردار هستند.

برای کشورهای اروپایی به دلیل حاکمیت رفاه اجتماعی و برخورداری سالمندان از بیمه‌های سالمندی از سلامت روانی فوق‌العاده‌ای برخوردار هستند چرا که با اتکای به این پشتوانه می‌توانند عمده وقت خود را به تفریح و گردش و استراحت بپردازند. در همین حال سالمندان در کشورهای پیشرفته به دلیل امکان استفاده از خدمات پزشکی از لحاظ سلامت جسمی نیز در وضعیت مطلوبی به سر می‌برند. اما در کشور ما اوضاع سالمندان به طور نسبی عکس کشورهای اروپایی است چرا که سالمندان ما از لحاظ مالی در رفاه نیستند و عمده وقت خود را با دغدغه‌های اشتغال و تامین امنیت مالی می‌گذرانند و همین امر باعث می‌شود که سلامت روانی آنها به خطر بیفتد. البته معضلات سالمندان در کشور ما فقط به این ختم نمی‌شود بلکه از آنجا که بیمه‌های پزشکی هزینه‌های اندکی از هزینه درمان آنان را متقبل می‌شود همین امر باعث می‌شود که سلامت جسمی سالمندان با بنیه اقتصادی متوسط و ضعیف در معرض خطر قرار گیرد.

*محقق و روان‌شناس